Aluminium
Aluminium (su Commonwealthbe-a kuru su IUPACbe-a) au aluminium (Nasara Yala Amerikabe) shidə awo kemikalbe; shilan alamaram Al mbeji kuru lamba atomicbe 13. Shidəbe nəmngəwunzə su gadesodəga gana, alamanna fal-yakkəlan suyedəga. Aluminum də zauro nəmkam oxygen ye mbeji, shi do ne kəladən awo oxide ye nzəliwo sədin ma loktu kasamro təkkiya. Shidə turin silver'a samun, laununzə-a kuru raktənzə nur fəletəbe-a indison. Shidə təlala, magnetic gənyi, kuru ductile. Isotope fal mbeji, 27Al, shidə zauro ngəwu, shidonyi aluminum dəga awo kən 12th-ngəwu dunyalan. Radioactivity 26Al bedə shima faidatə loktu radiometricben faidatə badizə.
| Subclass of | post-transition metal, building material, Kurun, combustible powder, simple substance  |
|---|---|
| Part of | period 3, group 13 |
| Has use | dye |
| Named after | alum |
| Associated hazard | aluminium exposure |
| Made from material | bauxite |
| Has effect | aluminium exposure |
| Discoverer or inventor | Hans Christian Ørsted, Humphry Davy |
| Time of discovery or invention | 1825 |
| Element symbol | Al |
| Canonical SMILES | [Al] |
| Electron configuration | [Ne] 3s² 3p¹, 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p¹ |
| Crystal system | face-centered cubic |
| Space group | space group Fm-3m |
| Safety classification and labelling | Regulation (EC) No. 1272/2008 |
| NIOSH Pocket Guide ID | 7900 |
| Found in taxon | Isaria cicadae |
| History of topic | history of aluminium |
| Model item | aluminium |
| 2022 Harmonized System Code | 760110 |
| Recycling code | 41 |
| Unicode character | 鋁 |
Nasha kemikalben, aluminiumdə su ngawo faltəben suro karapka boronben; futə kufudəro nowata yeyi, aluminiumdə awowa kəltəram +3 kəndaram oxidationben sədin. Aluminium cation Al3+ də gana kuru zauro charged; Adəye səkə, duno polarizing ye nguwu mbeji, kuru kəltəram do aluminium ye sədəna də, halla covalent ye nguwu mbeji. Aluminum ye oxygen ro kəltə dunowa də shima awo do ne oxides lan bowotin ma dəga suwudin. Aluminumdə dunyalan təbandin badiyaramman suro kawuben suro cidiben, na shidə shima awo kənyakkəmiwo ngawo oxygen a kuru silicon aben, kəla mantleben gənyi, kuru ngaltema su freebe gənyi. Shiga sanyiyaramlan tuwandin bauxite lantəlan, kawudəwo suronzən aluminium ngəwu mbejidə.
Fodutə aluminumbedə suro saa 1825ben ilmuma fiziyabe Danishbe Hans Christian Ørstedbe wormajiwo. Sanyaram aluminumbe tando buro salakbedə ilmuma kimiyabe Faransabe Henri Etienne Sainte-Claire Deville be badizəna saa 1856 lan. Aluminiumdə jama mewu soro təwandin futə Hall-Héroultbe tartiffanzəben shidonyi kəlanzəlaro injiniya Faransabe Paul Héroult a injiniya Americabe Charles Martin Hall bega sanyaram aluminumbega saa 1886 lan badiwono. kənənga. Saa 1954 lan, aluminium də shima su do ne zauro tətandin bawo, ngarkime a kozəna. Suro karnu kən 21th bedən, aluminium ngəwuso faidatin nasha lenəmareben, nzunduben, garlan, kuru karewa zaktəben lardəwa United Statesbe-a, Fəte Europebe-a, Japanbe-alan. Nəmkura atomicbe aluminiumbedə gana su gadeso’a gəretəlan, [b] adəbe nəmganazəga cin faidanzə kadalan.
Nasha kəndaramlan ngəwuzəna yayi, awo ro'a ndasoma manda aluminiumbedəga faljinro notənyi, amma aluminiumdə kəskawa-a dabbawa-aye zauro kasatsayin. Dalil nəmngəwu manda anyibe nankaro, faida biologybe sandiro tədinmadə zaumaro hangal gənatəgə, kuru kəradə gozayin.
Halwa zahirye Baye
Ingot aluminiyambe
Bullion ingots yakkə pound 1.0 (0.454 kg) ye aluminium yakkə laar, su, kuru copper lan bayanna ilmu kimiyabe mbeji. Su aluminiumbedə shiye zahirnzədə bəl liwulabelan səta tərməsro saadəna futu nəmkərawunzəben kara. Aluminum də shiye zauro faida’a kəla radiation kəngalbe lan, amma loktu kuruwuro kəngalro kasamlan fəletəye raksə su dəga bannajin; [1] adəga dabcin aluminum dəga anodized tədiya, shi donyi awo oxide ye kəladən sərayin.[2]
Nəm kərau aluminumbedə shima 2.70 g/cm3, alamanna fal-yakkəlan suye, zaumaro su gadesodəga gana, adəbe səkə nasha aluminumbedəga kəskelan asutin nəm kambainzalan.[3] Aluminiumbe nəmgananzədə su gadeso'a gəretəlan dalil nəmkura cellbedə shima nəmkura nucleonsbewo. Su kambaidə sandima su donyi kufu 1 a 2 a, sandi donyi, beryllium a magnesium a dawun baro, zauro faidatəro faidajin (kuru beryllium də zauro summa).[20] Aluminum də dunowa au cibbu gənyi su yeyi, amma nəm gana nəm kərauzəyedə shima awo adəga suwudin nasha cidaram aerospaceben kuru faidawa gade kadaro nəmkərawu kambai-a duno ngəwu-adə faidajin.[21]
Aluminium tahirdə zauro təlala kuru dunonzə ba. Kambo faidatəlan, alloys aluminumbe kada faidatin dalil dunonzabe kuru nəmcibbunzabe nankaro.[22] Duno awo aluminium tahirbedə shima 7-11 MPa, amma alloy aluminiumbedə duno awo sədinbedə 200 MPa lan səta 600 MPa ro saadəna.[23] Aluminum də ductile, nəm kuruwuzə kashi 50-70% ro saadəna, [24] kuru malleable də sha kolzə kəskelan gərtə kuru tutuluyin;
Aluminiumdə zauro kawudo-a lantarki-a gojin, kuru nəmngəwu aluminumbedə shidonyi amperage faldəga copperlan nəmkuranzədə reta bas.[26] Aluminium də raksə awowa konnu gojin, nəm konnu 1.2 kelvin ye kuru nəm konnu suye alamanna gauss 100 (milliteslas 10) yeyi.[27] Shidə paramagnetic kuru adəye səkə shiga awoa magneticbe dəga lejin ba.[28] Son yaye, nəmngəwu konnu latərikiyedə maananzə shidə zaumaro lejin nasha magnetic fieldsbe faltəben futu eddy currentsben.