ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ

ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਰਗਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਨੌਦੁਰਗਾ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਰਗਾ ਹੈ। ਪਰਬਤ ਰਾਜ ਹਿਲਾਲਿਆ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ ਪਿਆ। ਨਰਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ 'ਮੂਲਾਧਾਰ' ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੋਭਾ

ਵਰਿਸ਼ਭ-ਸਥਿਤਾ ਇਸ ਮਾਤਾਜੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲਪੁਸ਼ਪ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਦ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਕਥਾ

ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਲੇਕਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ। ਸਤੀ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਉਠੀ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੂੰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਸਤੀ ਜਦੋਂ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਮਾਂ ਨੇ ਹੀ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਉਪਹਾਸ ਦੇ ਭਾਵ ਸਨ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਤੀਰਸਕਾਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਤੀ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਅੱਪੜਿਆ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਇਹ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕੀ ਅਤੇ ਯੋਗਾਗਨੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਲਾ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਦਾਰੁਣ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਯੱਗ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।

ਉਪਸੰਹਾਰ

ਸ਼ੈਲਪੁਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਹੀ ਅਰੱਧਾਂਗਿਨੀ ਬਣੀ। ਨੌਦੁਰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੈਲਪੁਤਰੀ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਨੰਤ ਹੈ।