Lengoàggio

ZE	Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize, segóndo a grafîa ofiçiâ

O lengoàggio (da-o latìn lingua "léngoa, lengoàggio") o l'é 'na fórma de comunicaçión ch'a sèrve a transmétte informaçioìn e a stabilî 'n rapòrto d'interaçión ch'o dêuvia di scìnboli co-ìn pægio valô pe-i indivìdoi de 'n mæximo anbiénte soçiocolturâle. O l'é 'na capaçitæ ch'a permétte d'esprìmme penscêi e sentiménti pe mêzo de 'n scistêma de ségni vocâli ò gràfichi ò dónca d'âtri ségni ascì cómme gèsti e scìnboli.

Exénpi de fórme de lengoàggio

E léngoe, in particolâ quélle stòrico-naturâli, reprezéntan o prinçipâ còdixe de lengoàggio, dæto che són e sôle che perméttan d'esprìmme tùtte e esperiénse poscìbili. A tutti i mòddi, gh'é âtre fórme despæge de lengoàggio, cómme prezénpio a scritûa, a léngoa di ségni e-o còdixe Braille. A capaçitæ de comunicâ a no l'é 'n privilêgio escluxîvo de l'òmmo ma ancheu se conósce 'n nùmeo de lóngo ciù grànde de còdixi despægi che vêgnan dêuviæ da-e ciù vàrie spêçie de béstie pe comunicâ.

Descriçión

In generâle, o lengoàggio o peu êse de tîpo verbâle, cómme o lengoàggio a vôxe e-o lengoàggio scrîto, ò de tîpo no verbâle, cómme i gèsti e-e esprescioìn do vîzo. L'ûzo da vôxe o l'é de segûo o mézzo favorîo do lengoàggio perché o l'é lèsto e còmodo, o no gh'à de bezéugno d'âtri instruménti de fêua, o fonçiónn-a in condiçioìn anbientâli despæge e o peu êse adatòu. E léngoe umànn-e poriéivan êse sciortîe ciù ò mêno 164 000 ànni fa into Paleolìtico supeiô, ma dötréi fìssan o svilùppo da léngoa za a 200 000 ànni fa, co-o vegnî fêua de prìmme fórme de Homo sapiens ò scìnn-a a 500 000 ànni fa con Homo neanderthaliensis. A tùtti i mòddi, de segûo gh'é stæto 'na fâze de mêzo, con de fórme de comunicaçión a meitæ tra quélle di primâti supeioî e-a léngoa umànn-a desvilupâ. Into córso da stöia, tànte coltûe despæge àn conscideròu o lengoàggio cómme 'n fenòmeno dotòu de caràteri màgichi ò sâcri (se pénse prezénpio a-o poéi creatîvo da paròlla do Segnô into cónto do lìbbro da Génexi).

O modéllo clàscico Wernicke-Lichtheim-Geschwind da neorobiologîa do lengoàggio

L'òmmo o l'ìntra in contàtto co-o lengoàggio za into perîodo da vìtta drénto de l'ùtero, dónd'o l'é za bón a distìngoe i soìn e a conósce a vôxe da moæ. I figeu, prìmma ancón de comensâ a parlâ, comùnican a partî da-i primìscimi giórni de vìtta pe mêzo di moviménti e do cénto. O svilùppo do lengoàggio o va avànti con de fâze progrescîve e o peu consciderâse ciù ò mêno conplêto a 6 ànni, ma sta conpeténsa a s'evòlve e a s'inrischìsce lóngo tùtto o córso da vìtta. In pónto de strutûe do çervéllo interesæ, a capaçitæ do lengoàggio a tîa drénto 'na conplèssa interaçioìn de ciù ræ de l'òrgàno. Se mensónn-a sorviatùtto dôe àree do çervéllo, ö sæ a pàrte derê do tèrso gîo frontâle de l'emisfêro mancìn, dîta àrea do Broca e dêuviâ pe-a produçión motöia do lengoàggio, e-a zöna do prìmmo gîo tenporâle mancìn, dîta àrea do Wernicke e dedicâ a-a conprensción do lengoàggio. A quéste s'azónze l'àrea do Geschwind, deputâ no sôlo a l'ascólto e a-a conprensción de paròlle prononçiæ ma ànche a-a letûa e a-a seu pronónçia. Dötréi destùrbi pêuan conprométte a capaçitæ de lengoàggio, cómme prezénpio o retàrdio psìchico, a pèrdia de l'udîo, l'afaxîa, i dizórdini de l'articolaçión di móscoli interesæ e-e moutîe mentâli.

Âtri progètti

Altri progetti

• Wikimedia Commons

• Wikimedia Commons a contêgne di files in sce lengoàggio