Guiana Perancis

Guiana Perancis

Guyane
Guiana Perancis Guyane
Kolektiviti wilayah tunggal dan wilayah seberang laut
	Bendera
	Kedudukan Guiana Perancis di Amerika Selatan dan dalam Republik Perancis
Negara	Perancis
Dijadikan jabatan seberang laut	19 Mac 1946
Kolektiviti tunggal mula berfungsi	18 Disember 2015
Ibu wilayah	Cayenne
Arondisemen	3 Cayenne; Saint-Georges; Saint-Laurent-du-Maroni;
Kerajaan
• Type	Kolektiviti wilayah tunggal
• Body	Perhimpunan Guiana
• Presiden Kolektiviti Wilayah	Gabriel Serville
• Prefek	Antoine Poussier
Keluasan
• Jumlah	83,534 km2 (32,253 batu persegi)
Penduduk (2023)
• Jumlah	293,996
• Kepadatan	3.5/km2 (9/batu persegi)
Zon waktu	UTC−03:00 (GFT)
Kod INSEE	973
Komun	22
Ahli perhimpunan	55
Bahasa rasmi	Bahasa Perancis
Mata wang	Euro (€)
Tapak sesawang	www.ctguyane.fr

Guiana Perancis (Perancis: Guyane atau, apabila perlu dibezakan, Guyane française) ialah sebuah wilayah seberang laut, jabatan dan kolektiviti wilayah tunggal Perancis yang terletak di pantai timur laut Amerika Selatan. Wilayah ini bersempadan dengan Brazil di timur dan selatan, Suriname di barat serta Lautan Atlantik di utara. Ibu wilayah dan pusat pentadbirannya ialah Cayenne, manakala pusat bandar penting lain termasuk Saint-Laurent-du-Maroni, Kourou, Matoury dan Rémire-Montjoly.

Guiana merupakan bahagian yang tidak terpisah daripada Republik Perancis dan ditadbir menurut Perkara 73 Perlembagaan Perancis. Penduduknya ialah warganegara Perancis dan Kesatuan Eropah, wilayah ini menggunakan euro serta menjadi salah satu daripada sembilan wilayah paling luar Kesatuan Eropah.^[9] Walau bagaimanapun, Guiana tidak termasuk dalam Kawasan Schengen dan mempunyai peraturan kemasukan tersendiri bagi sesetengah warganegara asing.^[10]

Dengan keluasan 83,534 kilometer persegi, Guiana ialah jabatan Perancis terbesar, wilayah Perancis kedua terbesar selepas Nouvelle-Aquitaine dan wilayah Perancis terbesar yang terletak di luar Eropah.^[5] Penduduk rasminya berjumlah 293,996 orang pada 2023, dengan kepadatan penduduk purata 3.5 orang bagi setiap kilometer persegi.^[6] Sebahagian besar penduduk tertumpu di jalur pesisir, sedangkan kawasan pedalaman yang luas mempunyai bilangan penduduk yang sangat kecil dan banyak petempatan hanya dapat dicapai melalui sungai atau udara.

Kira-kira 96 peratus wilayah ini diliputi hutan, sebahagian besarnya hutan hujan Amazon.^[5] Guiana mempunyai masyarakat yang sangat muda dan berbilang bahasa, hasil sejarah masyarakat peribumi, perhambaan, pembentukan masyarakat Maroon serta penghijrahan dari Caribbean, Amerika Selatan, Eropah dan Asia. Ekonominya banyak dipengaruhi oleh pentadbiran awam, perdagangan, pembinaan, kegiatan perlombongan emas serta Pusat Angkasa Guiana di Kourou, pelabuhan angkasa utama Eropah.

Nama dan kedudukan perlembagaan

Nama rasmi wilayah ini dalam penggunaan pentadbiran Perancis ialah Guyane. Bentuk Guyane française digunakan apabila perlu membezakannya daripada negara merdeka Guyana dan kawasan geografi lebih luas yang dikenali sebagai Guiana. Kawasan geografi tersebut merangkumi Guyana, Suriname, Guiana Perancis serta bahagian bersebelahan di Venezuela dan Brazil.

Dalam bahasa Melayu, nama Guiana Perancis mengekalkan perbezaan antara wilayah Perancis ini dengan negara Guyana. Sebutan lama seperti “Daerah Guiana” tidak menggambarkan kedudukan perlembagaannya dan tidak sepadan dengan istilah yang digunakan dalam undang-undang Perancis.

Guiana merupakan tanah jajahan Perancis sehingga Undang-undang 19 Mac 1946 mengubahnya menjadi jabatan seberang laut bersama-sama Guadeloupe, Martinique dan Réunion.^[1] Selepas pembentukan wilayah pentadbiran seberang laut, Guiana mempunyai majlis jabatan dan majlis wilayah yang berasingan.

Dalam pungutan suara pada 24 Januari 2010, pengundi meluluskan pembentukan sebuah kolektiviti tunggal yang kekal ditadbir menurut Perkara 73 Perlembagaan Perancis.^[11] Undang-undang 27 Julai 2011 menetapkan kerangka institusi baharu tersebut.^[12]

Kolektiviti Wilayah Guiana mula berfungsi pada 18 Disember 2015 dan mengambil alih kuasa, harta, hak serta tanggungjawab bekas Jabatan Guiana dan Wilayah Guiana.^[2]^[13] Oleh itu, Guiana kekal sebagai jabatan dan wilayah seberang laut bagi tujuan perlembagaan, pentadbiran negara dan statistik, tetapi kedua-dua peringkat pemerintahan tempatannya dilaksanakan oleh sebuah institusi tunggal.

Sejarah

Masyarakat peribumi dan hubungan awal dengan Eropah

Kawasan Guiana telah dihuni selama beribu-ribu tahun sebelum kedatangan orang Eropah. Masyarakat peribumi yang masih terdapat di wilayah ini termasuk Kali'na, Lokono atau Arawak, Palikur, Wayana, Wayãpi dan Teko. Masyarakat tersebut mempunyai bahasa, struktur sosial, rangkaian perdagangan, pengetahuan alam sekitar dan hubungan wilayah yang tersendiri.

Penjelajah, pedagang dan pelaut Eropah mula mengunjungi pantai Guiana selepas pelayaran merentasi Atlantik pada penghujung abad ke-15. Perancis, Belanda, England, Sepanyol dan Portugal kemudian bersaing untuk menguasai perdagangan serta membentuk petempatan di sepanjang pantai Guiana.

Hubungan perdagangan Perancis dengan masyarakat tempatan berlaku sejak abad ke-16, manakala percubaan membentuk penempatan Perancis bermula pada awal abad ke-17.^[14] Cayenne berkembang sebagai pusat pentadbiran kolonial, tetapi beberapa percubaan penjajahan awal gagal akibat penyakit, kekurangan bekalan, peperangan serta penentangan masyarakat tempatan.

