The vehicle suspension system is represented by a complex group of components which connect the wheels to the frame or body. Its primary function is to reduce or absorb various vehicle vibrations generated by road disturbances, providing comfort and safety for passengers. Most modern vehicles have independent, active, or semiactive front and rear suspensions which allow the use of electronic actuation. For this reason, automotive engineers conduct research on the active suspension model to determine the most suitable control algorithm. Three (...) active suspension models are intensely used within simulations: the quarter-car, the half-car, and the full-car models. This paper proposes an adaptive harmonic control for a half-car active suspension system. The mathematical model of the suspension system is implemented in the MATLAB/Simulink environment. The control approach is tested via simulation, and several comparisons with the classical proportional-integral controller are provided. The simulation results show that the controller behaves quite similarly on the half-car model as it did on a quarter-car model. Additionally, an improvement to the harmonic control algorithm has been accomplished. (shrink)

Bu yazının asıl amacı, bir öğreti olarak değil, refleksif bir yaklaşım olarak dil eleştirisinin nasıl sadece felsefenin değil, daha geniş anlamda tüm eleştirel düşüncenin temel ve belirleyici bir boyutu olduğunu göstermektir.Wittgenstein’ın felsefeyi “Sprachkritik” olarak tanımlamasından (1) ve kavramsal bir açıklamadan (2) yola çıkan bu bölüm, Fritz Mauthner (1849-1923) gibi felsefe tarihyazımında marjinalleştirilmiş yazarların yazılarına dayanarak, dilsel pürizme kurucu bir karşıtlık içinde (3), içkin bir kullanım eleştirisi olarak bir dil eleştirisi anlayışı (4) sunmaktadır.

Makâme türü, dil özellikleri ve süslü anlatımıyla öne çıkmakla birlikte, edebî tenkit açısından da dikkate değer bir zenginlik barındırmaktadır. Bu çalışma, klasik Arap edebiyatının önemli temsilcilerinden Hemedânî ve Harîrî’nin Makâmât’ında yer alan edebî tenkit unsurlarını incelemekte; özellikle hangi konuları işlediklerini, bu konulardaki şahsî görüşlerini ve bunların dönemin edebî anlayışıyla ilişkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada nitel metin analizi yöntemi kullanılmış; eserlerdeki şairler ve edebiyatçılarla ilgili pasajlar tespit edilerek bu eleştirilerin konuları, dayanakları ve dönemin kültürel-entelektüel yapısıyla bağlantıları değerlendirilmiştir. Araştırmada şiir ve nesirle (...) ilgili tenkitler ayrı olarak ele alınmış; bu tenkitlerin söylem analizi ve edebiyat eleştirisi perspektifiyle nasıl şekillendiği, dönemin edebî geleneğiyle nasıl örtüştüğü üzerinde durulmuştur. Ayrıca genel değerlendirmelerin ötesinde edebiyat eleştirisi açısından zengin malzeme sunan bazı makâmeler ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Çalışma sonucunda, her iki müellifin de Makâmât aracılığıyla edebî tenkit alanına kayda değer katkılar sundukları; yalnızca şahsî görüşlerini değil, aynı zamanda dönemlerinin edebî bakış açılarını, üslup tercihlerini, değerlendirme ölçütlerini ve entelektüel ufkunu da yansıttıkları görülmüştür. Bu yönüyle Makâmât, edebî sanatların sergilendiği bir tür olmanın yanında dönemin edebiyat zevkini ve eleştirel ölçütlerini anlamaya imkân veren işlevsel ve dikkate değer bir kaynak niteliği taşımaktadır. (shrink)

Bu çalışmada, Fahreddin er-Râzî (ö. 606/1210) tarafından mütekaddimîn dönem kelâmında kullanılan istidlâl yöntemlerine yöneltilen kapsamlı eleştiriler karşısında, geç dönem Zeydî-Mu‘tezilî geleneğin önde gelen temsilcilerinden İbnü’l-Murtazâ’nın (ö. 840/1437) ortaya koyduğu yöntemsel müdafaa ve istidlâl ilkelerini tahkim etmeye yönelik yaklaşımı analiz edilecektir. Erken dönem kelâmcılarının benimsedikleri istidlâl biçimlerine dair ilk eleştiriler, İmamü’l-Haremeyn el-Cüveynî’nin (ö. 478/1085) el-Burhân fî uṣûli’l-fıḳh adlı eserinde yer almıştır. Cüveynî, kelâmcıların bilgi üretiminde başvurduğu aklî çıkarım biçimlerini tanıtmakla kalmamış, aynı zamanda bu yöntemlerin metafizik alana ilişkin bilgiye ulaştırma yeterliliklerini sorgulayarak (...) yöntem temelli eleştirel düşüncenin önünü açmıştır. Bu düşünsel yönelim, Fahreddin er-Râzî’nin Nihâyetü’l-ʿuḳūl fî dirâyeti’l-uṣûl adlı eserinde sistematik ve teorik bir çerçeveye kavuşmuştur. Râzî, klasik kelâm geleneğinde yerleşik hâle gelen, “hakkında delil bulunmayanın nefyedilmesi”, “kıyas”, “ilzam” ve “kelâmcılar arasında meşhur iki öncül” gibi akıl yürütme türlerini ayrıntılı biçimde tahlil ederek, bu yöntemlerin tutarlılığı ve geçerliliği hususunda ciddi eleştiriler dile getirmiştir. Râzî’nin bu eleştirilerine ise Mu‘tezilî düşüncenin epistemolojik ilkelerini ve istidlâl sistematiğini koruma ve tahkim hedefiyle İbnü’l-Murtazâ, Râzî’nin Nihâyetü’l-ʿuḳūl’ü üzerine yazdığı el-Hidâye ilâ ḥalli şübehi’n-Nihâye isimli reddiyesinde cevap vermiştir. Ona göre Râzî, aklî ve naklî yönlerden her bir konuyu detaylı biçimde incelemiş ve özellikle Mu‘tezile’nin görüşlerinin dayandığı teorik zemine yönelik, çözümü oldukça zor itirazlar yöneltmiştir. İbnü’l-Murtazâ, bu tenkitleri esasen Mu‘tezilî metodolojinin temel ilkelerine dönük bir meydan okuma olarak değerlendirmiş ve bu çerçevede hem kullanılan yöntemleri temellendirmeye çalışmış hem de Râzî’nin itirazlarını kavramsal olarak çürütmeye gayret etmiştir. Onun bu tutumu, bir yandan geç dönem Zeydî-Mu‘tezilî âlimlerin klasik kelâm yöntemlerini ne şekilde savunduklarını ve bu savunuların hangi teorik esaslara yaslandığını ortaya koymakta, diğer yandan ise mütekaddimîn döneme ait istidlâl türlerinin nasıl işlediğini anlamaya katkı sunmaktadır. Çalışmada öncelikle Cüveynî’nin eş-Şâmil fî uṣûli’d-dîn adlı eseri merkez alınarak istidlâl yöntemleri bağlamında Mu‘tezile’ye yönelttiği eleştiriler kısaca tasvire ve değerlendirmeye tabi tutulacak; ardından metinler arası karşılaştırmalı çözümleme yöntemiyle, Râzî’nin eleştirileri ile İbnü’l-Murtazâ’nın bu eleştirilere karşı geliştirdiği epistemolojik savunu çabası kavramsal boyutlarıyla incelenecektir. Böylece iki düşünürün, ortak bir tartışma zemininde nasıl karşılaştıkları tespit edilmeye çalışılacaktır. Bu yönüyle çalışma, geç dönem Zeydî-Mu‘tezilî düşüncenin klasik kelâm mirasıyla kurduğu ilişkiyi ve erken dönem tartışmalarına sağladığı katkıları ortaya koymayı; aynı zamanda yönteme ilişkin süreklilikleri ve kopuşları kavramaya imkân veren bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır. (shrink)

