अर्धचालक पदार्थ

पदार्थ जेकर विद्युत चालकता चालक आउ कुचालकके बीचके होवहे
(अर्धपरिवाही पदार्थ से पुनर्निर्देशित)

अर्धचालक (semiconductor) ऊसब पदार्थके कहल जा हे जिनकर विद्युत चालकता चालक (जैसे ताम्बा) से कम किन्तु अचालक (जैसे काँच) से अधिक होवहे । (आपेक्षिक प्रतिरोध प्रायः 10-5 से 108 ओम-मीटरके बीच) सिलिकन, जर्मेनियम, केडमियम सल्फाइड, गैलियम आर्सेनाइड इत्यादि अर्धचालक पदार्थके कुछ उदाहरण हे । अर्धचालकमे चालन बैण्ड आउ संयोजक बैण्डके बीच एक 'बैण्ड गैप' होवहे जेकर मान ० से ६ इलेक्ट्रान-भोल्टके बीच होवहे, जैसे - Ge 0.7 eV, Si 1.1 eV, GaAs 1.4 eV, GaN 3.4 eV, AlN 6.2 eV) ।

सुचालक, अर्धचालक आउ कुचालकके बैण्डके तुलना

इलेक्ट्रानिक युक्ति बनावेला प्रयोग कैल जायेवाल अधिकांश अर्धचालक आवर्त सारणीके समूह ४ के तत्त्व (जैसे सिलिकन, जर्मेनियम), समूह ३ आउ ५ के यौगिक (जैसे गैलियम आर्सेनाइड, गैलियम नाइट्राइड, इण्डियम एण्टीमोनाइड), या समूह २ आउ ६ के यौगिक (कैडमियम टेलुराइड) हे । अर्धचालक पदार्थ एकल क्रिस्टलके रूपमे हो सकहे या बहुक्रिस्टली पाउडरके रूपमे हो सकहे । वर्तमान समयमे कार्बनिक अर्धचालको (organic semiconductors) बनावल गेलै हे जे प्रायः बहुचक्री एरोमटिक यौगिक होवहे ।

तत्त्व समूह अन्तिम कक्षामे
इलेक्ट्रानके सळ्क्या
Cd12 2 e-
Al, Ga, B, In 133 e-
Si, C, Ge14 4 e-
P, As, Sb 155 e-
Se, Te, (S) 166 e-

आधुनिक युगमे प्रयुक्त ढेर रकमके युक्ति (devices) के मूलमे ई अर्धचालक पदार्थे हे । एकरासे पहिले डायोड बनावल गेलै आउ फिर ट्राञ्जिस्टर । एकरे हाथ पकड़के33 इलेक्ट्रानिक युगके यात्रा आरम्भ भेलै । विद्युत आउ इलेक्ट्रानिक्समे इनकर बड्डी बड़ भूमिका रहलै हे । विज्ञानके जे शाखामे अर्धचालकके अध्ययन कैल जा हे ओकरा ठोस अवस्था भौतिकशास्त्र (सोलिड स्टेट फिजिक्स) कहल जा हे ।

बाहरी कड़ी

सम्पादित करथिन