Wikipedia

Kuuroord

plaats waar men een kuur kan doen om te genezen van een ziekte

Een kuuroord is een toeristisch oord dat zich richt op ontspanning en recreatie, maar met een medische gevoelswaarde. Een verblijf in een kuuroord wordt gunstig geacht voor de gezondheid door geneeskrachtige bronnen of gezonde lucht. Een kuuroord heeft vaak ook hotelfaciliteiten, al hoeven die zich niet op het terrein van het kuuroord te bevinden.

Saint Martin Hot Springs, Washington, Universiteit van Washington
Thermen van Spa, Spa, België

De term wellnessbedrijf of wellnessresort is tegenwoordig min of meer een synoniem voor saunabedrijf en een kuuroord.

Geschiedenis

bewerken

Kuuroorden bestaan al sinds de oudheid, vaak werden aan opborrelende waterbronnen met bijzondere minerale of thermische eigenschappen een bovennatuurlijk karakter toegemeten. Godheden werden verbonden aan zulke bronnen, zoals Diktynna in Minoïsch Kreta of Borvo in Gallië. Bij de Etrusken hielden priesters toezicht over de thermale waterbronnen. Ook de Romeinen beschouwden warmwaterbronnen als heiligdommen van goddelijke oorsprong. Na het drinken van of baden in het water werd een offer gedaan in een nabije tempel. Maar bij de Romeinen kwam het baden in warmwaterbronnen ook los van het sacrale. Zij gebruikten het water voor hun thermen.

In de vroege middeleeuwen verdween de collectieve badcultuur. Thermische of minerale bronnen werden vaak gekerstend, waarbij hun geneeskrachtige eigenschappen niet meer aan een godheid maar aan een heilige werden toegeschreven. Zo werd de geneeskracht van de bronnen van Spa toegeschreven aan de heilige Remaclus. In de 11e en 12e eeuw, mogelijk onder invloed van terugkerende kruisvaarders, kwam baden terug in zwang. Zo stichtte Lodewijk IX van Frankrijk een badinrichting in Ax-les-Thermes voor lepralijders. In de 14e en 15e eeuw verschenen er ook handleidingen en gidsen omtrent waterbronnen (Pietro de Tussignano, Ugolino de Montecatini, Michaeli Savonarola). Maar in de 15e en 16e eeuw kwam er ook tegenkanting tegen de badcultuur, uit religieuze maar ook uit medische hoek. Ambroise Paré toonde zich een tegenstander van het baden.

Aan het einde van de 16e eeuw werden thermale en minerale bronnen terug populairder. Notabelen bezochten in de 17e eeuw belangrijke kuuroorden als Spa, Forges, Vichy en Bourbon-l'Archambault. Thermale kuren werden een belangrijk onderdeel van het Franse hofleven.

In de 18e eeuw werd het kuuroord weer populair in Engeland, met name in Bath en Tunbridge Wells. Het Engels woord spa verwijst naar de Belgische stad Spa, dat een bekend kuuroord was. Ook op het 'vasteland' werd kuren in de 19e eeuw steeds populairder. Vooral onder het Tweede Franse Keizerrijk werden kuuroorden erg populair. Hun aantal in Frankrijk steeg van 77 in 1830 naar 640 in 1900. En het aantal gasten vertienvoudigde. Ook kwamen er wettelijke regels, medische verenigingen en wetenschappelijke studies naar hydrologie. Een kursaal of kurhaus (Duits voor 'kuurzaal' of 'kuurgebouw') is een vrijetijdsgebouw in een kuuroord of badplaats dat als typerend wordt gezien voor de negentiende-eeuwse West-Europese of Centraal-Europese kuur- of badcultuur.

Tijdens het interbellum werden kuuroorden toegankelijk voor de middenklasse en na de Tweede Wereldoorlog werden thermale kuren soms opgenomen in de sociale zekerheid.[1] Sinds 2021 staan elf Europese kuuroorden op de UNESCO-Werelderfgoedlijst als onderdeel van de werelderfgoedinschrijving Historische kuuroorden van Europa.