Penjajahan, perhambaan dan ekspedisi Kourou

Ekonomi kolonial secara beransur-ansur dibentuk berasaskan ladang yang menghasilkan gula, kopi, koko, kapas, rempah dan hasil tropika lain. Tenaga buruhnya sebahagian besarnya terdiri daripada orang Afrika yang diperhambakan dan dipaksa bekerja dalam keadaan yang keras. Walaupun ekonomi perladangan Guiana tidak mencapai skala beberapa tanah jajahan Caribbean, perhambaan meninggalkan kesan mendalam terhadap struktur sosial, demografi dan kebudayaannya.

Sebahagian orang yang diperhambakan melarikan diri ke kawasan pedalaman, suatu amalan yang dikenali sebagai marronnage. Mereka membentuk kumpulan bebas atau menyertai masyarakat Maroon yang berkembang di kawasan Guiana Belanda, kini Suriname.^[15] Hubungan sosial dan kekeluargaan merentasi Sungai Maroni terus mempengaruhi kawasan barat Guiana hingga kini.

Pada 1760-an, kerajaan Perancis menganjurkan satu projek penjajahan besar-besaran di Kourou dengan tujuan membangunkan tanah jajahan selepas kehilangan sebahagian besar wilayah Perancis di Amerika Utara. Ribuan peneroka Eropah dibawa ke Guiana, tetapi kekurangan persediaan, penyakit tropika, kebuluran dan keadaan kebersihan yang buruk mengakibatkan kematian yang sangat tinggi. Kegagalan tersebut memburukkan imej Guiana di Perancis untuk tempoh yang panjang.^[16]

Pemansuhan perhambaan, buruh kontrak dan emas

Perhambaan dihapuskan buat kali pertama semasa Revolusi Perancis, tetapi dipulihkan di tanah jajahan Perancis di bawah pemerintahan Napoleon Bonaparte. Pemansuhan secara muktamad dilaksanakan melalui dekri 27 April 1848.^[17]

Selepas pemansuhan, pihak kolonial menggunakan buruh kontrak dari Afrika, India, China dan kawasan lain untuk memenuhi keperluan tenaga kerja. Sistem tersebut juga disertai kawalan ketat terhadap pergerakan, kontrak dan keadaan kerja, lalu mengekalkan beberapa bentuk ketidaksamaan kolonial.

Penemuan emas pada pertengahan abad ke-19 mencetuskan penghijrahan ke kawasan pedalaman dan perkembangan petempatan di sepanjang sungai. Perlombongan berskala kecil kemudian disusuli penggunaan kaedah yang lebih berjentera. Emas kekal sebagai hasil galian penting Guiana, tetapi sektor tersebut turut dikaitkan dengan pertikaian tanah, keadaan kerja yang berbahaya dan kerosakan alam sekitar.

Tanah jajahan penjara

Pada 1852, kerajaan Perancis mula menghantar banduan secara sistematik ke tanah jajahan penjara di Guiana. Tapak utamanya terletak di Saint-Laurent-du-Maroni, kawasan Sungai Maroni, Cayenne dan Îles du Salut, termasuk Île du Diable yang dikenali sebagai Pulau Syaitan.

Sistem tersebut menggabungkan hukuman pengangkutan, kerja paksa dan kewajipan menetap di tanah jajahan selepas tempoh pemenjaraan bagi sebahagian banduan. Penyakit, kekurangan makanan, keganasan dan keadaan tempat tinggal yang buruk menyebabkan kadar kematian yang tinggi.^[18]

Selain banduan jenayah, tahanan politik turut dihantar ke Guiana. Kes paling terkenal melibatkan pegawai tentera Alfred Dreyfus, yang dipenjarakan di Île du Diable antara 1895 dengan 1899 selepas disabitkan secara salah atas tuduhan pengkhianatan. Penghantaran banduan dihentikan secara berperingkat selepas 1938, tetapi proses penutupan kem dan penghantaran pulang banduan berterusan sehingga 1953.^[18]

Penjabatanan dan perkembangan kontemporari

Semasa Perang Dunia Kedua, Guiana pada mulanya ditadbir oleh pegawai yang setia kepada kerajaan Vichy. Wilayah ini menyertai Perancis Bebas pada 18 Mac 1943.^[19]

Undang-undang 19 Mac 1946 menamatkan kedudukan Guiana sebagai tanah jajahan dan menjadikannya jabatan Perancis.^[1] Penjabatanan memperluas pemakaian undang-undang, perkhidmatan awam dan program perlindungan sosial Perancis. Walau bagaimanapun, pelaksanaannya berlaku secara beransur-ansur dan jurang dalam perumahan, pendidikan, kesihatan serta prasarana terus wujud.

Pada 1964, kerajaan Perancis memilih Kourou sebagai tapak pusat pelancaran angkasa baharu. Kedudukannya berhampiran khatulistiwa dan pantai Atlantik sesuai untuk pelancaran satelit. Selepas penubuhan Agensi Angkasa Eropah pada 1975, kemudahan tersebut berkembang sebagai pelabuhan angkasa utama Eropah.^[20] Pembinaan pusat angkasa membawa pekerja baharu, meningkatkan pembandaran Kourou dan mengubah struktur ekonomi wilayah.

Pengundi meluluskan pembentukan kolektiviti tunggal pada 2010, dan institusi baharu mula berfungsi selepas pilihan raya wilayah 2015.^[11] Pada Mac dan April 2017, satu gerakan sosial besar-besaran melumpuhkan sebahagian kegiatan ekonomi serta pengangkutan. Penunjuk perasaan menuntut penambahbaikan keselamatan, pendidikan, kesihatan, perumahan dan pembangunan ekonomi.

Gerakan tersebut berakhir dengan Perjanjian Guiana pada 21 April 2017, yang merangkumi rancangan kecemasan bernilai €1.086 bilion dan beberapa komitmen tambahan kerajaan Perancis.^[21] Gerakan itu turut memperlihatkan perbahasan berterusan mengenai hubungan Guiana dengan negara Perancis, ketidaksamaan pembangunan dan kemungkinan perubahan taraf institusinya pada masa hadapan.

Geografi

Kedudukan, rupa bumi dan hidrografi

Guiana Perancis terletak di antara kira-kira 2° dengan 6° utara khatulistiwa. Wilayah ini ialah salah satu daripada tiga wilayah di tanah besar Amerika Selatan yang bukan negara berdaulat, bersama-sama Kepulauan Falkland dan kawasan-kawasan seberang laut lain yang lebih kecil.

