Abstract

Kitâb-ı Mukaddes’te Âdem soyunun temsilcisi ve insanoğlunun tufan öncesi atası olarak anlatılan Şit, semitik dinî geleneklerin tarihî anlatılarında büyük bir öneme sahiptir. O, bir ata olarak, hem içinden peygamberlerin, ataların ve kralların çıktığı kutsal soyun atası hem de nebevî karakteriyle kutsal kitap geleneğinin öncüsü kabul edilir. Kutsal metinde hikâyesi çok hızlı ve ayrıntısız olarak verilse de Helenistik dönem Yahudiliğinde büyük bir dinî değere haiz olan Şit’in önemi erken dönem Hıristiyanlık’ta daha da artmıştır. Temel olarak Şit anlatılarında Yahudi hikmet geleneğinin daha etkili olması, onun Musa şeriatından farklı bir yere konumlandırılmasına yol açmıştır. İlk Hıristiyanlar ise onu gnostik hareketlerin etkisiyle İsa-Mesih’i hatırlatacak bir noktaya yükseltmişlerdir. Fakat adına atfedilen ve gerek Yahudi gerekse Hıristiyan ortodoksiye aykırı kabul edilen gnostik Şitiyen hareketin marjinal görüşleri halkın ilgisini çekince, Şit’e dair rivayetler azalmış ve zamanla kutsal metindeki sıradan bir figür haline gelmiştir. Kur’an-ı Kerim’in herhangi bir atıf yapmadığı Şit anlatıları ise Yahudi-Hıristiyan geleneğin etkisiyle aşamalı olarak İslam’a girmiş ve İslami forma dönüştürülmüştür. Bu çalışmada Tevrat anlatılarından itibaren Yahudi-Hıristiyan geleneğin Şit anlatılarının tarihsel seyri ele alınacaktır ve İslam’a etkisi irdelenecektir. Çalışma konusu gereği mesele kronolojik ve karşılaştırmalı olarak ele alınacak, Şit’e ilişkin rivayetlerin tarihsel analizi ortaya konacaktır.