Qaraqalpaqsha Wikipedia

Karachi

Sind wálayatı paytaxtı, Pakistan

Karachi — Pakistan Sind wálayatınıń paytaxtı. Pakistannıń eń iri qalası hám dúnyada 12-orında turadı, xalqı 20 millionnan aslam[5]. Ol mámlekettiń qubla shetinde, Arab teńizi jaǵasında jaylasqan bolıp, burın 1947-jıldan 1959-jılǵa shekem mámleket paytaxtı bolǵan. Beta-global qala sıpatında dizimge alınǵan[6][7]. Pakistannıń tiykarǵı sanaat hám finans orayı[8] bolıp, 2021-jılǵı jaǵday boyınsha bahalanǵan JIÓ 200 milliard dollardan aslamdı quraydı. Karachi úlken metropolitan aymaǵı bolıp, Pakistannıń eń kosmopolitik qalası, mámlekettiń eń lingvistikalıq, etnikalıq hám diniy hár qıylı regionlarınan biri[9] hám de mámlekettiń eń progressiv hám sociallıq liberal qalalarınan biri bolıp esaplanadı[10][11].

Karachi

Dolmen City
Mazar-e-Quaid
KMC Building
Mohatta Palace
Frere Hall
Karachi Port Trust Building
Karachi rásmiy bayraǵı
Bayraq
24°51′36″N 67°0′36″E / 24.86000°N 67.01000°E / 24.86000; 67.01000
Aymaq túriMegacity
MámleketPakistan
[[Province]][[Úlgi:Country data Sindh]]
[[Division]][[Karachi Division]]
Ishki bóliniwi7
Hákimiyat
 • [[Mayor]]Murtaza Wahab[1]
Dúzilgen waqtı1729
Xalıq sanı
 (2023)
18,868,021 adam
Aglomeraciya3,527
EtnoxoronimKarachiite[2]
Waqıt zonasıUTC+05:00
Telefon kodı021[3]
Pochta indeksi74XXX–75XXX[4]
Websayt.kmc.go
Karachi kartada
Karachi
Karachi

Aymaqta mıń jıllar dawamında xalıq jasap kelgen[12], biraq qala 1729-jılı Kolachi qalashası sıpatında rásmiy tiykar salınǵan[13][14]. XІX ásirdiń ortalarında "Ost-Indiya" kompaniyası payda bolıwı menen elatlı punkttiń áhmieti keskin arttı. Ullı Britaniya hákimleri qalanı iri teńiz portına aylandırıw, onı Hindstan yarım atawınıń keń kólemli temir jol tarmaǵı menen baylanıstırıw boyınsha úlken joybarlardı ámelge asırıwǵa kiristi[15].1947-jılı Pakistan ǵárezsizlikke erisken waqıtta qala Sindtegi eń úlkeni bolıp, xalıq sanı 400 mıń adamdı quraydı hám kópshiligi hindlerden ibarat bolǵan[16][17]. Hindstan bólinip ketkennen keyin Hindstannan júz mıńlaǵan musılman immigrantlarınıń keliwi menen[18] qalada xalıq hám demografiyada keskin ózgerisler júz berdi. Sonıń menen birge onıń derlik barlıq hind turǵınları posıp ketti[19]. Pakistan ǵárezsizliginen keyin qala tez ekonomikalıq ósiwge erisip, pútkil mámleket hám Qubla Aziyanıń basqa aymaqlarınan migrantlardı tarttı[20]. 2023-jılı Pakistanda ótkerilgen xalıq dizimine muwapıq, Karachi qalasınıń ulıwma xalqı 20,3 million adamdı quraǵan[21]. Karachi - dúnyadaǵı eń tez rawajlanıp atırǵan qalalardan biri bolıp[22], Pakistandaǵı derlik hár bir etnikalıq topar wákillerinen ibarat áhmiyetli jámiyetshilikke iye. Karachi qalasında eki millionnan aslam bengal immigrantları, bir million awǵan qashqını hám Myanmadan kelgen 400 mıńǵa shekem rohingyalar jasaydı[23][24].

Házirgi waqıtta Karachi Pakistannıń jetekshi sanaat hám finans orayı esaplanadı. Karachi Pakistan salıq túsiminiń 35% in jıynaydı[25][26] hám Pakistan pútkil jalpı ishki óniminiń shama menen 25% in payda etedi[27][28]. Pakistan sanaat óniminiń shama menen 30% i Karachiga tuwra keledi[6], Karachi portları bolsa Pakistan sırtqı sawdasınıń shama menen 95% in óz ishine aladı[29]. Pakistanda jumıs alıp barıp atırǵan transmilliy korporaciyalardıń shama menen 90% i hám banklerdiń 100% i Karachi qalasında jaylasqan[30]. Sonday-aq, ol transport xabı esaplanıp, Pakistannıń eki eń iri teńiz portları Karachi hám Qosim portları, sonday-aq, Pakistannıń eń tıǵız aeroportı Jinna xalıqaralıq aeroportın óz ishine aladı[31]. Karachi Pakistannıń moda paytaxtı bolıp[32][33], 2009-jıldan berli hár jılı Karachi moda hápteligine basshılıq etedi[34][35].