Sempadan baratnya dengan Suriname sebahagian besarnya mengikuti Sungai Maroni, manakala sempadan timurnya dengan Brazil banyak mengikuti Sungai Oyapock. Di selatan, Guiana bersempadan dengan negeri Amapá dan Pará di Brazil. Kawasan perairan wilayah ini terbuka ke Lautan Atlantik.

Jalur pesisirnya terdiri daripada dataran rendah, muara, paya, kawasan bakau dan savana. Tanah aluvium serta jaringan jalan raya menjadikan kawasan ini pusat utama petempatan, pertanian dan kegiatan ekonomi. Cayenne, Matoury dan Rémire-Montjoly membentuk kelompok bandar terbesar, diikuti Saint-Laurent-du-Maroni di barat dan Kourou di bahagian tengah pesisir.

Kawasan pedalaman didominasi hutan hujan tropika, dataran tinggi rendah dan rangkaian bukit tua yang merupakan sebahagian daripada Perisai Guiana. Tanahnya pada umumnya telah mengalami luluhawa yang panjang dan tidak semestinya subur walaupun ditutupi tumbuh-tumbuhan yang lebat.

Sungai utama selain Maroni dan Oyapock termasuk Mana, Sinnamary, Kourou, Mahury, Approuague dan Camopi. Sungai mempunyai kepentingan besar sebagai sumber makanan, ruang kebudayaan dan laluan pengangkutan bagi masyarakat pedalaman. Kebolehlayarannya berubah mengikut musim, paras air, jeram dan keadaan setempat.

Iklim

Guiana mengalami iklim khatulistiwa yang panas dan lembap. Suhu purata tahunannya kira-kira 26 °C, dengan perbezaan sekitar 2 °C antara bulan paling panas dengan bulan paling sejuk. Perbezaan suhu biasanya lebih kecil di kawasan pesisir berbanding kawasan pedalaman.^[22]

Jumlah hujan tahunan berbeza antara kira-kira 2,000 dengan 4,000 milimeter mengikut tempat. Cayenne menerima purata sekitar 2,816 milimeter hujan setahun. Kitaran tahunan biasanya dihuraikan melalui musim hujan utama, musim kering utama serta tempoh hujan dan kering yang lebih singkat. Waktu permulaan setiap musim berubah mengikut pergerakan Zon Pertemuan Antara Tropika.^[22]

Guiana terletak di luar laluan utama taufan Atlantik. Risiko alam sekitarnya lebih banyak berkaitan dengan hujan lebat, banjir sungai dan pesisir, hakisan, tanah runtuh setempat, kemarau serta kebakaran tumbuh-tumbuhan semasa musim kering.

Alam sekitar dan kepelbagaian biologi

Hutan Guiana merupakan sebahagian daripada Hutan Amazon yang lebih luas. Habitatnya merangkumi hutan tanah tinggi, hutan berpaya, bakau, savana pesisir, sungai, jeram, muara dan kawasan laut. Kepelbagaian ini menyokong ribuan spesies tumbuhan serta pelbagai mamalia, burung, ikan, reptilia, amfibia dan serangga.

Taman Negara Amazon Guiana ditubuhkan pada 27 Februari 2007. Dengan keluasan sekitar 3.4 juta hektar, taman tersebut meliputi kira-kira 40 peratus wilayah Guiana dan merupakan taman negara terbesar di Perancis serta Kesatuan Eropah.^[23] Kawasannya merangkumi bahagian komun Camopi, Maripasoula, Papaichton, Saül dan Saint-Élie serta wilayah kehidupan masyarakat peribumi dan Maroon.

Kawasan perlindungan lain termasuk Rizab Semula Jadi Amana, Rizab Semula Jadi Kaw-Roura, beberapa kawasan paya pesisir dan Taman Semula Jadi Serantau Guiana. Pengurusan kawasan ini melibatkan usaha mengimbangkan pemuliharaan dengan hak masyarakat tempatan, penggunaan sumber tradisional, penyelidikan dan pembangunan prasarana.

Perlombongan emas haram merupakan salah satu ancaman alam sekitar utama. Kegiatan tersebut menyebabkan penebangan hutan, pemusnahan dasar sungai, peningkatan mendapan serta pencemaran raksa yang digunakan untuk memisahkan emas.^[24] Kesannya turut melibatkan kesihatan, keselamatan dan sumber makanan masyarakat yang bergantung pada sungai.

Ancaman lain termasuk pembandaran pesisir, pembinaan jalan, pemburuan dan penangkapan ikan yang tidak terkawal, spesies asing serta perubahan iklim. Sebaliknya, kawasan hutan yang luas dan kepadatan penduduk yang rendah membolehkan sebahagian besar ekosistemnya kekal kurang terganggu berbanding banyak kawasan Amazon yang lain.

Politik dan pentadbiran

Institusi wilayah

Guiana ialah kolektiviti wilayah Republik Perancis yang ditadbir menurut Perkara 73 Perlembagaan. Undang-undang dan peraturan Perancis terpakai secara langsung, tetapi boleh disesuaikan bagi mengambil kira keadaan serta kekangan setempat. Kolektiviti ini menjalankan kuasa yang biasanya dibahagikan antara sebuah jabatan dan sebuah wilayah Perancis.^[2]

Badan perundangan tempatannya ialah Perhimpunan Guiana, yang mempunyai 55 orang ahli. Mereka dipilih bagi tempoh enam tahun melalui sistem senarai berkadar dua pusingan dengan bonus majoriti.^[8] Wilayah ini membentuk satu kawasan pilihan raya yang dibahagikan kepada beberapa bahagian pilihan raya bagi menentukan agihan kerusi.

Perhimpunan meluluskan belanjawan serta menentukan dasar dalam bidang pembangunan ekonomi, tindakan sosial, pengangkutan, pendidikan menengah, latihan vokasional, kebudayaan, alam sekitar dan perancangan wilayah. Sebahagian bidang lain, termasuk pertahanan, hubungan luar, keadilan, kewarganegaraan dan dasar monetari, kekal di bawah bidang kuasa negara Perancis.

Presiden Kolektiviti Wilayah dipilih oleh ahli Perhimpunan Guiana dan mengetuai badan eksekutif. Gabriel Serville dipilih ke jawatan tersebut pada 2 Julai 2021 dan masih memegang jawatan berkenaan pada Julai 2026.^[3]

Kerajaan Perancis diwakili oleh seorang prefek yang berpusat di Cayenne. Prefek menyelia pelaksanaan dasar negara, keselamatan, penguatkuasaan undang-undang, imigresen, pertahanan awam serta penyelarasan jabatan kerajaan pusat. Antoine Poussier dilantik pada 14 Julai 2023 dan mula menjalankan tugas pada 21 Ogos tahun yang sama.^[4]

Perwakilan pada peringkat negara

Guiana dibahagikan kepada dua kawasan pilihan raya bagi Perhimpunan Kebangsaan Perancis dan diwakili oleh dua orang ahli.^[25] Wilayah ini juga memilih dua orang ahli ke Senat Perancis.^[26]

Penduduk Guiana mengambil bahagian dalam pilihan raya presiden dan perundangan Perancis, pilihan raya Eropah serta pilihan raya tempatan. Seperti wilayah Perancis yang lain, sistem politiknya merangkumi parti politik kebangsaan, gerakan wilayah, organisasi autonomis dan gerakan yang menyokong kemerdekaan.

