अर्धचालक पदार्थ
अर्धचालक (semiconductor) ऊसब पदार्थके कहल जा हे जिनकर विद्युत चालकता चालक (जैसे ताम्बा) से कम किन्तु अचालक (जैसे काँच) से अधिक होवहे । (आपेक्षिक प्रतिरोध प्रायः 10-5 से 108 ओम-मीटरके बीच) सिलिकन, जर्मेनियम, केडमियम सल्फाइड, गैलियम आर्सेनाइड इत्यादि अर्धचालक पदार्थके कुछ उदाहरण हे । अर्धचालकमे चालन बैण्ड आउ संयोजक बैण्डके बीच एक 'बैण्ड गैप' होवहे जेकर मान ० से ६ इलेक्ट्रान-भोल्टके बीच होवहे, जैसे - Ge 0.7 eV, Si 1.1 eV, GaAs 1.4 eV, GaN 3.4 eV, AlN 6.2 eV) ।

इलेक्ट्रानिक युक्ति बनावेला प्रयोग कैल जायेवाल अधिकांश अर्धचालक आवर्त सारणीके समूह ४ के तत्त्व (जैसे सिलिकन, जर्मेनियम), समूह ३ आउ ५ के यौगिक (जैसे गैलियम आर्सेनाइड, गैलियम नाइट्राइड, इण्डियम एण्टीमोनाइड), या समूह २ आउ ६ के यौगिक (कैडमियम टेलुराइड) हे । अर्धचालक पदार्थ एकल क्रिस्टलके रूपमे हो सकहे या बहुक्रिस्टली पाउडरके रूपमे हो सकहे । वर्तमान समयमे कार्बनिक अर्धचालको (organic semiconductors) बनावल गेलै हे जे प्रायः बहुचक्री एरोमटिक यौगिक होवहे ।
| तत्त्व | समूह | अन्तिम कक्षामे इलेक्ट्रानके सळ्क्या |
|---|---|---|
| Cd | 12 | 2 e- |
| Al, Ga, B, In | 13 | 3 e- |
| Si, C, Ge | 14 | 4 e- |
| P, As, Sb | 15 | 5 e- |
| Se, Te, (S) | 16 | 6 e- |
आधुनिक युगमे प्रयुक्त ढेर रकमके युक्ति (devices) के मूलमे ई अर्धचालक पदार्थे हे । एकरासे पहिले डायोड बनावल गेलै आउ फिर ट्राञ्जिस्टर । एकरे हाथ पकड़के33 इलेक्ट्रानिक युगके यात्रा आरम्भ भेलै । विद्युत आउ इलेक्ट्रानिक्समे इनकर बड्डी बड़ भूमिका रहलै हे । विज्ञानके जे शाखामे अर्धचालकके अध्ययन कैल जा हे ओकरा ठोस अवस्था भौतिकशास्त्र (सोलिड स्टेट फिजिक्स) कहल जा हे ।
इहो देखी
सम्पादित करथिनसन्दर्भ
सम्पादित करथिनबाहरी कड़ी
सम्पादित करथिन- Howstuffworks' semiconductor page
- Semiconductor Concepts at Hyperphysics
- Semiconductor OneSource Hall of Fame, Glossary
- Principles of Semiconductor Devices by Bart Van Zeghbroeck, University of Colorado. An online textbook]
- US Navy Electrical Engineering Training Series
- NSM-Archive Physical Properties of Semiconductors]
- Amkor Technology Semiconductor Assembly & Test
- Semiconductor Experts
- Semiconductor Manufacturer List