Modern insan eleştiriyi, neredeyse hava kadar, su kadar yaşamsal saymaktadır. Daha iyi bir dünyada yaşama isteği, verili olanlarla yetinmemeyi, gelenekleri, yerleşik değerleri sorgulamayı beraberinde getirmektedir. Felsefi eleştiri, sadece belli bir görüşe itiraz etmekle sınırlı bir tutum değildir; o aynı zamanda kendi dayanaklarının sağlamlığı ile de ilgilidir. Bilimlerde sıklıkla karşılaşılan yapıcı ya da olumlu eleştiri, başta felsefe olmak üzere sosyal bilimlerde yıkıcı bir niteliğe bürünmektedir. Felsefi eleştirinin yıkıcılığının nihilizmle sonuçlanmaması için bu eleştiri türünün de yapıcı bir nitelikle donatılması gerekir. Bu çalışmada (...) felsefi eleştirinin normları olabileceği öne sürülmektedir. Bu normlardan en bilinen ve kabul gören üç ilke tespit edilerek bu ilkelerin felsefi eleştirinin temellendirilmesinde oynadıkları rolün gösterilmesi amaçlanmaktadır. Böylelikle felsefenin de tıpkı bilimler gibi siyasal iktidarların hizmetinde olmak yerine, gerçeğin peşinden gidebileceğinin olası olduğu gösterilecektir. (shrink)

Ockhamlı William’dan bu yana çeşitli biçim alışlarla karşımıza çıkan dilde sadeleşme hareketi, 20. Yüzyılda analitik dil felsefesinin kurucuları tarafından farklı bir boyuta taşınmış, mantıksal pozitivizmde ise zirveye ulaşmıştır. Doğa bilimsel yöntemlerin etkisiyle şekillenen ve modern mantık alanında yapılan özgün ve nitelikli çalışmaların etkisiyle yetkinleşen bu anlayış, felsefenin metafizik problemlerini dil bağlamında ele almaktadır. Bu görüşün savunucuları, getirmiş oldukları bir dizi ölçüt aracılığıyla anlamlı olan ve olmayan ifadeler arasında ayrım yapmayı hedeflemişlerdir. Felsefi gelenekteki çözümsüz görünen “anlamsız” metafizik tartışmaları “elimine etmeyi” amaçlayan (...) bu hareketin vardığı son noktada, olgusal bir karşılığı bulunmayan ve mantıksal sözdizimi kurallarına uymayan her ifade, metafiziğin kalıntısı olmakla itham edilmektedir. Adorno ve Horkheimer’a göre spekülatif felsefeye yönelik gerçekleştirilen bu saldırı, Aydınlanma’nın dili mitostan arındırma çabalarının doruk noktasıdır. Onlara göre analitik dil felsefesinin olgucu filozoflarının felsefelerinde dilin anlam taşımasına müsaade edilmemekte ve yalnızca gösterge işlevi dikkate alınmaktadır. Dil, bir formül olarak katılaşarak soyutlaşmakta ve formüle uymayan her düşünce solup gitmektedir. Bu anlayış, spekülatif felsefe geleneğindeki felsefi sistemlerin unsurları olan etik, estetik, yaşamın anlamı gibi konuların felsefeden tasfiye edilmesine yol açmıştır. Adorno ve Horkheimer’a göre varlık alanındaki niteliksel farklılıkların göz ardı edilmesi, insanın şeyleşmesi ve kendi özüne yabancılaşmasına sebep olmuş, bireyin gizilgüçlerini kaybettiği bu ortamda toplumsal dönüşümün imkanı da ortadan kalkmıştır. (shrink)

İnsanlığın tarih boyunca üzerinde önemle durduğu konulardan birisi de sözün gelecek nesillere korunarak aktarılması olmuştur. İnsanlık, geleneklerin, söz ve metinlerin korunması ve geleceğe en doğru şeklide aktarılması için kendi zamanlarının ve şartlarının gereğince bir çözüm bulmaya çalışmıştır. İslam medeniyeti de gerek hadislerin gerek diğer İslâmî rivayetlerin aktarımı konusunda kendi dönemindeki medeniyetlere göre oldukça ileri düzeyde yer almıştır. Batı, başta antik metinler, Reform ve Aydınlanma sonrasında Kitâb-ı Mukaddes metinleri üzerinde birtakım tenkit yöntemleri geliştirmiştir. İçerik tenkidinin bir sonraki adımı olarak görülen bu (...) ileri tenkit yöntemleri tarihsel eleştiri yöntemleri olarak adlandırılmaktadır. Değerlendireceğimiz bu çalışmada yazar, tarihsel eleştiri yöntemlerini, bu yöntemlere yapılan tenkitleri ve İslâmî rivayetlere uygulanması problemini çeşitli yönleriyle ele almaktadır. (shrink)