Pembahagian pentadbiran

Guiana dibahagikan kepada tiga arondisemen, iaitu arondisemen Cayenne, Saint-Georges dan Saint-Laurent-du-Maroni. Ketiga-tiganya merangkumi 22 buah komun.^[7]

Setiap komun mempunyai majlis perbandaran dan datuk bandar yang dipilih. Beberapa komun pedalaman, termasuk Maripasoula dan Camopi, meliputi kawasan yang sangat luas tetapi mempunyai penduduk yang tersebar di bandar kecil dan kampung sungai.

Kerjasama antara komun dijalankan melalui empat badan utama yang merangkumi kawasan pusat pesisir, savana, barat dan timur. Kawasan Cayenne, Matoury, Rémire-Montjoly serta komun bersebelahan membentuk kelompok bandar dan ekonomi terbesar.

Kedudukan Eropah dan hubungan serantau

Sebagai wilayah paling luar Kesatuan Eropah, Guiana tertakluk kepada undang-undang Kesatuan Eropah dengan penyesuaian tertentu berdasarkan kedudukan geografi, pasaran yang kecil, kebergantungan terhadap import dan jaraknya dari tanah besar Eropah.^[9] Ia menjadi sebahagian daripada kawasan kastam Kesatuan Eropah dan menggunakan euro.

Guiana tidak menjadi sebahagian daripada Kawasan Schengen.^[10] Oleh itu, visa Schengen tidak semestinya memberikan hak automatik untuk memasuki Guiana, manakala visa tertentu yang dikeluarkan bagi Guiana tidak memberikan hak memasuki Kawasan Schengen.

Hubungan serantau melibatkan kerjasama dengan Brazil, Suriname, Guyana dan negara Caribbean dalam bidang kesihatan, keselamatan, pengangkutan, alam sekitar, pendidikan dan pembangunan ekonomi. Sungai Maroni dan Oyapock bukan sahaja berfungsi sebagai sempadan antarabangsa, tetapi juga sebagai kawasan kehidupan, perdagangan dan hubungan kekeluargaan bagi masyarakat di kedua-dua tebing.

Penduduk dan masyarakat

Perkembangan dan taburan penduduk

Guiana mempunyai 293,996 orang penduduk pada 2023. Antara 2017 dengan 2023, jumlah penduduk meningkat pada kadar purata 1.5 peratus setahun. Pertumbuhan semula jadi menyumbang kira-kira 2.5 peratus setahun, manakala imbangan penghijrahan ketara dianggarkan negatif 1.0 peratus.^[6]

Penduduknya jauh lebih muda berbanding penduduk Perancis secara keseluruhan. Pada awal 2025, kira-kira 47 peratus penduduk berumur kurang daripada 25 tahun, manakala hanya 11 peratus berumur sekurang-kurangnya 60 tahun.^[27] Struktur umur tersebut mewujudkan keperluan besar terhadap sekolah, perumahan, penjagaan kesihatan, pengangkutan dan peluang pekerjaan.

Sebahagian besar penduduk tinggal di jalur pesisir. Cayenne, Matoury dan Rémire-Montjoly membentuk kelompok penduduk terbesar. Saint-Laurent-du-Maroni mengalami pertumbuhan pesat di barat, manakala pembangunan Kourou berkait rapat dengan kegiatan pusat angkasa.

Kawasan pedalaman jauh kurang padat. Maripasoula, Papaichton, Grand-Santi, Camopi dan Saül mempunyai penduduk yang tersebar di sepanjang sungai dan hanya mempunyai hubungan jalan raya yang sangat terhad atau tiada sama sekali dengan kawasan pesisir.

Masyarakat dan bahasa

Masyarakat Guiana terbentuk daripada sejarah masyarakat peribumi, perhambaan, penjajahan, penghijrahan serantau dan hubungan berterusan dengan Perancis. Antara kelompok masyarakatnya ialah Kreol Guiana, masyarakat peribumi, masyarakat Maroon, penduduk yang berasal dari Perancis metropolitan serta pendatang dan keturunan pendatang dari Haiti, Brazil, Suriname, Caribbean dan Asia.

Perancis tidak mengelaskan penduduk melalui banci rasmi berdasarkan kaum atau asal etnik. Oleh itu, anggaran terperinci tentang saiz setiap kelompok berbeza-beza dan perlu digunakan dengan berhati-hati.

Masyarakat Maroon, yang sering disebut Bushinengue dalam penggunaan tempatan, merupakan keturunan orang Afrika yang melarikan diri daripada perhambaan di bekas Guiana Belanda dan membentuk masyarakat bebas. Kelompok utama termasuk Aluku, Ndyuka, Pamaka dan Saamaka. Ramai menetap di kawasan Sungai Maroni serta mempunyai hubungan keluarga dan kebudayaan merentasi sempadan Suriname.

Masyarakat Hmong tiba terutamanya pada 1970-an selepas konflik di Indochina. Petempatan utama mereka termasuk Cacao dan Javouhey, yang berkembang sebagai pusat pertanian serta perdagangan hasil segar.

Bahasa Perancis ialah bahasa rasmi dan bahasa utama pentadbiran, pendidikan serta media. Walau bagaimanapun, kira-kira 40 bahasa digunakan di wilayah ini. Satu kajian INSEE mendapati bahawa bahasa Kreol Guiana, Kreol Haiti, Portugis dan bahasa-bahasa Maroon digunakan secara meluas dalam kehidupan sosial, di samping bahasa Perancis.^[28]

Bahasa peribumi termasuk Kali'na, Lokono, Palikur, Wayana, Wayãpi dan Teko. Bahasa lain yang digunakan termasuk Sranan Tongo, Hmong, Belanda, Inggeris dan Sepanyol. Tahap penggunaan setiap bahasa berbeza mengikut kawasan, generasi, sekolah dan lingkungan sosial.

Pendidikan

Sistem pendidikan Guiana merupakan sebahagian daripada sistem pendidikan kebangsaan Perancis dan dikendalikan melalui Akademi Guiana. Pertumbuhan penduduk yang pesat dan taburan petempatan yang luas menimbulkan keperluan berterusan untuk membina sekolah, merekrut guru dan menyediakan pengangkutan serta penginapan bagi murid dari kawasan pedalaman.

