अभियान्त्रिकी

व्यावहारिक विज्ञान
(अभियांत्रिकी से पुनर्निर्देशित)

अभियान्त्रिकीविज्ञान आउ व्यवसाय हे जे मनुष्यके विविध आवश्यकताके पूर्ति करेमे आवेवाला समस्याके व्यावहारिक समाधान प्रस्तुत करहे । एकराला ऊ गणितीय, भौतिक आउ प्राकृतिक विज्ञानके ज्ञानराशिके प्रयोग करहे ।

टर्बाइनके डिजाइन करेमे अनेक क्षेत्रके विशेषज्ञके आवश्यकता होवहे । एकर कारण ई हे कि एकरामे यान्त्रिक, विद्युच्चुम्बकीय आउ रासायनिक आदिके प्रक्रम सम्मिलित होवहे । टर्बाइनके ब्लेड, रोटर आउ स्टेटरके साथे-साथे भाप-चक्र आदि सबके सावधानीपूर्वक डिजाइन आउ इष्टतमीकरण आवश्यक होवहे ।
वर्ष १९०४ मे निर्मित एक इञ्जनके डिजाइन
अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन, अन्तर्राष्ट्रिय विशेषज्ञके एगो दलके वैज्ञानिक एवं तकनीकी कार्यकलापके परिणाम हे ।

अभियान्त्रिकी भौतिक वस्तु आउ सेवाके उत्पादन करहे; औद्योगिक प्रक्रमके विकास एवं नियन्त्रण करहे । एकराला ऊ तकनीकी मानकके प्रयोग करैत विधि, डिजाइन आउ विनिर्देश प्रदान करहे ।

व्युत्पत्ति

सम्पादित करथिन

'इञ्जीनियरिङ्ग' आउ 'इञ्जीनियर' के उत्पत्ति फ्रान्सीसी शब्द Ingénierie आउ ingenieur से भेल हे । ई शब्द पुरान फ्रान्सीसीके 'engigneor' से व्युत्पन्न हे जेकर अर्थ हे 'युद्ध-मशीनके निर्माता' ।[]

अङ्ग्रेजीके 'इञ्जीनियरिङ्ग' आउ 'इञ्जीनियर' शब्द यद्यपि उच्चारणमे फ्रान्सीसी शब्दके समाने हे किन्तु उनकर उत्पत्ति एकदम अलगे स्रोतसे होलै हे । एत्ते नै, इनकर व्युत्पत्ति 'इञ्जन' (engine) शब्द से नै भेल हे (जैसन कि अधिकांश लोग सोचहथ) । 'अभियान्त्रिकी' के अङ्ग्रेजीमे पर्यायवाची शब्द "इञ्जीनियरिङ्ग" हे, जे लातिनी शब्द "इङ्गेनिउम्" (ingenium) से निकलल हे; एकर अर्थ 'स्वाभाविक निपुणता' हे ।

निकट भूतकालमे अभियान्त्रिकी शब्दके जे अर्थ कोशमे भेट हल ऊ सङ्क्षेपमे ई प्रकार बतावल जा सकहे कि

"अभियान्त्रिकी एक कला आउ विज्ञान हे, जेकर सहायतासे पदार्थके गुणके ऊसब संरचरना आउ यन्त्रके बनावेमे, जिनकाला बलविज्ञान (मेकैनिक्स) के सिद्धान्त आउ प्रयोग आवश्यक हे, मुनष्योपयोगी बनावल जाता हे ।

किन्तु ई सीमित परिभाषा अखनि नै चल सकल । अभियान्त्रिकी शब्दके अर्थ अखन एक दन्ने नाभिकीय अभियान्त्रिकी (न्यूक्लियर इञ्जीनियरिङ्ग) के उच्च वैज्ञानिक आउ प्राविधिक क्षेत्रसे लेके मानवीय गुणसे सम्बन्धित विषय, जैसे श्रमिक नियन्त्रण प्रबन्धीय कार्यक्षमता, समय आउ गतिके अध्ययन इत्यादि, अनेक प्रायोगिक विज्ञानके विस्तृत क्षेत्रके घेरले हे । अतः अभियान्त्रिकीके ई प्रकार परिभाषा कैल अधिक उपयुक्त होत कि "ई मनुष्यके भौतिक सेवाके निमित्त प्राकृतिक साधनके दक्ष प्रयोगके विज्ञान आउ कला हे" ।

बाहरी कड़ी

सम्पादित करथिन
  1. "What is Engineering? Definition, introduction and a brief history".