निरपेक्ष मान

सङ्ख्याके चिह्न बिन ओकर आङ्किक मानके बराबर होवहे

गणितमे कौनो वास्तविक सङ्ख्याके निरपेक्ष मान या 'निरपेक्ष मूल्य' या 'मापाङ्क' |a| ऊ सङ्ख्याके चिह्नके बिन ओकर आङ्किक मानके बराबर होवहे । उदाहरण लागि 3 के निरपेक्ष मान 3 हे, आउ -3 ओ के निरपेक्ष मान 3 ए हे । कौनो सङ्ख्याके निरपेक्ष मानके ऊ सङ्ख्याके शून्यसे दूरीके बराबर बुझल जा सकहे ।

वास्तविक सङ्ख्याला निरपेक्ष मान फलनके ग्राफ
उदाहरण
  • |5| = abs(5) = 5
  • |-2| = abs(-2) = 2

वास्तविक सङ्ख्याला निरपेक्ष मानके उपर देल गेल परिभाषाके कौनो अन्य गणितीय क्षेत्रमे सामान्यीकरण कैल गेल हे । उदाहरणला समिश्र सङ्ख्योला निरपेक्ष मान परिभाषित कैल जाहे । एकर अतिरिक्त quaternions, ordered rings, fields आउ सदिश अवकाशोला (vector spaces) निरपेक्ष मान परिभाषित कैल जाहे ।

वास्तविक सङ्ख्याके निरपेक्ष मान

सम्पादित करथिन

वास्तविक सङ्ख्या a के निरपेक्ष मान |a| (राशिके दुनो दन्ने उर्ध्व रेखा द्वारा) निरूपित कैल जाहे । आउ एकर परिभाषा निम्नलिखित प्रकारसे कैल जाहे -

ई परिभाषासे स्पष्ट हे कि कौनो राशिके निरपेक्ष मान या त धनात्मक होत या शून्य होत; ई ऋणात्मक कहियो नै हो सकत ।

चूँकि बिन चिह्नके वर्गमूलके सङ्केत ऊ राशिके धनात्मक वर्गमूलके इङ्गित करहे; एकर अर्थ भेल कि-

एही कहियो-कहियो निरपेक्ष मानके परिभाषाके तौरपर प्रयोग कैल जाहे ।[]

निरपेक्ष मानके निम्नलिखित चार मूलभूत गुण होवहे -

Non-negativity
Positive-definiteness
Multiplicativeness
Subadditivity

निरपेक्ष मानके अन्य महत्वपूर्णण गुण निम्नलिखित हे -

Symmetry
Identity of indiscernibles (equivalent to positive-definiteness)
Triangle inequality (equivalent to subadditivity)
Preservation of division (equivalent to multiplicativeness)
(equivalent to subadditivity)

यदि b > 0, त असमिका (inequalities) से सम्बन्धित दु अन्य उपयोगी गुण ई हे -

उपरोक्य सम्बन्धके प्रयोग ऊसभ असमताके हल निकालेला कैल जा सकहे जेकरामे निरपेक्ष मानके प्रयोग भेल होवे । उदाहरण लागि,

समिश्र सङ्ख्याके निरपेक्ष मान

सम्पादित करथिन
कौनो समिश्र सङ्ख्या z के निरपेक्ष मान मूलबिन्दु (origin) से z के दूरी r के बराबर होवहे । चित्रसे एहु स्पष्ट हे कि z आउ ओकर समिश्र युग्म (complex conjugate) साँचा:Overline दुनोके निरपेक्ष मान एकसमान होवहे ।

कौनो समिश्र सङ्ख्या,

जन्ने x आउ y वास्तविक सङ्ख्या हैे, z के मापाङ्क |z| द्वारा प्रदर्शित कैल जाहे । एकरा निम्नलिखित प्रकारसे पारिभाषित करहे -

समिश्र सङ्ख्याके मापाङ्कमे उपरे वर्णित ऊ सभ गुण हे जे वास्तविक सङ्ख्याके मापाङ्कमे हे ।

यदि,

होवे आउ

z के समिश्र युग्म होवे त,

एवं


z के मापाङ्कके वर्ग निम्नलिखित हे -

  1. Stewart, James B. (2001). Calculus: concepts and contexts. Australia: Brooks/Cole. ISBN 0-534-37718-1. {{cite book}}: Cite has empty unknown parameter: |coauthors= (help), p. A5

बाहरी कड़ी

सम्पादित करथिन