Pada 2023, kadar persekolahan ialah 95.8 peratus bagi kanak-kanak berumur 6 hingga 10 tahun dan 95.6 peratus bagi mereka yang berumur 11 hingga 14 tahun. Kadar tersebut menurun kepada 87.6 peratus bagi golongan berumur 15 hingga 17 tahun.^[29]

Daripada penduduk berumur sekurang-kurangnya 15 tahun yang tidak lagi bersekolah pada 2023, 39.7 peratus tidak mempunyai diploma atau hanya mempunyai sijil pendidikan rendah, manakala 18.7 peratus mempunyai kelayakan pendidikan tinggi.^[29] Antara cabaran utama ialah keciciran sekolah, penguasaan bahasa Perancis yang tidak sekata, jarak antara rumah dengan sekolah dan kekurangan beberapa jenis latihan profesional.

Universiti Guiana ialah institusi pendidikan tinggi awam utama di wilayah ini. Selain kampus universiti, pendidikan tinggi disediakan melalui institut teknologi, latihan perguruan, program kesihatan dan beberapa kursus profesional.

Kesihatan

Perkhidmatan kesihatan tertumpu di kawasan Cayenne, Kourou dan Saint-Laurent-du-Maroni. Pusat kesihatan, klinik bergerak, pengangkutan udara dan perjalanan sungai digunakan bagi menyediakan perkhidmatan kepada komun pedalaman.

Pusat Hospital Universiti Guiana dibentuk secara rasmi pada Jun 2025 sebagai pusat hospital universiti ke-34 di Perancis. Institusi tersebut menghimpunkan tapak hospital utama di Cayenne, Kourou dan Saint-Laurent-du-Maroni serta bekerjasama dengan Universiti Guiana dalam latihan dan penyelidikan perubatan.^[30]

Pada 2025, jangka hayat ketika lahir dianggarkan 77.1 tahun bagi lelaki dan 82.2 tahun bagi wanita. Angka tersebut masing-masing sekitar 3.3 dan 3.7 tahun lebih rendah daripada Perancis metropolitan.^[31]

Cabaran kesihatan termasuk kekurangan tenaga pakar, jarak perjalanan yang jauh, kesihatan ibu dan bayi, penyakit bawaan nyamuk, akses kepada air bersih di sesetengah kawasan serta kesukaran mendapatkan rawatan bagi penduduk yang tidak mempunyai perlindungan sosial yang lengkap.

Ekonomi

Gambaran keseluruhan

Ekonomi Guiana banyak bergantung pada sektor perkhidmatan, pentadbiran awam, perbelanjaan kerajaan dan import. Pasaran tempatan yang kecil, kos pengangkutan, jarak dari Eropah dan kekurangan prasarana di beberapa kawasan mengehadkan perkembangan industri. Pada masa yang sama, pertumbuhan penduduk, sumber alam dan kegiatan angkasa mewujudkan permintaan serta peluang ekonomi.

Menurut anggaran awal akaun ekonomi, keluaran dalam negara kasar Guiana berjumlah €5.505 bilion pada 2025. Ekonomi berkembang sebanyak 3.9 peratus dalam jumlah sebenar selepas menyusut pada 2023 dan 2024, manakala KDNK per kapita berjumlah kira-kira €18,500.^[32] Angka 2025 tersebut bersifat sementara dan boleh disemak semula.

Taraf hidup purata lebih rendah daripada Perancis metropolitan, manakala harga sebahagian barangan lebih tinggi akibat kos pengangkutan dan kebergantungan terhadap import. Ketidaksamaan pendapatan juga besar antara isi rumah yang mempunyai pekerjaan tetap dalam sektor awam atau industri angkasa dengan penduduk yang bekerja secara tidak formal atau tidak mempunyai pekerjaan.

Industri angkasa

Pusat Angkasa Guiana di Kourou merupakan kegiatan ekonomi dan strategik utama wilayah. Kedudukannya berhampiran khatulistiwa membolehkan roket memanfaatkan kelajuan putaran Bumi bagi pelancaran ke orbit tertentu. Tapak tersebut juga menghadap Lautan Atlantik, sekali gus membolehkan laluan pelancaran dilakukan merentasi laut dan jauh daripada kawasan padat penduduk.

Tapak Kourou dipilih oleh kerajaan Perancis pada 1964 dan dikongsi dengan Agensi Angkasa Eropah sejak 1975.^[20] Pelancar yang pernah atau sedang digunakan termasuk keluarga Ariane, Soyuz, Vega dan Vega-C. Ariane 5 menamatkan perkhidmatannya pada 2023, manakala penerbangan sulung Ariane 6 berlangsung pada 9 Julai 2024.

Selepas tempoh peralihan antara Ariane 5 dengan Ariane 6, kegiatan pusat angkasa meningkat semula pada 2025. Tujuh pelancaran dilaksanakan pada tahun itu, terdiri daripada empat pelancaran Ariane 6 dan tiga pelancaran Vega-C.^[33] Kegiatan angkasa menyumbang 58.2 peratus daripada nilai eksport wilayah pada 2025.^[32]

Kepentingan sektor angkasa melangkaui operasi pelancaran. Ia menyokong pekerjaan dalam bidang kejuruteraan, penyelenggaraan, keselamatan, pengangkutan, pembinaan, penyelidikan dan perkhidmatan. Walau bagaimanapun, pergantungan terhadap sektor tersebut menyebabkan ekonomi wilayah terdedah kepada perubahan jadual pelancaran dan program angkasa Eropah.

Pertanian, perikanan dan perhutanan

Pertanian tertumpu di kawasan pesisir, lembah sungai dan beberapa petempatan pedalaman. Hasil utama termasuk ubi kayu, pisang, nanas, buah-buahan tropika, sayur-sayuran, beras serta ternakan. Sebahagian besar pengeluaran digunakan dalam pasaran tempatan.

Keluarga Hmong memainkan peranan penting dalam pengeluaran buah-buahan dan sayur-sayuran, terutamanya di Cacao dan Javouhey. Pertanian tradisional masyarakat peribumi dan Maroon pula sering menggunakan kawasan tanaman berpindah yang disesuaikan dengan keadaan hutan tropika.

Perikanan melibatkan udang, ikan merah dan spesies pesisir lain. Kegiatan tersebut berhadapan dengan persaingan daripada penangkapan ikan haram serta kos operasi yang tinggi. Sektor perhutanan mengeluarkan kayu tropika untuk pasaran tempatan dan eksport terhad, dengan sebahagian besar hutan awam diuruskan oleh Pejabat Hutan Negara Perancis.

Perlombongan

Emas ialah hasil galian utama Guiana. Perlombongan yang sah dijalankan oleh syarikat dan pelombong berskala kecil yang tertakluk kepada lesen, peraturan buruh dan penilaian alam sekitar.

