सिन्धु-गङ्गा मैदान

उत्तरी भारतीय उपमहाद्वीपमे भौगोलिक मैदान

सिन्धु-गङ्गाके मैदान, जेकरा उत्तरी मैदानी क्षेत्र आउ उत्तर भारतीय नदी क्षेत्र एहु कहल जा हे, एगो विशाल आउ उपजाऊ मैदानी इलाका हे । एकरामे उत्तरी आउ पूर्वी भारतके अधिकांश भाग, पाकिस्तानके सर्वाधिक जनसङ्ख्या वाला भूभाग, दक्षिणी नेपालके कुछ भूभाग आउ लगभग पूरा बङ्गलादेश सम्मिलित हे । ई क्षेत्रके एह नाम एकरा सीँचेवाला सिन्धु आउ गङ्गा नामक दु नदीके नाम पर पड़ल हे । खेतीला उपजाऊ मट्टी होवेके चलते ई इलाकामे जनसङ्ख्याके घनत्व बड्डी अधिक हे ।

सिन्धु-गङ्गा मैदानके योजनामूलक मानचित्र
उत्तरपश्चिम दिशासे लेल गेल अन्तरिक्ष यात्रीके ई तस्वीरमे सिन्धु-गङ्गाके मैदान पर पीयर प्रकाशके गुच्छा उत्तरी भारत आउ उत्तरी पाकिस्तानके ढेर बड़ आउ छोट नगरके देखावहे । नारङ्गी रेखा भारत-पाकिस्तान सीमा हे ।

७,००,००० वर्ग किमी जगह पर लगभग १ अरब लोग (या लगभग पूरा दुनियाके जनसङ्ख्याके १/७मा भाग) के घर होवेके चलते ई मैदानी इलाका धरतीके सर्वाधिक जनसङ्ख्या वाला क्षेत्रमे से एक हे । सिन्धु-गङ्गाके मैदान पर स्थित बड़ नगरमे अहमदाबाद, लुधियाना, अमृतसर, चण्डीगढ़, दिल्ली, जयपुर, कानपुर, लखनऊ, प्रयागराज, बनारस, पटना, कलकता, ढाका, लाहौर, फैसलाबाद, रावलपिण्डी, इस्लामाबाद, मुल्तान, हैदराबाद आउ कराची सम्मिलित हे ।

सिन्धु-गङ्गाके मैदानके उत्तरी छोर पर एकचके उठेवाला हिमालयके पर्वत हे जे एकर ढेर नदीके जल प्रदान करहे आउ दु नदीके मिलनके चलते पूरा क्षेत्रमे जमा होवेवाला उपजाऊ जलोढ़ मट्टीके स्रोत हे । ई मैदानी इलाकाके दक्षिणी छोर पर विन्ध्य आउ सतपुड़ा पर्वत शृङ्खला आउ छोटानागपुरके पठार स्थित हे । पश्चिममे इरानी पठार स्थित हे ।

सिन्धु-गङ्गाके मैदान पर स्थित बड़ नगरमे भारतके अहमदाबाद, लुधियाना, अमृतसर, चण्डीगढ़, दिल्ली, जयपुर, कानपुर, लखनऊ, प्रयागराज, बनारस, पटना आउ कलकता, बङ्गलादेशमे ढाका आउ पाकिस्तानके लाहौर, फैसलाबाद, रावलपिण्डी, इस्लामाबाद, मुल्तान, हैदराबाद आउ कराची सम्मिलित हे । ई क्षेत्रमे ई परिभाषित करल कठिन हे कि एक महानगर कनेसे शुरू होवहे आउ कने समाप्त होवहे ।

प्रशासनिक विभाजन

सम्पादित करथिन

चूँकि सिन्धु-गङ्गाके मैदानके सीमाके पूरा प्रकारसे परिभाषित करल सम्भव न हे अतः ई इलाकाके प्रशासनिक क्षेत्रके सटीक सूची देलो कठिन हे ।

निम्न क्षेत्रके लगभग पूरा भाग या आधासे अधिक भाग मैदानी इलाकाके भाग हे -

प्रशासनिक क्षेत्रके निम्नलिखित छोट भाग मैदानके भाग नै हे या एकरामे से कुछ हे:

इहो देखथिन

सम्पादित करथिन