Zenon von Elea (5. Jh. v. Chr.) gilt als einer der bedeutendsten vorsokratischen Philosophen. Mit Ausnahme von höchstens fünf wörtlichen Zitaten besteht die gesamte Überlieferung zu ihm jedoch nur aus kursorischen Paraphrasen und teils kontroversen Diskussionen seiner Überlegungen bei späteren Autoren. Durch umsichtige und kritische Auswertung sämtlicher relevanter Quellen lassen sich gleichwohl über seine beiden sogenannten "Argumente gegen die Vielheit" (Frg. B1-3) sowie über das sogenannte "Argument des Orts" (Frg. B5) philologisch schlüssige, sachlich plausible und historisch stimmige Hypothesen aufstellen. (...) Das Ergebnis besteht in zwei neuen Rekonstruktionen, die im Vergleich zum bisherigen Forschungsstand den gesamten Überlieferungsbefund verständlicher sowie Zenons ursprüngliche Argumentation und Zielsetzung einsichtiger werden lassen. Folgt man diesen beiden Rekonstruktionen, so erscheint nicht nur die Beziehung, die seit der Antike zwischen den Überlegungen Zenons und der Philosophie des Parmenides angenommen wird, in einem neuen Licht, sondern es werden womöglich auch einige geistesgeschichtliche Entwicklungen des 5. und 4. Jhs. v. Chr. präziser fassbar, als dies bislang der Fall war. (shrink)

Sonradan Frankfurt Okulu adını alacak olan Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü 1920’lerin başlarında Frankfurt’ta kuruldu. Bu dönem hem Birinci Dünya Savaşı gibi yıkıcı bir deneyimin hem de Rusya’daki başarılı Bolşevik devrimi ve Orta Avrupa’daki devrimlerin yenilgisi gibi olayların doğurduğu sonuçların şekillendirdiği bir dönemdir. Sol kanat düşünürlerin bazıları, bu dönemi şekillendiren olayları doğru bir şekilde analiz ederek yapılan hatalardan kaçınmak ve gelecekte nasıl hareket edilmesi gerektiğini belirlemek için, Marksist teoriyi yeniden değerlendirmeye giriştiler (Jay, 1996, s. 3). Frankfurt Okulu ve eleştirel teori bu yeniden (...) değerlendirme girişimi sonucunda ortaya çıktı. Bu yeniden değerlendirme süreci, ortodoks Marksistlerin indirgemeci tavırlarının reddedilmesini ve Marx’ın ihmal ettiği toplumsal koşulların ekonomi ya da ekonomik ilişkilere indirgemeksizin analiz edilmesini içerir. Bu tek bir disiplinin üstesinden gelebileceği bir görev değildir, ki bu yüzden Frankfurt Okulu başından itibaren disiplinler arası eleştirel ve toplumsal dönüşümü amaçlayan bir toplum teorisi kurmayı hedefledi. Bu amaç doğrultusunda, felsefe, sosyoloji, psikanaliz, iktisat, tarih vb. disiplinlerden bilim insanları Okulun çalışmalarına dahil oldu. (shrink)

İletişimsel eylem kuramı stratejik eylemi dışlamakla bizi gerçekçi bir doğruluk kavramı geliştirmekten alıkoyar. Halbuki, gerçekçi bir doğruluk kavramı, kuramın öndayanaklarından biridir. O halde, yeni bir mantık aracılığıyla, stratejik eylemi de bünyesine alan, yeni bir iletişimsel eylem anlayışının olanaklılığı sorgulanabilir. Bu bildiride böyle bir anlayışın nasıl geliştirilebileceği üzerinde duracağım.

Critical Thinking (CT) has a peculiar content, though it stems from informal logic. Moreover, CT also has several presuppositions, all of which are peculiar to CT. A significant number of these presuppositions are of a nonlogical character. Yet in order to continue the logical analysis in a sound way, it is crucial to take these presuppositions into account. In this paper, these presuppositions and preconditions will be set forth together with the reasons for identifying them. The paper is restricted to (...) the presuppositions which are not found in informal logic. Hence, essentially the preconditions regarding the debate and the preconditions regarding the abstraction of the argument will be the topics of consideration. The preconditions regarding the debate consist of pragmatic and semantic preconditions. In contrast, the preconditions regarding the abstraction of the argument are the principle of charity, the principle of loyalty, and linguistic and contextual awareness, which are all crucial for the application of these two principles. Moreover, for CT, a rational subject has a key importance, even if their rationality comes in degrees. The degree of rationality of such a rational subject is also considered, and the degree in question necessary for a sound argumentation is expressed in terms of a minimal degree of rationality. Furthermore, a problem set forth by Suvar Köseraif is taken into account. Moreover, it is asserted that this problem is essentially related to the abstraction of the argument from the context and especially related to linguistic and contextual awareness. (shrink)

1923’te kurulan ve varlığını günümüze kadar sürdüren Frankfurt Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü’nü dönemlere ayırırken önemli sosyo-politik uğraklara ve kronolojiye dikkat ederek şöyle bir sınıflandırma yapmak mümkün görünmektedir: 1. Cafe Marx: Carl Grünberg, 2. Eleştirel Teori’nin Doğuşu: Max Horkheimer, 3. Sürgün Yılları: Amerika Deneyimleri, 4. Eve Geri Dönüş: Theodor W. Adorno, 5. Eleştirel Teori’nin Dönüşümü: Jürgen Habermas ve Axel Honneth. Kimi zaman “Frankfurt Okulu” kimi zaman da “Eleştirel Teori” olarak anılan Frankfurt Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü’nün ne tür bir proje ya da düşünce ekolü (...) olduğunun üzerinde durmak gerekmektedir. Çünkü Enstitü’yü, araştırma konularının çeşitliliği ve üyelerinin farklı disiplinlerden olması nedeniyle, belirli bir kategori altına sokmak mümkün değildir. Enstitü’nün problematiğini ve yapısını anlamak için “Eleştirel Teori”nin ne olduğunun ortaya konulması gerekmektedir. (shrink)

Zeno of Elea, despite being among the most important of the Pre-Socratic philosophers, is frequently overlooked by philosophers and scientists alike in modern times. Zeno of Elea’s arguments on have not only been an impetus for the most important scientific and mathematical theories in human history, his arguments still serve as a basis for modern problems and theoretical speculations. This is a study of his arguments on motion, the purpose they have served in the history of science, and (...) modern applications of Zeno of Elea’s arguments on motion. (shrink)

