Abstract

İslâm ilim ve kültür tarihinde mühim bir yeri olan İbn Receb el-Hanbelî (ö. 795/1393), hicrî VIII. asırdayaşamış önemli bir ilmî şahsiyettir. Zamanının hadis otoritelerinden biri kabul edilen İbn Receb, tefsir, fıkıhve kelâm/akaid gibi disiplinlerde eserler kaleme almıştır. Daha çok hadis alanındaki çalışmalarıyla tanınmaklabirlikte tefsir sahasında da dikkate değer ilmî eserler kaleme almıştır. Ancak klasik tefsir geleneğindegörüldüğü üzere Kur’ân-ı Kerîm’in tamamını kapsayan müstakil bir tefsir telif etmemiştir. Onun tefsirçalışmaları, kısa sûrelerin tam tefsiri ile uzun sûrelerin belirli pasajlarını veya bazı âyetlerini açıklamayayöneliktir. İbn Receb’in bu alandaki çalışmalarının büyük bir kısmı Ravâʾiu’t-Tefsîr el-Câmiʿ li-Tefsîri’l-İmâmİbn Receb el-Hanbelî adlı eser içerisinde derlenmiştir. Ebû Muʿâz Târık b. ʿIvazillâh b. Muhammed tarafındanhazırlanan bu derlemede doksan iki sûrenin tam veya kısmi tefsirleri yer almaktadır. İbn Receb’in tam tefsiriniyaptığı sûrelerden biri de İhlâs Sûresi’dir. Müfessir, bu sûrenin tefsirinde tercih ettiği metodu açık bir biçimdeortaya koymaktadır. Hadisçi kimliği sebebiyle öncelikle sûrenin nüzûl sebebi ve faziletine dair rivayetlere yervermiş; Kur’ân’ın Kur’ân ile tefsiri yöntemini kullanarak konuyla ilgili diğer âyetlere de atıflarda bulunmuştur.Zaman zaman morfolojik ve semantik açıklamalar yaparak lugavî tefsir örnekleri de sunmuştur. Bunun yanısıra tefsirinde felsefî ve işârî izahların bulunması, onun çok yönlü ilmî birikimini yansıtmaktadır. Ülkemizdedaha çok hadis şârihliğiyle tanınan müellifin tefsirci yönü hakkında sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bumakalede, İbn Receb el-Hanbelî’nin tefsirci kimliği ve tefsir metodu, İhlâs Sûresi özelinde ele alınmaktadır.Araştırmada metin analizi yöntemi uygulanmış ve elde edilen veriler akademik bir üslupla değerlendirilmiştir.