Iinyoni kuzinlwana ezinamaphiko begodu zinensiba ezinengi emzimbeni wazo ukuvala isikhumba sazo[1]. Iinsiba zenyoni zilula begodu ziqinile zikghona ukulekelela iinyoni bona zikghone ukuphapha emoyeni bezizivikele. Iinyoni ziimhlobo omnengi ohluka ngemibala,ngokubumbeka, nangobukhulu. Ukubumbeka kwazo kulawulwa kukuthi zizifihla kangangani,ziphaphela phezulu kangangani nokhunye.

Iinyoni

Uyibona ngani inyoni?

edit

Umlomo wenyoni

edit

Umlomo wenyoni ubizwa bona yibhigi. Imilomo le iyahluka ngokuqina nangokubumbeka ihlukaniswa kukuthi inyoni idla ukudla okunjani, ibamba ini[2]. Ezinye iinyoni zinomlomo oqinileko ohagako ngombana zikghona ukudabula inyama. Ezinye zinomlomo owondileko okghona ukungena ehlabathini nokuthi udle emathuthumbeni. Iinyoni ziyakghona ukusebenzisa umilomo yazo ukwakha iindleke ekuzizindlu zazo. Umlomo wenyoni wenziwe nge phrotheyini ebizwa ngokuthi yi-Keratin[3].

Amaphiko wenyoni

edit
Amaqanada weenyoni

Inyoni yaziwa ngamaphiko wayo. Amaphiko enziwe ngamathambo imisipha, nangasiba ethileko asebenzisanako ukuze amaphiko akghone ukusebenza[4]. Amaphiko akghona ukuthi alekelele inyoni ukuthi ikghone ukuphapha, akhambe emoyeni iskhathi eside. Ezinye iinyoni zikghona ukuphapha ibanga elide unyaka nonyaka zifuna Ukudla nokubalekela isimo sezulu esimbi. Akusizo zoke iinyoni ezikghona ukuphapha ngamaphiko wazo, isibonelo ikukhu nenqiliba azikghoni ukuphapha emoyeni.

Ukubekela amaqanda

edit
inciliba mhlobo wenyoni engakwazi ukuphapha emmoyeni

Iinyoni ukuthi zikghone ukwanda zibekela amaqanda beze ziwafukamele bese nakufika isikhathi amaqanda aqhume kuvele amadzinyani wakhona. Inyoni lokha nayingathi isabekela ithole bona iqanda layo libanjwe mumuntu iyawanghala bese ingasawafukamela[5]Isibonelo seenyoni: likhozi, idlanga, ikukhu. Iinyoni zilwana ezinaphiko emzibeni namisiba amanengi angasibudisi. Zibekela amaqanda ukuba nabantwana. Zinomlomo obizwa ngebhigi obukhali ngombana zisebenzisa wona Ukudla, ukuzingela nokwakha iindleke zawo. Iiinyoni ezinengi zisebenzisa amaphiko wazo ukuphapha kodwana ezinye azikghoni ukuphapha.

Iinkomba

edit
  1. BIRD | English meaning - Cambridge Dictionary
  2. Bright, J.A., Marugán-Lobón, J., Cobb, S.N. and Rayfield, E.J., 2016. The shapes of bird beaks are highly controlled by nondietary factors. Proceedings of the National Academy of Sciences, 113(19), pp.5352-5357.
  3. Shah, A., Tyagi, S., Bharagava, R.N., Belhaj, D., Kumar, A., Saxena, G., Saratale, G.D. and Mulla, S.I., 2019. Keratin production and its applications: current and future perspective. Keratin as a protein biopolymer: Extraction from waste biomass and applications, pp.19-34.
  4. Kaiser, G.W., 2010. The inner bird: anatomy and evolution. UBC Press.
  5. Stadelman, W.J., 2017. Egg-production practices. In Egg science and technology (pp. 9-37). CRC Press.