Süleyman Çelebi’nin Mevlid’i edebi bir eser olmanın ötesinde, geniş bir coğrafyada asırlardır okunmuş, müzikal icra ve törensel pratiklerle zenginleşmiş dinamik bir gelenektir. Metindeki dönemsel değişiklikler, icralardaki müzikal çeşitlilik ve meclislerdeki mahalli unsurlar, eserin sabit bir metin olmaktan ziyade dönüşen bir kültürel pratik olduğunu göstermektedir. Bununla beraber literatürde sürecin en önemli aktörlerinden mevlidhanlara yöneltilen muhtelif eleştirilere de rastlanmaktadır. Farklı gerekçe ve bakış açılarına dayanan bu kritikler bütüncül bir perspektifle değerlendirilmiş değildir. Bilhassa 20. yüzyılın ikinci çeyreğinden itibaren standart arayan rasyonalite odaklı anlayışın (...) etkisiyle mevlidhan eleştirilerinin artışı ve değişen içeriği dikkat çekicidir. Ayrıca edebiyat tarihi alanındaki araştırmaların, Mevlid metnindeki çeşitliliği “tahrifat” olarak okuma ve sorumluluğu mevlidhanlara yükleme eğiliminde oldukları görülmektedir. Bu çalışma son yüzyılda mevlidhanlara yönelik eleştirileri bütüncül bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Mevlid’in sosyal, müzikal ve törensel boyutlarıyla dönüşen bir gelenek olduğu kabulüyle eleştirilerin hangi temeller üzerine kurulduğu, metindeki çeşitliliğin hangi dinamiklerle ortaya çıktığı, değişimlerin neden sıklıkla “bozulma” olarak değerlendirildiği ve sorumluluğun niçin mevlidhanlara yüklendiği tartışılmaktadır. Ayrıca eleştirilerin ardındaki tarihsel, sosyal ve bilimsel kaygılar da ele alınmaktadır. Çalışma tarihsel ve metin merkezli incelemelerle kültürel analiz yöntemlerini birleştiren nitel bir yaklaşımla yürütülmüştür. Teorik çerçevede edebiyat ve müzik tarihi disiplinlerinden ve söylem analizinden yararlanılmıştır. Çalışmada öncelikle Mevlid metninin tarihsel süreçteki çeşitlenmesi ve törensel bağlamdaki yeniden üretimi incelenmiştir. Ardından mevlidhanlara yönelik eleştiriler, ekleme ve çıkarmalarla metni bozma, üslup ve anlaşılma problemi, halkı etkileme ve çıkar sağlama gibi başlıklar altında toplanarak değerlendirilmiştir. Yine bu bağlamda literatürde nadiren de olsa rastlanılan dinleyiciye yönelik eleştiriler ve ideal mevlidhan tasvirleri aktarılmıştır. Eleştirilerin tahlili neticesinde iki temel sonuca varılmıştır: İlki, Mevlid’i metinden ibaret gören ve metindeki her türden değişimi bir “bozulma” olarak gören indirgemeci bakış, mevlidhanları bu durumun ortaya çıkmasında başlıca sorumlulardan görmüştür. İkinci sonuç ise özellikle 1950’liler itibariyle Mevlid merasimlerinde bariz bir artış yaşandığı ve bunun sonucunda bir “mevlid piyasası” ortaya çıkmış olabileceğidir. Özellikle halkı etkileme ve çıkar sağlama başlığı altında yer verilen eleştiriler bu yeni gelişen koşullarla ilişkilendirilmiştir. Sonuç olarak Mevlid’in yüzyıllar içinde intikalinde ana damarın müzikal icra, taşıyıcı aktörlerin de mevlidhanlar olduğu vurgulanmıştır. Mevlid’in tarihsel, toplumsal ve kültürel bağlamlarından koparılmadan, metinsel değişim ve icra pratikleri bir bütünlük içinde değerlendirilmesi gerektiği, bu yaklaşımın mevlidhanlara yönelik eleştirilerin daha sağlıklı ve kapsamlı anlaşılmasına olanak sağlayacağı ortaya konmuştur. (shrink)

Öz: İbn Teymiyye’nin felsefe, kelam ve tasavvufa; Şîa, Cehmiyye, Muʻtezile ve Eşʻarî mezheplerine yönelik tenkitleri çeşitli çalışmalara konu olmuştur. Ona yapılan eleştirilere dair metodolojik bir çalışmanın bulunmayışı, bizi reddiyelerin kaynaklarını, gerekçelerini ve buna yön veren faktörleri incelemeye sevk etmiştir. Bu araştırma, İbn Teymiyye’nin vefatından sonraki bir asırlık dönemde ortaya çıkan reddiye literatürü üzerinden ona yönelik eleştirilerin gerekçelerine ve bunlara yön veren faktörlere odaklanmıştır. Bahsi geçen süre zarfındaki reddiyelerin çoğu Şâfiî Eşʻarî gelenek mensuplarınca kaleme alınmakla birlikte, Hanefî ve Mâlikîlerden de reddiye (...) edebiyatına katkıda bulunanlar olmuştur. İbnü’l-Muallim el-Kureşî, İbnü’z-Zemlekânî, Şehâbeddin İbn Cehbel, Takıyyüddin es-Sübkî, Bahâeddin el-İhmîmî ve Takıyyüddin el-Hısnî Şâfiî Eşʻarî geleneğe mensubiyetleriyle ön plana çıkmışlardır. Bahsi geçen isimlerden sadece Takıyyüddin el-Hısnî 9./15. asrın başlarında vefat etmiştir. Diğer ulemanın tamamı 8./14. asırda vefat etmişlerdir. Bu araştırmada, Memlükler döneminde 9./15. asrın ilk çeyreğine kadar ortaya çıkan İbn Teymiyye’ye yönelik eleştiriler analiz edilerek, reddiyelerin neden ortaya çıktığı saptanmaya çalışılmıştır. İbn Teymiyye’nin kelam ilmine ve özelde Ebü’l-Hasan el-Eşʻarî, Ebü’l-Meâlî el-Cüveynî, Fahreddin er-Râzî ve Ebû Hâmid el-Gazzâlî gibi Eşʻarî büyüklerine metodik tenkitlerde bulunması, reddiye edebiyatının oluşmasının temel nedenlerindendir. İbn Teymiyye’nin ashabının taassubu ve muhaliflerinin ona yönelik tenkit ve ithamları birbirini beslemiş, bunun sonucunda İbn Teymiyyecilik ve İbn Teymiyye muhalifliği olgusu erken sayılabilecek bir dönemde ortaya çıkmıştır. Hanbelîlerin tevile ve kelam ilmine yaklaşımı zemmü’l-kelâm geleneği etrafında şekillenmiştir. Belirli dönemlerde bu anlayış, kelam yöntemini benimseme şeklinde ortaya çıksa da kelam karşıtlığı, mezhebin hâkim görüşü olarak varlığını sürdürmüştür. Kelam ilmini yöntem olarak kullanmak, Eşʻarîliğin varlık sebebidir, ancak Memlükler’deki akide Eşʻarîliği, inancı koruduğu sürece ona tolerans göstermiştir. Bununla birlikte, dönemin Şâfiî Eşʻarî uleması İbn Teymiyye ile yükselişe geçen Hanbelîliğe karşı Eşʻarî büyüklerini savunmak adına kelam ilminin meşruiyetini müdafaa etmek durumunda kalmışlardır. Eşʻarîler ile Hanbelîlerin tasavvufi geleneklerinin farklılığı ve kelamın ilmi hüviyetine yaklaşımları, ayrışmanın diğer bileşenini oluşturmuştur. Taraflar birbirlerini tenkit ederken bu mezhebî ve kültürel mirasa müracaat etme ihtiyacı duymuşlardır. İbn Teymiyye’nin kabir ziyareti, tevessül, istigâse, talâk, haberî sıfatlar ve kelâmullaha dair görüş ve fetvaları nedeniyle muhakeme edilip çeşitli şekillerde cezalandırılması, nihayetinde hapisteyken vefat etmesine kadar giden süreç, meselenin toplumsal ve siyasi boyutlarını ortaya koymaktadır. Özellikle mutasavvıfların, İbn Teymiyye'yi yönetime şikâyet etmeleri sonucunda ona çeşitli cezalar verilmesine neden olduklarına dair kayıtlar, bu bağlamda büyük önem taşımaktadır. (shrink)