Perlombongan haram, yang sering dilakukan di kawasan pedalaman terpencil, menimbulkan kerugian ekonomi, keganasan, pemerdagangan manusia dan kerosakan alam sekitar.^[24] Kerajaan Perancis menjalankan operasi ketenteraan dan polis bagi memusnahkan tapak perlombongan haram, tetapi kegiatan tersebut sukar dihapuskan kerana keluasan hutan serta hubungan rentas sempadan.

Cadangan perlombongan emas berskala besar telah mencetuskan perbahasan mengenai peluang pekerjaan, hasil ekonomi, risiko pencemaran, hak masyarakat peribumi dan pemeliharaan hutan.

Pelancongan

Pelancongan masih lebih kecil berbanding sektor perkhidmatan awam dan industri angkasa. Tarikan utama termasuk Pusat Angkasa Guiana, Îles du Salut, Taman Negara Amazon Guiana, kawasan paya Kaw, pantai penyu, Karnival Guiana serta warisan penjara dan kolonial.

Pelancongan alam menghadapi kekangan seperti jarak perjalanan, kos pengangkutan, kapasiti penginapan yang terhad dan akses sukar ke kawasan pedalaman. Pelancongan perniagaan yang berkaitan dengan pusat angkasa turut membentuk bahagian penting dalam kegiatan hotel di Kourou dan kawasan Cayenne.

Pekerjaan dan cabaran sosial

Pada 2025, kadar pengangguran mengikut takrif Pertubuhan Buruh Antarabangsa ialah 17 peratus dalam bahagian Guiana yang dihubungkan oleh rangkaian jalan raya. Kadar itu mencapai kira-kira 29 peratus bagi golongan berumur 15 hingga 29 tahun.^[34] Kajian tersebut tidak merangkumi keseluruhan kawasan pedalaman yang tidak dihubungkan melalui jalan raya.

Cabaran ekonomi dan sosial termasuk pengangguran golongan muda, pekerjaan tidak rasmi, kekurangan perumahan, kemiskinan, kos sara hidup, pembangunan prasarana yang tidak seiring dengan pertumbuhan penduduk serta akses tidak sekata kepada pendidikan dan penjagaan kesihatan.

Pengangkutan dan prasarana

Rangkaian jalan raya tertumpu di jalur pesisir. Jalan nasional RN1 menghubungkan Cayenne dengan Kourou dan Saint-Laurent-du-Maroni, manakala RN2 menghubungkan Cayenne dengan Saint-Georges-de-l'Oyapock. Kedua-duanya membentuk paksi jalan raya pesisir sepanjang hampir 450 kilometer dan menyediakan hubungan darat bagi sebahagian besar penduduk wilayah.^[35]

Jambatan Sungai Oyapock menghubungkan Saint-Georges-de-l'Oyapock dengan Oiapoque di Brazil. Walaupun pembinaannya siap beberapa tahun lebih awal, jambatan tersebut dibuka kepada lalu lintas pada Mac 2017.^[36]

Di sebelah barat, perkhidmatan feri dan bot menghubungkan Saint-Laurent-du-Maroni dengan Albina di Suriname. Bot kecil turut digunakan secara meluas untuk perjalanan harian, perdagangan dan hubungan keluarga di sepanjang Maroni dan Oyapock.

Banyak komun pedalaman, termasuk Maripasoula, Papaichton, Grand-Santi, Saül dan Camopi, tidak dihubungkan dengan rangkaian jalan raya pesisir. Pengangkutan penumpang, barangan, murid sekolah dan perkhidmatan awam bergantung pada bot sungai serta penerbangan domestik. Perjalanan sungai boleh mengambil masa beberapa jam atau beberapa hari mengikut jarak, paras air dan jeram.

Lapangan Terbang Cayenne–Félix Éboué di Matoury ialah lapangan terbang antarabangsa utama. Lapangan terbang tersebut menyediakan penerbangan ke Perancis metropolitan, Antillen Perancis dan beberapa destinasi serantau. Lapangan terbang serta landasan kecil di Saint-Laurent-du-Maroni, Maripasoula, Grand-Santi, Saül dan Camopi menyediakan hubungan kepada kawasan yang tidak mempunyai jalan raya.

Pelabuhan perdagangan utama terletak di Dégrad-des-Cannes, Rémire-Montjoly. Bersama-sama pelabuhan Pariacabo di Kourou, pelabuhan tersebut dikendalikan oleh Grand Port Maritime de la Guyane.^[37] Dégrad-des-Cannes menerima sebahagian besar barangan import wilayah, manakala Pariacabo digunakan terutamanya untuk muatan berkaitan pusat angkasa dan bekalan hidrokarbon.

Guiana tidak mempunyai rangkaian kereta api awam. Landasan khusus di kawasan pusat angkasa digunakan bagi operasi perindustrian dan tidak menyediakan perkhidmatan penumpang umum.

Kebudayaan dan warisan

Kebudayaan Guiana terhasil daripada pertemuan tradisi peribumi, Kreol, Maroon, Eropah, Caribbean, Brazil, Suriname dan Asia. Kepelbagaian tersebut dapat dilihat dalam bahasa, muzik, seni, makanan, perayaan dan bentuk kehidupan masyarakat.

Karnival, muzik dan seni

Karnival Guiana berlangsung antara Epifani dengan permulaan Prapaskah. Antara unsur terkenalnya ialah touloulou, iaitu wanita bertopeng dan berpakaian lengkap yang memilih pasangan menari dalam majlis tarian tradisional. Perarakan jalanan, kumpulan muzik, tarian dan pertandingan pakaian turut diadakan di Cayenne, Kourou serta bandar lain.

Muzik tempatan merangkumi gaya Kreol seperti kasékò, muzik tarian karnival, tradisi Maroon, muzik peribumi serta pengaruh Caribbean dan Amerika Selatan.

Seni tembé masyarakat Maroon menggunakan corak geometri dan warna terang dalam ukiran, lukisan, tekstil, hiasan rumah dan peralatan. Bentuk seni tersebut membawa nilai estetik, sosial dan simbolik yang berkaitan dengan hubungan kekeluargaan, identiti serta sejarah masyarakat.

Masakan

Masakan Guiana menggabungkan hasil laut, daging, beras, ubi kayu, buah-buahan tropika, rempah serta teknik daripada pelbagai masyarakat. Hidangan yang dikaitkan dengan wilayah ini termasuk bouillon d'awara, ikan dan udang, colombo, sup serta kuah Kreol, kasava dan hidangan beras.