Kuuroorden in diverse landen

bewerken

Duitsland

bewerken
Kurort Bad Griesbach
Standbeeld van een hert in Kurort Hartha (een Ortschaft in Tharandt)
Erholungsort Stenum in Ganderkesee

In Duitsland en andere Duitstalige landen heeft het woord Kurort een andere betekenis. Het is een officieel 'predicaat', een onderscheiding voor plaatsen met faciliteiten voor geneeskundige therapieën en een langer durend verblijf, zonder dat het daarbij om een ziekenhuis, verpleeghuis of revalidatiecentrum gaat. Doorgaans ligt een Kurort op een landschappelijk mooie plek. In totaal telt Duitsland ruim 200 Kurorte.

Er zijn plaatsnamen die aangevuld zijn met "Bad" en "Kurort" in Duitsland. Er ontstond een Bäderarchitectuur.

Kuurprogramma’s worden in Duitsland vaak vergoed door het ziekenfonds. De vergoeding hiervoor was vóór 1990 ruimer dan nadien. De volgende predicaten bestaan:

  • Heilbad: Plaatsen waar medische instituten aanwezig zijn die voor veel kuurprogramma’s noodzakelijk zijn. Heilbäder kunnen Seeheilbad, Mineralheilbad, Moorheilbad (algenrijke venen) of Kneippheilbad zijn. Alleen erkende Heilbäder mogen de toevoeging 'Bad' in de plaatsnaam voeren (bv. Bad Ems).
  • Seebad: Plaatsen waar medische instituten aanwezig zijn die voor veel kuurprogramma’s noodzakelijk zijn, maar die desondanks geen Heilbäder zijn. Een Seebad ligt aan zee en mag de toevoeging Seebad in de plaatsnaam voeren.
  • Kneippkurort: Plaatsen waar gekuurd kan worden volgens de principes van Sebastian Kneipp.
  • Heilklimatischer Kurort: Plaatsen met een zodanig gezond klimaat dat ze erkend zijn door Deutsche Wetterdienst (DWD).
  • Luftkurort: Wijdverbreid predicaat voor kuurplaatsen zonder medische instituten.

Een Staatlich anerkannter Erholungsort (een door de staat erkende recreatieplaats) verschilt op een belangrijk punt van een Luftkurort en behoeft geen klinieken, kuurvoorzieningen (zoals geneeskrachtige baden of bronnen, revalidatie-instellingen) en dergelijke te hebben.

Nederland

bewerken

Sinds 2014 heeft Nederland drie plaatsen met het officiële predicaat 'badstatus' van de European Spas Association:

Verder zijn er in Nederland vier erkende thermaalbaden/kuurcentra:

In 1884 werd in Scheveningen het Kurhaus gebouwd voor badgasten. Een jaar later werd in Valkenburg het door Pierre Cuypers ontworpen kuurhotel Huis ter Geul gebouwd.

België

bewerken

Oostenrijk

bewerken

Zwitserland

bewerken
Kurhotel Feusisgarten in Zwitserland op een ansichtkaart uit 1903

Een melkkuur, ook wel wei-kuur genoemd, was een populaire vorm van drinktherapie, vooral in de 18e en 19e eeuw, waarbij warme melk of wei werd geconsumeerd als voorgeschreven behandeling in een kuuroord in plaats van geneeskrachtig water uit thermale bronnen. Deze kuur werd in Zwitserland geïntroduceerd. De kuur werd voorgeschreven voor jicht, ademhalingsaandoeningen, huidaandoeningen en maag-darmproblemen. De melkkuur werd met open armen ontvangen door talloze kuuroorden die geen eigen warmwaterbronnen hadden. In de 19e eeuw werd de kuur zo populair dat elke zichzelf respecterende kuurstad de melkkuur in haar programma opnam en een zogenaamd melkkuur- of weikuurcentrum in Zwitserse stijl bouwde (als chalet of vakwerkhuis), compleet met bijbehorend vee. Vooral geitenmelk of wei werd als effectief beschouwd. Tegenwoordig wordt een melkkuur of wei-kuur (ook wel wei-vasten genoemd) over het algemeen beschouwd als een dieet.