Mitostan logosa geçiş olarak tanımlanan felsefe, kavramsal bir düşünme faaliyeti olarak eleştirel yönelimini imgeye dayalı düşünmeye yöneltir. Bu yönelimin gücü, modern felsefe ile birlikte pekişerek eleştiri, kurumsal dinlere temayüz ederek gerçekleşir. Felsefenin özellikle 19.yy’da özerk bir disiplin olarak düşünülmesinin temeli, bu eleştiri gücünden kaynaklanır. Oysa Feuerbach’a göre felsefe, eleştirdiği dinin düşünme yapısından ayrı olarak konumlanması bir yana, dinin nesnesini kavramsal olarak ortaya koyma gayesi taşımaktadır. Kendini bu gaye ile gerçekleştirmeye çalışan felsefenin, özerk bir disiplin ve ele aldığı nesne bakımından özgün (...) bir düşünme biçimi sunması mümkün değildir. Marx, Feuerbach’ın doğru ama yetersiz olan bu düşüncesini, felsefenin özellikle praksis özelliğini vurgulayarak tamamlamaya çalışır. Dolayısıyla bu çalışmada Marx’ın Feuerbach eleştirisi bağlamında felsefenin anlam ve mahiyetine yönelik getirmiş olduğu düşünceler ele alınacaktır. İlk olarak Feuerbach’ın, felsefenin teolojik niteliğine yönelik antropolojik çerçevede yöneltmiş olduğu eleştiriler ortaya konacak ve göksel kutsallıktan yeryüzünün kutsallığına geçişin felsefenin yeni konumunda nasıl bir anlam ihtiva ettiği gösterilecektir. Sonrasında Feuerbach’ın düşüncelerinin doğruluğuna ve fakat, aynı zamanda eksikliğine işaret edecek olan Marx’ın, yeryüzünün kutsallığı mefhumunun halihazırda çelişkilerle dolu olduğuna dair düşüncesi irdelenecektir. Son olarak tarafımızca bu çelişkilerin aşılmasında felsefeye düşen görevin ne olduğu Marx üzerinden gösterilmeye çalışılacaktır. (shrink)

In 1561 J.Cornarius proposed his own version of some passages of Plato's Sophist In this version Theodorus presents the Eleatic Stranger as "a companion (hetairos) of Parmenideans and Zenonians" (216a). Since then, this cliché is accepted by all translations. However, when the possibility of justifying the existence of images and appearances is considered, the Stranger himself proposes 'testing' Parmenides' thesis. His remarks are rather those of an adversary than of a friend or companion of Parmenides. In fact, in spite of (...) Theodorus' presentation, the Stranger, albeit citizen of Elea, does not seem to share the theses of the 'Eleatics'. These anomalies invited us to question the character of 'companion' of the 'Parmenideans' credited to the Stranger. The questioning is possible if we exploit some valuable greek manuscripts of Plato's Sophist, neglected by J.Burnet, like Vindobonensis 21 (Y). This manuscript, among others, has the lecture heteros, 'different', instead of hetairon, 'companion'. This manuscript permits to maintain the formula tôn hetairôn, transmitted by all the manuscripts after the first hetairon, and removed in modern editions. The translation we propose is: the Eleatic Stranger is "different (heteros) of the companions (tôn hetairôn) of Parmenides and Zenon". (shrink)

Bu çalışmada Feminist teologların Yahudilik ve Hıristiyanlıkta var olduğunu iddia ettikleri eril Tanrı anlayışına yönelik getirdikleri eleştiriler ve bunların tutarlılığı objektif bir biçimde ele alınacaktır. Ayrıca Yahudilik ve Hristiyanlıkta ataerkil ve toplumsal baskılardan dolayı oluşan, teolojiye atfedilmiş kadın karşıtı görüşler ve ortaya çıkardıkları sonuçlar araştırılmaktadır. Eleştirel, yorumlayıcı ve bütüncül yöntemler perspektifinde analizlerden faydalanılarak bir bağlam oluşturulmaya gayret gösterdiğimiz bu makalede, Feminist teologların iddia ettiği gibi Yahudilik ve Hıristiyanlık dinlerinin erkeklerin tekelinde olup/olmadığı, bu konuda ataerkil zihniyetin baskınlığı iddiası, din dilinin daima (...) erkekler tarafından kullanıldığı gibi meseleler incelenmiş, bu sorulara yanıtlar aranmıştır. Bunun yanı sıra cinsiyet rolleri konusunda farklı öğretilerin mevcudiyeti, günümüzde birçok toplumda kadın-erkek rollerinin eşitliği üzerine odaklanan tartışmalar, Yahudilik ve Hıristiyanlığın kadın ve erkek rollerine geliştirdiği tanımlar üzerinde durulmuştur. Bu perspektifte Feminist teoloji, genellikle dini metinlerin cinsiyetle ilişkilendirilmesi, kadının da teolojik alanda söz sahibi olmasını vurgulamaktadır. Feminist teoloji, bu düşüncenin Yahudilik ve Hıristiyanlıkta var olduğu savını, eril Tanrı anlayışına ve erkek egemen zihniyetine getirdiği birtakım argümanlarla eleştirmektedir. Feminist teolojinin amacı özellikle de teolojik alanda kadınlar için oluşturulmuş genellemeleri ortadan kaldırmaktır. Ayrıca Feminist teoloji, kadınların da erkekler gibi teolojik alanda söz sahibi olduklarını ortaya koyma düşüncesindedir. Feminist teoloji, cinsiyet konularını dini alanda inceleyen ve eleştiren bir tür disiplindir. Bu disiplin, geleneksel olarak eril bir bakış açısıyla yorumlanmış olan dini metinleri ve uygulamaları yeniden ele alarak bir eleştiriye tâbi tutmaktadır. Feminist teologlar, çağlar boyu, nesilden nesile aktarılan teolojik öğretilerin tek bir cinse isnat edilmesini eleştirmektedir. Feminist teolojinin amacı, dini deneyimi ve inancı cinsiyet eşitliği ve adaleti temel alarak yeniden şekillendirmektir. Bu disiplin, geleneksel olarak erkek egemen olarak kabul edilen dini doktrinleri, metinleri ve uygulamaları eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmektedir. Bu bağlamda mevcut uygulamaların değişmesini temenni etmektedir. Dinin cinsiyet alanında önemli bir role sahip olan feminist teoloji, daha adil ve eşitlikçi bir yapıya doğru ilerlemeye katkı sağlamakta ve kadınların dini alanda daha fazla görünürlük ve etki alanı elde etmelerini desteklemektedir. Cinsiyet ve dini konular arasındaki ilişkileri daha derinlemesine anlamak ve toplumda daha adil bir yapı oluşturmak için önemli bir katkı sağlamaktadır. Bu makalede de Feminist teolojinin ele aldığı sorunlar, bunların çözümleri ve Eril tanrı anlayışına yönelik eleştirileri ele alınacaktır. (shrink)

