Bağlama
De bağlama of saz is een snaarinstrument, met twee dubbelkorige snaren en een tripelkorige snaar. Het is een muziekinstrument uit de familie van langhalsluiten. De benaming bağlama duidt exact het instrument aan, terwijl de bekendere naam saz feitelijk eerder snaarinstrument betekent. Het wordt gebruikt in de volksmuziek van Turkije en aangrenzende regio's van het Midden-Oosten en Centraal-Azië.[1]
| Bağlama | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Cura saz & tambura saz | ||||
 | ||||
Sazbespeler | ||||
| ||||
Het instrument behoort tot de bredere familie van langhalsige luiten die bekendstaan als tanburs, een groep instrumenten die historisch verspreid was van Iran en Mesopotamië over Centraal-Azië en Anatolië.[2]
Musicologen classificeren de saz als onderdeel van de tanburfamilie van langhalsige luiten.[3] Instrumenten uit de tanburtraditie worden al sinds de oudheid aangetroffen in Iran en Mesopotamië en werden beschreven door middeleeuwse geleerden zoals Al-Farabi, die regionale varianten van het instrument in Perzië identificeerde.[4]
Binnen deze bredere organologische traditie ontwikkelde de moderne saz zich in Anatolië tot het belangrijkste volksinstrument van de Turkse volksmuziek en raakte het nauw verbonden met het repertoire van rondreizende dichter-muzikanten die bekendstaan als âşıks.[5]
De houten klankkast van de saz bestaat uit een stuk en wordt soms aan de zijkant rondom ingelegd met andere houtsoorten ter versiering. De stempinnen staan niet in een vlak maar staan zowel dwars op de hals (zoals bij een viool) als aan de onderzijde van de hals.
Het instrument wordt bespeeld met een dun langwerpig plectrum.
De bağlama is niet alleen in Turkije een zeer populair instrument, en wordt gemaakt in een groot aantal afmetingen. Van klein naar groot:[6]
| Instrument | mensuur |
|---|---|
| Cura (Tanbura) | 48cm |
| Cura (Baglama) | 56cm |
| Tanbura | 80cm |
| Bağlama | 88cm |
| Divan | 104cm |
| Meydan | 112cm |
De fretten op de lange hals worden gemaakt door het binden van dun draad (plastic), in tegenstelling tot de meeste snaarinstrumenten waar de fretten van metaal zijn en vast in de hals gemonteerd zijn. De plaatsing is zodanig dat veel intervallen rein zijn, met 17 fretten per octaaf in tegenstelling tot de 12 fretten per octaaf voor de gelijkzwevende stemming van de westerse toonladders. De plaatsing maakt het mogelijk de Turkse toonladders te spelen (makam).
| fret | verhouding | cent | interval |
|---|---|---|---|
| 0 | 1/1 | 0 | unison |
| 1 | 18/17 | 99 | kleine secunde |
| 2 | 12/11 | 151 | kwarttoon |
| 3 | 9/8 | 204 | reine grote secunde |
| 4 | 81/68 | 303 | kleine terts |
| 5 | 27/22 | 355 | kwarttoon |
| 6 | 81/64 | 408 | grote terts |
| 7 | 4/3 | 498 | reine kwart |
| 8 | 24/17 | 597 | overmatige kwart |
| 9 | 16/11 | 649 | kwarttoon |
| 10 | 3/2 | 702 | reine kwint |
| 11 | 27/17 | 801 | kleine sext |
| 12 | 18/11 | 853 | kwarttoon |
| 13 | 27/16 | 906 | grote sext |
| 14 | 16/9 | 996 | reine kleine septiem |
| 15 | 32/17 | 1095 | grote septiem |
| 16 | 64/33 | 1147 | kwarttoon |
| 17 | 2/1 | 1200 | octaaf |
Zie ook
bewerken- Baglamas - een kleine Griekse langhalsluit
- ↑ The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Oxford University Press ""The terms bağlama and saz are used somewhat interchangeably in Turkey.""
- ↑ During, Jean. The Spirit of Sounds: The Unique Art of Ostad Elahi. Associated University Press ""The tanbur is an ancient long-necked lute of Iranian origin whose descendants spread widely across the Middle East and Central Asia.""
- ↑ "History of lute-family instruments".. ""The tanbur family includes bağlama (saz) and related long-necked lutes.""
- ↑ "Tanbur".. ""In the tenth century AD al-Farabi described two types of tanburs found in Persia.""
- ↑ Music in Turkey: Experiencing Music, Expressing Culture. Oxford University Press (2011) ""The bağlama or saz is the central instrument of Turkish folk music and the traditional accompaniment of the âşık poets.""
- ↑ Jas's-- Beginning Saz Stuff. www.khafif.com. Geraadpleegd op 12 december 2024.
