Disease
Kwasadə shima awo laa awo laa awo laaye shidonyi garno au cida awo alaube samma au nasha laa lejinma kuru loktudən zau diyabe gənyi.[1] Kasuwa sodə ngəwusoro nowata kəla sandima kəndagəram nəlewabewo kuru alama-a kuru alama-a taganasbe-a leyata. Kasuwadə waneye awowa diyabe alama awowa kwasuwa suwudinso au cidawa surowabe shiga suwudin. Misallo, cida tiyi kammaye sǝkǝ kasuwa kada suwudin, suroladǝn kasuwa jili gade-gade tiyi kamye sǝkǝ kasuwa kǝriwujin ba-a, kǝrǝnno kǝrawu-a, allergy-a, kuru kasuwa kasuwa kǝriwuye sǝtayinma-a.
| Subclass of | health problem, biological process, manner of death, realizable entity  |
|---|---|
| Has cause | disease causative agent |
| Has effect | death, discomfort |
| Studied by | pathology, sociology of health and illness |
| Handled, mitigated, or managed by | disease prevention, early detection of disease, medical treatment, disease management |
| ICD-9-CM | 799.9 |
| ICPC 2 ID | A99 |
| Opposite of | Health, physical health |
Adamganalan, kwasadə ngəwusoro faidatin kəndagəram jilifi yayi doni zau fantə suwudin au suwudin, cida ba, hangalza, kazəyiya naptəram jamabe, au kərmu kam kwasuwadəye lezənaro, au kazəyiya samunnam kamdə'a lezanaro. Suro maana kura allan, loktu laan suronzan tuno-a, nəm maskin-a, kwasuwa-a, syndromes-a, infections-a, alama-a, halwa deviant-a, kuru nəmgade-gade gar-a faida-aye mbeji, amma nasha gaden kuru dalilla gade nankaro sandima awowa gade-gadero gotin. Kwasuwadə amsoga zahirro gənyi lejin amma hangalro lejin, sau kwasuwadəga fantə-a kuru shiga kənəngatə-adə raksə kururam kamdəye kəla kənəngaben faljin.
Kǝrmu do kwasuwabe sǝkǝ shima kǝrmu do dalilla alagǝbe lan bowotin. Kasuwa jili diyau mbeji: kasuwa kosuwabe, kasuwa mbaube, kasuwa waratabe, kuru kasuwa tiyibe. Kasuwa so dǝ futu gaden yayaktin, alaman kasuwa kosuata so-a kosuwa kosuwa gǝnyi so-a. Kasuwa donyi amso lan zauro kamma lorujin ma dǝ sandima kasuwa karǝgǝbe ischemic (bu ye letǝnzǝ dabcin), ngawo dǝro stroke a COPD a (kwasuwa fufube).[2] Lardəwa fuwuzanasodən, kwasuwa doni ngəwuro kwasuwa suwudinmadə sandima kəndaram neuropsychiatricbe, misallo hangalza-a hangalza-a.
Pathology, kəra kwasuwabedə, suronzən etiology mbeji, au kəra dalilbe, misallo, kamye raksə kwasuwa shiro syndrome gultində (AIDS) au awo shiro dalil gultində: viruswa kwasuwabe adamganabe (HIVs) dəga wujin.
Ilmu kalmabe Raayiwa Loktu nguwulan, kalmawa jili kwasuwa, nəmzalum, kwasuwa, kwasuwa-a kuru kwasuwa-adə falfaltin; attəson yayi, kəndagəramma mbeji loktu kalma laa təraanaro gotənadən.[3]
Kwasa Kalima kwasuwadə shima yanayi jilifi yayi cida tiyibe kalkalro bannajinmawo. Dalil adə nankaro, kwasuwasodə cida tiyibe homeostaticbedəga lezəna.[4] Ngǝwu soro, kalma adǝ kasuwa kosuwaye, sandi donyi kasuwa donyi suro lǝtariyen asutin ma, sandi donyi awowa donyi kwasuwa suwudin ma, virus so, bacteria so, fungi so, protozoa so, multicellular organisms so, a aberrant protein donyi prions lan notǝna so. Infection au colonization donyi cida donyi faidajin ba ma, alaman bacteria a yeast a suro suro lan mbeji ma, aubiya virus donyi passenger ma, shi donyi kasuwa ro gotin ba ma. Futu gadelan, kasuwa donyi alamaramnzǝ bawo loktu shilan tǝrayin dǝn, amma dare alamaramnzǝ suwudinro tǝmatǝna dǝ, shima kasuwaro gotin. Kasuwa kasuwa kosuwaye gənyidə sandima kasuwa gade sammaso, suronzan jili kansabe ngəwuso, kasuwa karəgəbe-a, kasuwa geneticbe-a mbeji. Kasuwa tǝbandǝna Kasuwa donyi acquired gultin dǝ shima kasuwa donyi loktu laan suro kǝnǝnga kamye lan badijin ma, shi donyi kasuwa donyi tambo lan mbeji ma, shi donyi kasuwa suro lan tuwandin ma. Kowowa təbandənadə maananzə "caught via contagion", amma maananzə biya loktu laan ngawo tamboben təbandəna. Kuruson alamaram kwasuwa kən indimiye fəlejin, amma kwasuwa təbandində kwasuwa buroye. Kwasa gana Kasuwa acute də shima kwasuwa loktu ganaye (acute); kalmadə loktu laan kuruson alagə duno'a suwudin Kǝndaram zauro zau au kasuwa zauro zau Kasuwa zauro zaudə shima kasuwa doni loktu ngəwuro dəgayinma, ngəwusoro gananzə yayi kəntawu arakkəro, amma kuruson kasuwa doni kənənga kamye sammason dəgayinma mbeji. Kasuwa surolan tuwondinma au kasuwa surolan tuwondinma Kasuwa tambolan tuwondinmadə shima tambolan tuwondinmawo. Nguwusoro shidə kasuwa au kwasuwa geneticbe kuru raktə waratatin. Kuruson dalil kasuwa yaye datəgəram lan tuwandin, misallo HIV/AIDS. Kwasa geneticbe Kasuwa geneticbe au kasuwa faltǝ geneticbe fal au kada shiga suwudin. Ngǝwusoro waratatin, sonyayi fafaltǝ lagǝdǝ jiliwi yayi kuru de novo. Kasuwa waratatin au waratatin Kasuwa waratatindǝ shima jili kasuwado geneticbe faltǝ shido waratatinma (kuru yallalan tuwandinma) Kwasa donyi kǝlâ Kasuwa iatrogenicbedə shima kwasuwa doni lətaribe səkə suwudinma, waneye awo shiro side effect gultində au awo notənyilan wakajin. Kwasa donyi kǝlanzǝn sǝdin ba Kasuwa idiopathicbedə dalilnzə au fərtənzə notənyi. Ilmu kimiyabe liyitabedə fuwuzəna, kwasuwa kada dalilnza notənyidə nasha laa kəla futu sandiya təbandinben bayantəna kuru adə nankaro darajanza idiopathicbedəga kolzana. Misallo, sa germs asutiya, shidǝ