There is a hitherto not recognized possibility effectively to use computer-based scientific investigating, teaching and learning strategies and resources in history of philosophy. This is especially interesting for comparative scientific investigations in history of philosophy, for distance learning and teaching it. Effectively to apply modern computer technologies one has to have an adequate mathematical simulation of the sphere of application. Therefore the paper starts with submitting a mathematical simulation of metaphysics (in general). Then this mathematical machinery is applied to a (...) representative concrete example, namely, to the metaphysical system of Parmenides of Elea. By means of the method submitted in this paper (and by virtue of computer) a user himself can create (construct) an adequate digital simulation of some computable aspect of any specific philosophical system. Here the digital method of investigating the history of philosophy is exemplified by applying it to the metaphysical system of Parmenides. According to the hypothesis underlying the mentioned method, metaphysics is formal axiology. Hence algebra of metaphysics is algebra of formal axiology. Therefore metaphysics of Parmenides is represented below as a system of equations of the formal-axiology algebra. This system of equations could be computer-generated and investigated by any user autonomously. (shrink)

En este artículo nos proponemos confrontar las ideas que Platón y Aristóteles tuvieron acerca de la dialéctica y de otras prácticas asociadas con ella valiéndonos de los juicios que ambos filósofos emitieron al respecto y de la postura que mostraron ante dichas prácticas llevadas a cabo por Zenón de Elea y dos de los sofístas arquetípicos como lo fueron Protágoras y Gorgias. Todo esto, por una parte, con vistas a destacar el riesgo que para Platón comportó la generalización de (...) tales prácticas y el contraste que implicó con respecto a su proyecto filosófico de examen dialógico y búsqueda desinteresada de la verdad y, por otra, para mostrar la vía que Aristóteles intentó abrir con la postura que él tuvo respecto de Zenón y de los sofistas y que lo llevó a desarrollar otras ideas en relación con la dialéctica misma, la retórica y la sofística. (shrink)

Gazali'nin hayatını 1095 yılında geçirdiğini söylediği krize göre üç döneme ayırmamız mümkündür. Kriz öncesi dönem, kriz dönemi (1095) ve kriz sonrası dönem. Bu dönemlerde akla ve felsefeye bakışı değişmiştir dolayısıyla felsefî ilimlerden sayılan matematik ilmine bakışı da değişmiştir. Gazali kriz öncesi ve kriz dönemlerinde aklı eleştirmekle birlikte çok sistematik bir eleştiri yaptığı söylenemez. Gazali bu dönemde felsefe yorumlarında 'felsefi/bilimsel aklı" din açısından zararlı görmemektedir hatta zaman zaman olumlu yanlarından bahsetmektedir. Makasıdu’l Felasife ve Tehafütü’l Felasife ‘de akılla ilgili mevzulara değinmiş, bazı (...) felsefî ilimlerin dinle alakalı olmadığını, din açısından fayda veya zarar vermediğini ifade etmiş ama temelde felsefi aklın “sadece dini (metafizik) konulara” yetmeyeceği kanaatine varmıştır. Fakat bu dönemde o, felsefeyi 'dinileştirme' çabasının bir sonucu olarak akıl eleştirisiyle karşımıza çıkmaktadır. Aklın, felsefenin ve felsefî ilimlerin (mantık, astronomi, fizik… vb.) kökenini Kur’an’a dayandırmış ve filozofların bütün bu ilimlerin ‘tümellerini’ dinden öğrendiklerini iddia etmiştir. Böylece Gazali, akılla bir teoloji kurmanın mümkün olmadığını ispatlayarak yani dini ‘akla uygun hale getirme’ girişimlerinin önüne geçerek ‘aklı ve bütün aklî ilimleri dine uygun hale’ getirmek için vahye ve mistik tecrübeye dayalı yeni bir sistem kurmuştur. Dinî akıl, vahyi anlar ve uygular. Kriz sonrası dönemde bütün felsefî sistemleri dinî ve mistik/gnostik bir düşünce etrafında yorumlayan Gazali'de akıl tamamen dinileşmektedir. Avam ilimleri seviyesine indirdiği felsefî (tıp, astronomi, kimya, biyoloji, mantık, matematik vs.) ve dinî ilimleri (kelam, fıkıh ve tefsir) mistik bir zihniyetle yeniden ele alır. Felsefî ilimlerin esası dinîdir ve insanlar bu ilimleri peygamberlerden öğrenmiştir. Kelam ilmi, aklî bir ilim değil, dini bir ilimdir, kelamı kullanarak akli hükümler vermekten vazgeçip sadece dini ve uhrevi hükümler vermesi sağlanmalıdır. Fıkıh ilmi de aklî bir ilim değil dini bir ilimdir ve fıkıh alimleri sadece ahiretle ilgili hüküm verilmelidir. Bunlardan daha üstün olan ise havas ilimleridir. Havas ilmi Gazali'ye göre gnostik tasavvuf öğretisidir. Dünyevî akıl insanı yanılttığı ve ona güvenilmez olduğu için akıl yerine peygamberin vahyi gelmelidir ve ondan sonra vahye benzerliği dolayısıyla "velinin ilhamı" yer almalıdır. Bu ise ilk başta dini anlaması için gerekli olan ‘dinî akıl” ve daha sonra ruh, aşk ve nur yoluyla elde edilmektedir. (shrink)

