Abstract

Mitolojik öyküler, tarih boyunca sanatın başlıca konuları arasında yer almıştır. Antik uygarlıklardan günümüze ulaşan ve modern dünyada sanat eseri olarak nitelendirilen yapıtların neredeyse tamamı, icra edildikleri dönemin inanç dünyasının birer tasviridir. Antik devirlere ait materyal dikkatle tetkik edildiğinde mitolojik anlatılar ile semavî dinlerin ortaya koyduğu sanat arasında somut bir irtibat gözlenmektedir. Söz konusu müşterek anlatılardan biri, bu çalışmaya konu olan “Cennetten Çıkarılma” hadisesidir. Kur’ân-ı Kerîm’de yalın bir biçimde anlatılan kıssa, Kısâsü’l-Enbiyâ, Zübdetü’t-Tevârih, Hadîkatü’s-Süedâ, Falnâme gibi edebî literatürde İslâm öncesi kaynaklardan edinilen bilgilerle teferruatlı bir anlatıma konu olmuştur. İslâm öncesi kitabî kültürden tevarüs edilen etkiler, tasvirlere de sirayet etmiştir. Makalede tasvir sanatının temel konularından “Yasak Meyve ve Cennetten Çıkarılma” sahnelerinde Hz. Havva ve onun etrafında teşekkül eden kompozisyon, İslâm öncesi mitik ögeler bakımından incelenmiştir. Cennetten çıkarılmaya sebep olan fiil Kur’ân’da, Hz. Âdem ve Havva’ya müştereken izafe edilmiş olmasına karşın, tasvirlerde yasak meyvenin Havva’nın elinden Âdem’e sunulması, figürlerin giyinik veya yarı çıplak tasvirleri, örtünmede kullanılan incir yaprakları, kutsiyet ifadesi hâleler, şeytanın betimlenme biçimi, yasak meyvenin türü, yılan, ejder ve tâvus figürleri İslâm öncesi etkilerin izlerine işaret eden bulgulardır. Çalışma, İslâm sanatının özgün motiflerini, ona nüfuz eden tesirlerden ayırabilmenin yanı sıra Havva figürü özelinde İslâm dininin kadına bakışını etkileyen İslâm öncesi düşünce kalıplarını ortaya koymayı amaçlamakta ve bu yönüyle disiplinlerarası bir yaklaşımı temel almaktadır.