रासायनिक प्रतिक्रिया

प्रक्रिया जेकरामे एक अथवा अधिक पदार्थ आपिसमे अन्तर्क्रिया करके परिवर्तित होवहे आउ एक अथवा अधिक
(रासायनिक अभिक्रिया से पुनर्निर्देशित)

रासायनिक प्रतिक्रिया मे एक अथवा अधिक पदार्थ आपिसमे अन्तर्क्रिया करके परिवर्तित होवहे आउ एक अथवा अधिक भिन्न रासायनिक गुण वाला पदार्थ बनहे । कौनो रासायनिक प्रतिक्रियामे भाग लेवे वाला पदार्थके अभिकारक कहल जाहे । अभिक्रियाके फलस्वरूप उत्पन्न पदार्थके उत्पाद कहल जाहे । लैवासियेके समयेसे ज्ञात हे कि रासायनिक प्रतिक्रिया बिन कौनो नापे योग्य द्रव्यमान परिवर्तनके होवहे (द्रव्यमान परिवर्तन अत्यन्त कम होवहे जेकर नापल कठिन हे) । एकरे द्रव्यमान संरक्षणके नियम कहल जाहे, अर्थात् कौनो रासायनिक प्रतिक्रियामे न त द्रव्यमान नष्ट होवहे नहिये बनहे; खाली पदार्थके परिवर्तन होवहे ।

लकड़ीके जरल एगो रासायनिक प्रतिक्रिया हे ।
एगो बीकरमे हाइड्रोजन क्लोराइडके वाष्पमे परखनलीसे अमोनियाके वाष्प मिलावेसे एगो नया पदार्थ अमोनियम क्लोराइड बनैत

परम्परागत रूपसे ऊसभ प्रतिक्रियेके रासायनिक प्रतिक्रिया कहल जाहे जेकरामे रासायनिक आबन्धके तोड़े अथवा बनेमे इलेक्ट्रानके गति जिम्मेदार होवहे ।

रासायनिक प्रतिक्रियाके कुछ उदाहरण

सम्पादित करथिन
चारदीवारी पर लगल जङ्ग

आम जीवनमे दृष्टिगोचर होवेवाला कुछ प्रमुख रासायनिक प्रतिक्रिया ई प्रकार हे:

भिन्न-भिन्न प्रकार की अभिक्रियाएँ

सम्पादित करथिन
  • संश्लेषण (Direct combination / synthesis)
N2 + 3 H2 → 2 NH3
2 H2O → 2 H2 + O2
2 Na(s) + 2 HCl(aq) → 2 NaCl(aq) + H2(g)
NaCl(aq) + AgNO3(aq) → NaNO3(aq) + AgCl(s)
HCl + NaOH ---> H2O + NaCl
2 S2O32−(aq) + I2(aq) → S4O62−(aq) + 2 I(aq)
C10H8+ 12 O2 → 10 CO2 + 4 H2O
CH2S + 6 F2CF4 + 2 HF + SF6

रासायनिक गतिशास्त्र

सम्पादित करथिन

कौनो प्रतिक्रियाके गतिके अर्थ ई हे कि ऊ प्रतिक्रियाके परिणामस्वरूप ओकरामे सम्मिलित पदार्थके सान्द्रता वा दाब कौनो गतिसे बदलैत हे । विभिन्न प्रतिक्रियाके गतिमे बड्डी अन्तर देखल जा सकहे । कुछ प्रतिक्रिया बड्डी तीव्र गतिसे होवहे जखनिकि कुछ प्रतिक्रिया बड्डी धीमा गति से होवहे । प्रतिक्रियाके गतिके अध्ययन बड्डिये महत्वपूर्ण हे । रासायनिक प्रौद्योगिकीके दृष्टिसे क्रियाके गति अधिक होवेपर कौनो उत्पाद कम समयमे बनावल जा सकहे ।

रासायनिक अभिक्रियाओं की गति मुख्यतः अभिकारकों की सान्द्रता, पृष्ट क्षेत्रफल, दाब, ऐक्टिवेशन उर्जा, ताप एवं उत्प्रेरक की उपस्थिति/अनुपस्थिति आदि पर निर्भर करता है।

बाहरी कड़ी

सम्पादित करथिन