Bu çalışmanın temel amacı 24 Şubat 2022’de başlayan Rusya–Ukrayna çatışmasında Avrupa merkezli medya organlarının ürettiği işgal söylemine eleştirel bir perspektifle yaklaşmaktır. Çalışmada Rusya’nın Ukrayna’yı işgal ettiğini öne süren ülkelerin Rus sanatçılara, sporculara ve yönetmenlere uyguladığı sert yaptırımlara yer verilmiş ve hemen sonrasında sosyal medyaya yansıyan bazı ifadeler eleştirel söylem analizi yöntemiyle incelenmiştir. 29 Nisan 2022 tarihinde Pentagon sözcüsü John Kirby’nin katıldığı bir basın toplantısında çatışmayı işgal söylemiyle sunarken aksi bir yaklaşımın etik ve ahlaka ters düşeceğini ima eden ifadesi etiğin de (...) eleştirel biçimde ele alınmasına zemin hazırlamıştır. Çalışmada Kant ve Hegel’in görüşleri üzerinden etik ve ahlak kavramlarının ayrıştırılması amaçlanırken bu filozofların bazı teorilerini Avrupa merkezci ve zaman zaman ırkçı bir bakış açısıyla kurguladığını savunan görüşlere de yer verilmiştir. Amaçsal örneklem yöntemiyle seçilen Eski Amerika başkanı George Bush’un katıldığı bir programda Ukrayna yerine Irak’ın işgal edildiğini belirten gafı ve eski Ukrayna başsavcı yardımcısı David Sakvarelidze’nin çatışma esnasında ölen Ukraynalılara sırf mavi gözlü ve sarı saçlı Avrupalılar oldukları için üzüldüğünü çağrıştıran açıklamaları üzerinden Avrupa merkezci ve ırkçı yaklaşımların günümüzdeki konumu sorgulanmıştır. Çalışmada başta ABD ve İngiltere olmak üzere bazı Avrupa ülkelerinin Rusya’nın Ukrayna’yı işgal ettiği söylemini, insan yaşamını önemseyen etik bir tavırdan ziyade politik bir refleksle ürettiği sonucuna ulaşılmıştır. (shrink)

Bu çalışma, VI/XII. yüzyılda Horasan ve Semerkant bölgelerinde yaşayan İbn Gaylân el-Belhî’nin felsefe eğitiminden felsefe karşıtlığına giden ilmî hayatını, çalışmalarını ve felsefeye yönelik eleştirel tavrını incelemektedir. Makale, Gazzâlî sonrası İbn Sînâ ve onun temsil ettiği felsefî geleneğe yönelik eleştirel tutumun önemli temsilcilerinden biri olan ve akademik camiada hakkında yeterli incelemenin bulunmadığı bir şahsı ele alması bakımından önem arz etmektedir. Çalışmanın temel amacı, Hudûsü’l-‘âlem eseriyle felsefe eleştirisi literatürünün önemli bir halkası olmasına rağmen pek de tanınmayan bir âlimin entelektüel biyografisini ve felsefe (...) karşıtı tavrını ortaya koyarak literatüre özgün bir katkı sunmaktır. Ayrıca Gazzâlî sonrası dönemde felsefe karşıtlığının geldiği noktayı İbn Gaylân üzerinden ortaya koymak ve dönemin felsefe algısının bir yönüne ışık tutmak hedeflenmektedir. Bu çerçevede araştırma, İbn Gaylân el-Belhî’nin ilmî serüveni, etkileşimleri, eserlerinin tespit edilerek ortaya konması ve felsefe karşıtlığının temellerine ve boyutuna odaklanmaktadır. Felsefeye yönelik ilginin ve karşıtlığın bir arada olduğu bir ortamda yetişen İbn Gaylân, ilmî mesaisini büyük ölçüde İbn Sînâ felsefesi ile mücadeleye ayıran bir kelâmcıdır. İbn Gaylân, ileri derecede felsefe karşıtlığına rağmen felsefî ilimleri bizzat bu geleneğin içerisinde yer alan kişilerden almış ve adı felsefî ilimlere dair ilim silsilelerine kaydedilmiştir. Onun felsefe karşıtı bakış açısının zemininde Büyük Selçuklu Devletinin felsefe karşıtı tutumu ile İslâmî ilimlere dair eğitim aldığı Nizâmiye medreseleri bulunmaktadır. O, felsefeye yönelik eleştirel tutumunda Gazzâlî’yi örnek almış olsa da ondan daha radikal bir çizgi izlemiştir. Zira Gazzâlî’nin aksine İbn Sînâ gibi Meşşâî filozofların Allah’ın varlığı, sıfatları, nübüvvet ve ahiret gibi konuların tümünde küfre düştüğünü savunmaktadır. Dahası İbn Sînâ’yı Bâtınî düşünceyle ilişkilendirerek onun felsefî yetkinliğini tümüyle zedelemeye çalışmaktadır. İbn Gaylân, İbn Sînâ’nın metafizik ve fizikle ilgili fikirlerini hedef almakla yetinmeyerek mantık ve tıp gibi alanlarda da eleştiriler getirmektedir. Bu anlamda İbn Gaylân’da felsefe karşıtlığının bütünüyle İbn Sînâ karşıtlığına evrildiğini söylemek mümkündür. Çünkü onun bakış açısına göre İbn Sînâ’nın ilim câmiası içerisindeki itibarını zedelemek, Meşşâî düşünceye vurulabilecek en büyük darbedir. Felsefe ile mücadeleyi dînî bir sorumluluk olarak gören İbn Gaylân, neredeyse bütün eserlerini bu bağlamda ele almıştır. Özellikle Hudûsü’l-‘âlem eseri, Gazzâlî’nin Tehâfütü’l-felâsife eserini birçok noktada takip etmesi nedeniyle Tehâfüt geleneğinin bir parçası olarak kabul edilmelidir. Makale, İbn Gaylân’ın entelektüel biyografisini ve eleştirel tutumunu tarihsel ve düşünsel bağlamı içerisinde tahlil etmekte, özellikle de İbn Gaylân’ın söylemlerini Gazzâlî’yle karşılaştırmalı bir şekilde ele almaktadır. (shrink)