  • Kuuroord Feusisgarten was gespecialiseerd in lucht- en wei-kuren (Milchkur, Molkekur, Molkenkur) in de 19e eeuw

Frankrijk

bewerken

Hongarije

bewerken
Széchényi Spa

De Hongaarse spa-cultuur is multicultureel, wat terug te zien is aan de architectuur: Hongaarse spa's hebben Romeinse, Griekse, Turkse en noordelijke architectonische elementen. Vanwege een gunstige geografische locatie kan thermaal water met een goede kwaliteit en in grote hoeveelheden op meer dan 80% worden gewonnen van het grondgebied van Hongarije. De Romeinen luidden het eerste tijdperk van de spa in Hongarije in; overblijfselen van hun badcomplexen zijn nog te zien in Óbuda. De spa-cultuur werd nieuw leven ingeblazen tijdens de Turkse invasie; de Turken gebruikten de thermale bronnen van Boeda voor de bouw van een aantal badhuizen, waarvan sommige nog steeds in gebruik zijn (zoals het Királybad en het Rudasbad). In de 19e eeuw vormden de vorderingen in diepboren en medische wetenschap de springplank voor een verdere sprong in de badcultuur.

  • Eger - Eger Termál.

Polen

bewerken
Busko-Zdrój - park en spa Marconi

Oekraïne

bewerken

Litouwen

bewerken

Estland

bewerken
  • Het keizerlijk kuuroord van Haapsalu (Seebad)

Slovenië

bewerken
Uitzicht op het centrale park van het Rogaška-kuuroord vanuit het therapiegebouw.
  • De oorsprong van de kuuroordstad Rogaska Slatina (Rohitsch-Sauerbrunn) gaat minstens terug tot de middeleeuwen, aangezien de eerste gedocumenteerde vermelding van een bron op deze locatie dateert uit 1141. In de 17e eeuw berichtte Paul de Sorbait, hofarts in Wenen, over de bovenregionale faam van het mineraalwater in zijn werk Praxios medicae (1680). Het kuuroord is van groot cultureel en economisch belang voor het stadje. Sinds de 17e eeuw staat het kuuroord bekend om zijn thermale baden en het geneeskrachtige mineraalwater uit diverse bronnen. De drie bekendste bronnen van Rohitsch-Sauerbrunnen zijn: de Tempelbron, de Stiermarkenbron en de Donatibron. In het eerste derde van de 20e eeuw werd water uit deze drie bronnen gebotteld en in miljoenen flessen verkocht. Volgens de analyse van Hotter in Graz (1902) is het water een natrium-magnesium-waterstofcarbonaat-sulfaatmineralisatie van water dat circuleert in spleten van het onderliggende andesietgesteente. Andere gebruikte bronnen worden ook in de literatuur beschreven: de Alpha-, Beta- en Gamma-bronnen, de Josefbron, de Moritz-boorbron, de Fröhlich-boorbron, de Ferdinandbron, de Gotthartbron en de Bosbron.

Tsjechië

bewerken

Italië

bewerken

Spanje

bewerken
Dit is het algemene beeld van de Santa Ana Spa in La Llosa de Ranes de jaren twintig van de vorige eeuw
  • La Llosa de Ranes
  • De Balneari Blancafort (Blancafort Spa) is een kuuroord in de gemeente La Garriga (Vallès Oriental). Het gebouw is opgenomen in de inventaris van architectonisch erfgoed van Catalonië. Het water van de Blancafort Spa werd op 12 september 1860 tot openbaar nut verklaard.

Verenigd Koninkrijk

bewerken
Leamington Spa

Zie ook

bewerken
Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kuuroord&oldid=70643776"