Masakan peribumi banyak menggunakan ubi kayu, ikan sungai, daging buruan dan buah hutan. Masakan Maroon, Hmong, Haiti, Brazil dan Suriname turut menjadi sebahagian daripada budaya makanan wilayah, khususnya di pasar dan kawasan bandar.

Warisan sejarah dan pengetahuan tradisional

Warisan binaan dan sejarah utama termasuk pusat lama Cayenne, rumah tradisional Kreol, Camp de la Transportation di Saint-Laurent-du-Maroni, tapak penjara di Îles du Salut, Musée Alexandre-Franconie serta kemudahan Pusat Angkasa Guiana.

Tapak berkaitan tanah jajahan penjara dipelihara sebagai warisan sejarah, tetapi penafsirannya turut menekankan penderitaan, kerja paksa dan keganasan yang menjadi asas sistem hukuman tersebut.

Hubungan masyarakat peribumi dan Maroon dengan tanah, sungai dan hutan membentuk warisan pengetahuan yang penting. Pengetahuan tersebut merangkumi penggunaan tumbuhan, pembinaan perahu, pertanian, perburuan, penangkapan ikan, cerita lisan, muzik dan amalan kerohanian. Pewarisan bahasa dan pengetahuan antara generasi menjadi isu penting berikutan pembandaran, pendidikan berbahasa Perancis dan perubahan ekonomi.

Lambang

Bendera Perancis ialah bendera kebangsaan rasmi yang digunakan oleh negara dan pentadbiran kerajaan pusat di Guiana. Bendera Kesatuan Eropah turut digunakan kerana wilayah ini menjadi sebahagian daripada Kesatuan Eropah.

Bendera hijau, kuning dan merah yang dipaparkan dalam kotak info berasal daripada gerakan kesatuan sekerja dan gerakan kemerdekaan tempatan. Bekas Majlis Am Guiana menerima bendera tersebut sebagai lambang identiti wilayah melalui keputusan pada 22 Januari 2010.^[38] Penggunaannya tidak diterima secara sebulat suara oleh semua masyarakat dan institusi. Oleh itu, bendera tersebut lebih tepat dihuraikan sebagai bendera tempatan atau lambang identiti, bukannya pengganti bendera kebangsaan Perancis.

Beberapa jata sejarah yang memaparkan perahu, bunga lili dan tumbuhan air turut dikaitkan dengan Guiana. Jata tersebut tidak berfungsi sebagai lambang rasmi pentadbiran semasa. Kolektiviti Wilayah Guiana menggunakan logo institusinya sendiri yang menggabungkan gambaran wilayah, masyarakat peribumi dan kegiatan angkasa.^[39]

Lihat juga

Rujukan

1 2 3 "Loi no 46-451 du 19 mars 1946 tendant au classement comme départements français de la Guadeloupe, de la Martinique, de la Réunion et de la Guyane française". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Sekretariat Agung Kerajaan Perancis. 19 Mac 1946. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 3 "Article L7111-1 du Code général des collectivités territoriales". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Sekretariat Agung Kerajaan Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "L'Assemblée". Collectivité territoriale de Guyane (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "Le Préfet". Les services de l'État en Guyane (dalam bahasa Perancis). Kerajaan Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 3 "Guyane : présentation" (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 3 "Comparateur de territoires : Département de la Guyane" (dalam bahasa Perancis). INSEE. 9 Julai 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "Département de la Guyane". Code officiel géographique au 1er janvier 2026 (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "Organisation politique". Collectivité territoriale de Guyane (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "The EU and its outermost regions" (dalam bahasa Inggeris). Suruhanjaya Eropah. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "France in the Schengen area". France-Visas (dalam bahasa Inggeris). Kementerian Eropah dan Hal Ehwal Luar Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "Évolution institutionnelle et statutaire outre-mer". Vie publique (dalam bahasa Perancis). Direction de l'information légale et administrative. 20 Mac 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Loi no 2011-884 du 27 juillet 2011 relative aux collectivités territoriales de Guyane et de Martinique". Légifrance (dalam bahasa Perancis). 27 Julai 2011. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Article L7111-2 du Code général des collectivités territoriales". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Amérindiens de la Caraïbe et de Guyane dans l'empire colonial français, 1630–1945" (dalam bahasa Perancis). Perpustakaan Negara Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Marronnage et résistance des esclaves en Guyane" (dalam bahasa Perancis). Perpustakaan Negara Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "L'expédition de Kourou" (dalam bahasa Perancis). Perpustakaan Negara Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Décret du 27 avril 1848 relatif à l'abolition de l'esclavage dans les colonies et possessions françaises". Légifrance (dalam bahasa Perancis). 27 April 1848. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "Les bagnes coloniaux" (dalam bahasa Perancis). Archives nationales d'outre-mer. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "18 mars 1943 : la Guyane se rallie à la France Libre" (dalam bahasa Perancis). Kementerian Angkatan Tentera Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "Europe's Spaceport" (dalam bahasa Inggeris). Agensi Angkasa Eropah. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Accord de Guyane du 21 avril 2017 – Protocole « Pou Lagwiyann dékolé »". Légifrance (dalam bahasa Perancis). 21 April 2017. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "Les climats en outre-mer" (dalam bahasa Perancis). Météo-France. 24 Februari 2020. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Un Parc national de caractère" (dalam bahasa Perancis). Parc amazonien de Guyane. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "Une opération de police contre l'orpaillage illégal en Guyane" (dalam bahasa Perancis). Pejabat Biodiversiti Perancis. 28 April 2025. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Recherche des députés par département : Guyane" (dalam bahasa Perancis). Perhimpunan Kebangsaan Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Guyane : élections sénatoriales" (dalam bahasa Perancis). Senat Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Le dynamisme démographique faiblit avec des naissances moins nombreuses". Insee Flash Guyane (dalam bahasa Perancis). INSEE. 2025. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "La diversité linguistique marque chaque pan de la culture en Guyane" (dalam bahasa Perancis). INSEE. 19 Oktober 2021. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "Dossier complet : Région de la Guyane" (dalam bahasa Perancis). INSEE. 9 Julai 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Création du Centre Hospitalier Universitaire de Guyane" (dalam bahasa Perancis). Kementerian Kesihatan Perancis. 16 Jun 2025. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Malgré le recul de la fécondité, l'excédent naturel reste élevé". Insee Flash Guyane (dalam bahasa Perancis). INSEE. 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.
1 2 "En 2025, la reprise du spatial relance la croissance guyanaise". Insee Analyses Guyane (dalam bahasa Perancis). INSEE. 9 Julai 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "CSG : une dynamique relancée, un avenir en accélération" (dalam bahasa Perancis). Pusat Kebangsaan Kajian Angkasa Perancis. 5 Mac 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "En 2025, plus d'un résident en âge de travailler sur quatre est sans emploi et souhaite travailler". Insee Analyses Guyane (dalam bahasa Perancis). INSEE. 21 Mei 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Le réseau routier national de la Guyane" (dalam bahasa Perancis). Direction générale des territoires et de la mer de la Guyane. 28 Mac 2019. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Ouverture du pont sur l'Oyapock" (dalam bahasa Perancis). Direction générale des territoires et de la mer de la Guyane. 20 Mac 2017. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Situation des ports" (dalam bahasa Perancis). Grand Port Maritime de la Guyane. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Le Conseil général adopte le drapeau guyanais". France-Guyane (dalam bahasa Perancis). 22 Januari 2010. Dicapai pada 20 Julai 2026.
↑ "Le logo" (dalam bahasa Perancis). Collectivité territoriale de Guyane. Dicapai pada 20 Julai 2026.