Bu çalışma Eleştirel Teoriyi ve onun eğitime yönelik ortaya koymuş olduğu felsefi analizleri bilgi ve ideoloji kavramlarından hareketle incelemeye almaktadır. Felsefe tarihine baktığımız zaman eğitime ve onunla bağlantılı olarak eğitimin felsefi boyutuna yönelik pek çok çalışma bulunuyor olsa da Eleştirel Teorinin ortaya koymuş olduğu perspektif diğer çalışmalardan ayrılır bir niteliğe sahiptir. Buradan hareketle çalışmamızda eğitim felsefesinin temel problemlerinden biri olan öznenin konumu ve özneye uygulanan bilgilendirme sürecinin niteliği merkezi önem taşımaktadır. Bu problemin analizi için başvurulacak ana perspektif ise Eleştirel Teori (...) olacaktır. Eleştirel Teori, kendisini ön plana çıkaran pek çok farklı alana yönelik çalışmaları bulunan bir düşünce ekolü olarak gündeme geliyor olsa da eğitim söz konusu olduğunda da başvurulmaya değer, gözden kaçırılmaması gereken önemli felsefi görüşlere ve analizlere sahiptir. Biz de buradan hareketle çalışmamızda onların eğitime yönelik felsefi analizleri ışığında eğitim kavramını ve eğitimin felsefi boyutuna yönelik bir inceleme gerçekleştireceğiz. Bu sayede de felsefe tarihinde yer alan önemli ekollerden biri olan Eleştirel Teorinin eğitime nasıl baktığı, yerleşik eğitim anlayışında ne gibi hatalar olduğu, eğitimin daha iyi bir hale gelmesi için nelerin değişmesi gerektiği, eğitime dair temel kabullerin neler olduğu çalışmamızda gösterilmiş olacaktır. Böylelikle eğitime ve eğitim felsefesine yönelik felsefi incelemeler gerçekleştirileceği zaman Eleştirel Teorinin ortaya koymuş olduğu bakış açışının ihmal edilememesi gereken bir değerlendirme ortaya koymuş olduğu da gösterilmiş olacaktır. (shrink)

El artículo se propone analizar la exacerbación de la confrontación que se produce entre oralidad y escritura durante las primeras décadas del siglo IV a. C. en el momento de la crisis de la democracia ateniense, como parte de la derrota sufrida frente a Esparta después de la guerra del Peloponeso; en particular, tomando como eje articulador la defensa que realiza el sofista Alcidamante de Elea de la improvisación oral, como recurso fundamental para la promoción de la cultura agonal (...) en su discurso titulado Sobre los sofistas. Se considera que dicha disertación se presenta como uno de los momentos clave para entender mejor el desplazamiento que está sufriendo la oralidad en el avance contundente de la cultura alfabética, como parte del cambio discursivo promovido por el avance del pensamiento filosófico y que también se traduce en la aceleración del desprestigio que viene padeciendo la sofística en esa época. (shrink)

Originally published in 1936, this book presents the ancient Greek text of the paraphrases and quotations of Zeno's philosophical arguments, together with a facing-page English translation and editorial commentary. Detailed notes are incorporated throughout and a bibliography is also included. This book will be of value to anyone with an interest in Zeno and ancient philosophy.

Ehl-i Sünnet’in önemli isimlerinden olan İmam Mâtürîdî gerek günümüze ulaşmayan risaleleri gerek Te'vîlâtü’l-Kur'ân ve Kitâbü’t-Tevhîd’inde başta Mu‘tezile olmak üzere İslâm’ın içinden ve dışından pek çok gruba eleştiriler yöneltmiş, aklî ve naklî delillerle bunları nakzetmeye çalışmıştır. Buna karşılık eserinin birçok yerinde eleştiri kurallarını aşan ifadelere yer verdiği de görülmektedir. Fakat eleştirinin belirli bir üslûp ve kurallara göre yapılması gerekmektedir. Zira hakikati ortaya çıkarma aracı olarak “eleştiri”, hem eleştirenin hem de eleştirilenin düşüncelerine katkı sağlayan oldukça değerli bir ilmî çalışma olup, kurallarına uygun, (...) aşırıya kaçmayan, muhataba değil düşünceye yönelik her türlü eleştiri kıymete değerdir. İyi niyet ve samimiyetle, ilmî bir çerçevede yapılan eleştiriler ilim yolculuğunda bir zenginlik olup, ilmî üretimin de bir gereğidir. Zira eleştirinin başlıca amacı yanlış bilginin tashihi ve eleştiri konusunun ilmî bakımdan değerini ortaya koymaktır. Ancak bu amacın gerçekleşmesi için eleştirilerin bazı kurallara uygun olması gerekir. İlk olarak eleştiri İslâmî ahlâk kuralları çerçevesinde yapılmalıdır. Bu bağlamda eleştirmenin muhatabı incitmeyen bir dili tercih etmesi, şahsı değil eleştiri konusunu hedef alması beklenir. Eleştiri konusunun hassas olduğu durumlarda bazen sert bir dil kullanılabilirse de bu hakarete varan, tekfir edici bir üslûp olmamalıdır. Dolayısıyla eleştiri esere ya da düşünceye yönelik olmalı, muhatabın şahsını hedef alan ifadelerden kaçınılmalıdır. Eleştiri kültürüne kelâm ilmi açısından baktığımızda daha ilk dönemlerden âlimlerin bir fikre, düşünce ya da inanç sistemine karşı cevap vermek, onları eleştirmek amacıyla “Kitâbü’r-Redd ʿalâ… Kitâb ʿalâ… Naḳżu Kitâbi… Kitâbü’n-Naḳż ʿalâ…” şeklinde isimlendirilen pek çok eser kaleme aldığı, ayrıca kelâmî eserlerin içinde de eleştiri mahiyetinde başlıklar açtığı görülmektedir. Bu eserlerde âlimler karşıt görüşlere yönelik eleştirilerini cedelî bir tarzda dile getirmiş, düşüncelerin eksik ve yanlış yönlerini, doğurduğu sonuçların sakıncalarını, delillerinin mantıkî tutarsızlıklarını ortaya koymaya çalışmış ve eleştirdikleri düşüncelerin nasıl düzeltileceğini, alternatifinin ne olduğunu çeşitli kelâmî yöntemlerle izah etmişlerdir. Bununla birlikte eleştirdikleri düşüncelerin, sahibini dinden çıkarabileceğinden hareketle bazen aşırıya kaçan, tekfirci bir üslûp benimsedikleri, bazen mezhep taassubuna yenilerek hakarete varan ifadeler kullandıkları, bazen de eksik ya da hatalı bilgilerden hareketle yanlış tespitlere ulaştıkları da bir gerçektir. Bu çalışma bunun bir örneği olarak Mâtürîdî’nin Kitâbü’t-Tevhîd’de Kâ‘bî’ye yönelik eleştirilerini tetkik etmeyi amaçlamaktadır. Bunun için ilk olarak Mâtürîdî’nin eleştirilerinde hangi kelâmî yöntemleri kullandığı tespit edilmiş, sonrasında ulûhiyyet bahislerinde Kâ‘bî’ye yönelik eleştirilerinin ilmî yönden değeri tespit edilmeye çalışılmıştır. (shrink)