Pautan luar

[Jabatan1946-1] 1 2 3 "Loi no 46-451 du 19 mars 1946 tendant au classement comme départements français de la Guadeloupe, de la Martinique, de la Réunion et de la Guyane française". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Sekretariat Agung Kerajaan Perancis. 19 Mac 1946. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Kolektiviti-2] 1 2 3 "Article L7111-1 du Code général des collectivités territoriales". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Sekretariat Agung Kerajaan Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Presiden-3] 1 2 "L'Assemblée". Collectivité territoriale de Guyane (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Prefek-4] 1 2 "Le Préfet". Les services de l'État en Guyane (dalam bahasa Perancis). Kerajaan Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[INSEE-geografi-5] 1 2 3 "Guyane : présentation" (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[INSEE-penduduk-6] 1 2 3 "Comparateur de territoires : Département de la Guyane" (dalam bahasa Perancis). INSEE. 9 Julai 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[COG-7] 1 2 "Département de la Guyane". Code officiel géographique au 1er janvier 2026 (dalam bahasa Perancis). INSEE. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Perhimpunan-8] 1 2 "Organisation politique". Collectivité territoriale de Guyane (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 20 Julai 2026.

[EU-9] 1 2 "The EU and its outermost regions" (dalam bahasa Inggeris). Suruhanjaya Eropah. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Schengen-10] 1 2 "France in the Schengen area". France-Visas (dalam bahasa Inggeris). Kementerian Eropah dan Hal Ehwal Luar Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Pungutan_suara-11] 1 2 "Évolution institutionnelle et statutaire outre-mer". Vie publique (dalam bahasa Perancis). Direction de l'information légale et administrative. 20 Mac 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[12] "Loi no 2011-884 du 27 juillet 2011 relative aux collectivités territoriales de Guyane et de Martinique". Légifrance (dalam bahasa Perancis). 27 Julai 2011. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[13] "Article L7111-2 du Code général des collectivités territoriales". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Peribumi-14] "Amérindiens de la Caraïbe et de Guyane dans l'empire colonial français, 1630–1945" (dalam bahasa Perancis). Perpustakaan Negara Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Marronnage-15] "Marronnage et résistance des esclaves en Guyane" (dalam bahasa Perancis). Perpustakaan Negara Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Kourou-16] "L'expédition de Kourou" (dalam bahasa Perancis). Perpustakaan Negara Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[17] "Décret du 27 avril 1848 relatif à l'abolition de l'esclavage dans les colonies et possessions françaises". Légifrance (dalam bahasa Perancis). 27 April 1848. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Penjara-18] 1 2 "Les bagnes coloniaux" (dalam bahasa Perancis). Archives nationales d'outre-mer. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[19] "18 mars 1943 : la Guyane se rallie à la France Libre" (dalam bahasa Perancis). Kementerian Angkatan Tentera Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[ESA-sejarah-20] 1 2 "Europe's Spaceport" (dalam bahasa Inggeris). Agensi Angkasa Eropah. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Perjanjian2017-21] "Accord de Guyane du 21 avril 2017 – Protocole « Pou Lagwiyann dékolé »". Légifrance (dalam bahasa Perancis). 21 April 2017. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Iklim-22] 1 2 "Les climats en outre-mer" (dalam bahasa Perancis). Météo-France. 24 Februari 2020. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Taman_Amazon-23] "Un Parc national de caractère" (dalam bahasa Perancis). Parc amazonien de Guyane. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Emas_haram-24] 1 2 "Une opération de police contre l'orpaillage illégal en Guyane" (dalam bahasa Perancis). Pejabat Biodiversiti Perancis. 28 April 2025. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[25] "Recherche des députés par département : Guyane" (dalam bahasa Perancis). Perhimpunan Kebangsaan Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[26] "Guyane : élections sénatoriales" (dalam bahasa Perancis). Senat Perancis. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Demografi-27] "Le dynamisme démographique faiblit avec des naissances moins nombreuses". Insee Flash Guyane (dalam bahasa Perancis). INSEE. 2025. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Bahasa-28] "La diversité linguistique marque chaque pan de la culture en Guyane" (dalam bahasa Perancis). INSEE. 19 Oktober 2021. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[INSEE-pendidikan-29] 1 2 "Dossier complet : Région de la Guyane" (dalam bahasa Perancis). INSEE. 9 Julai 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[CHU-30] "Création du Centre Hospitalier Universitaire de Guyane" (dalam bahasa Perancis). Kementerian Kesihatan Perancis. 16 Jun 2025. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[31] "Malgré le recul de la fécondité, l'excédent naturel reste élevé". Insee Flash Guyane (dalam bahasa Perancis). INSEE. 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Ekonomi2025-32] 1 2 "En 2025, la reprise du spatial relance la croissance guyanaise". Insee Analyses Guyane (dalam bahasa Perancis). INSEE. 9 Julai 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[CSG2025-33] "CSG : une dynamique relancée, un avenir en accélération" (dalam bahasa Perancis). Pusat Kebangsaan Kajian Angkasa Perancis. 5 Mac 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Pengangguran-34] "En 2025, plus d'un résident en âge de travailler sur quatre est sans emploi et souhaite travailler". Insee Analyses Guyane (dalam bahasa Perancis). INSEE. 21 Mei 2026. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Jalan-35] "Le réseau routier national de la Guyane" (dalam bahasa Perancis). Direction générale des territoires et de la mer de la Guyane. 28 Mac 2019. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[36] "Ouverture du pont sur l'Oyapock" (dalam bahasa Perancis). Direction générale des territoires et de la mer de la Guyane. 20 Mac 2017. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Pelabuhan-37] "Situation des ports" (dalam bahasa Perancis). Grand Port Maritime de la Guyane. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Bendera-38] "Le Conseil général adopte le drapeau guyanais". France-Guyane (dalam bahasa Perancis). 22 Januari 2010. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[Logo-39] "Le logo" (dalam bahasa Perancis). Collectivité territoriale de Guyane. Dicapai pada 20 Julai 2026.

[1]