1960—1970-jıllarda "Jarıqlar qalası" sıpatında tán alınǵan Karachi 1980-jıllarda sovet-awǵan urısı dáwirinde keń kólemde qural-jaraqlar alıp keliniwi menen keskin etnikalıq, sektantlıq hám siyasiy qarama-qarsılıqlar astında qaldı[36]. Qala kúsh kórsetiwshi jınayatlardıń joqarı kórsetkishleri menen jaqsı belgili bolıp, biraq jazılǵan jınayatlar Pakistan Reyndjers tárepinen 2013-jılı baslanǵan jınayatshılar, MQM siyasiy partiyası hám islamshı jawıngerlerge qarsı repressiya operaciyasınan keyin keskin azaydı[37]. Operaciya nátiyjesinde Karachi 2014-jılı jınayatshılıq boyınsha dúnyanıń eń qáwipli qalaları qatarında 6-orındı iyelegen bolsa, 2022-jılı 128-orınǵa túsip ketti[38].

Etimologiyası

redaktorlaw

Zamanagóy Karachi 1729-jılı Kolachi-jo-Got posyolkası sıpatında Kalxora dinastiyası húkimdarlıǵı dáwirinde shólkemlestirilgen[39]. Jańa posyolka May Kolachi húrmetine atalǵan bolıp, onıń balası awılda óziniń úlken aǵaları tárepinen óltirilgen adam jeytuǵın krokodildi óltirgeni aytıladı[40]. Karachee ataması, Kolachi-jo-Got atamasınıń qısqartılǵan hám buzılǵan versiyası bolıp, birinshi márte 1742-jılı posyolka janındaǵı keme apachılıǵı haqqındaǵı golland xabarında qollanılǵan[41][42].

Táriyxı

redaktorlaw
XV-XVIII ásirlerge tiyisli Chauxandi qábirleri YUNESKOnıń Dúnya miyrası rejesine kirgizilgen.

Karachi átirapındaǵı aymaq mıń jıllar dawamında adamlar jasap kelgen. Karachi qalasınıń arqa shetindegi Mulri tóbeliginde joqarı paleolit hám mezolit dáwirine tiyisli mákan jaylar qazıp kórilgen. Bul jerdegi eń dáslepki adamlar ańshı-terimshiler bolgan dep esaplanadı, bir neshe orınlardan áyyemgi kremniyden islengen qurallar tabılǵan.

Keń tarqalgan Karachi aymaǵı áyyemgi greklerge belgili bolıp, Hind dáryasınıń janında jaylasqan áyyemgi teńiz portı Barbarikon jaylasqan bolıwı múmkin. Karachi áyyemgi grek tekstlerinde Ramya dep te atalgan boliwi múmkin[43].

Iskender Zulqarnayın Axamaniyler Assuriyasına óz flotı júzgen Hind dáryasınıń batısındaǵı tábiyiy pristan Krokola áyyemgi ornı Karachi Malir dáryasınıń[44][45][46] quyar jerinde jaylasqan bolıwı múmkin, biraq geyparalar onı Gizri janında jaylasqan dep esaplaydı[47][48]. Hind dáryasınıń quyar jerine jaqın jerde úlken flottı óz ishine sıydıra alatuǵın basqa tábiyiy gavan joq[49]. Aleksandr áskeriy-teńiz flotına sárkarda bolǵan Nearx, sonday-aq, Morontobara atlı tóbelikli ataw hám oǵan tutas Bibakta atlı tegis ataw haqqında aytıp ótken. Bul atawdı koloniya táriyxshıları grek táriyplerine tiykarlanıp Karachidin Manora noqatı hám Kiamari (yaki Klifton) dep ataǵan. Koloniyallıq dáwirge shekem eki aymaq ta ataw bolǵan, sol waqıtta ılaylanıw olardı materik penen baylanıstırǵan.

711-jılı Muhammed bin Qasım Sind hám Hind alabın hám Debal portın basıp alıp, bul jerden 712-jılı Hind alabına óz áskerlerin jiberdi[50]. Ayırımlar porttı Karachi dep ataǵan, biraq ayırımlar onı Karachi hám oǵan jaqın Tatta qalası aralıǵında jaylasqan dep esaplaydı[51][52].

Sindtiń Baburiyler basqarıwshısı Mirza Ǵozibek dáwirinde Sind boyı hám Hind dáryası deltasın rawajlandırıw xoshametlendi. Onıń húkimdarlıǵı dáwirinde regiondaǵı bekkemleniw orınları portugaliyalılardıń Sindqa bastırıp kiriwine qarsı qorǵan wazıypasın atqardı. 1553—1554-jılları Osmaniyler admiralı Seydi Ali Reis Sind jaģasında Karachi bolıwı múmkin bolǵan Kaurashi atlı kishi port haqqında aytıp ótedi[53][54][55]. Karachi qalasınıń házirgi kúndegi sháhárlerindegi Chauxandi maqbaraları usı dáwirde XV-XVIII ásirler aralıǵında qurılǵan.

Geografiyası

redaktorlaw

Karachi — Pakistannıń qublasındaǵı Sind wálayatınıń jaģa sızıǵında, Arab teńizindegi tábiyiy pristan Karachi pristani boyında jaylasqan. Karachi teńiz boyı tegisliginde jaylasqan taslı jerler, tóbelikler hám batpaqlıqlarda qurılǵan. Karachi gavanı átirapındaǵı duzlı suwlarda mangrov togayları ósedi, qubla-shıģısqa qaray keń Hind dáryası deltasına qaray baradı. Karachi qalasının batısında jergilikli tilde Ras Muari dep atalatuǵın Monze murnı jaylasqan bolıp, bul jer teńiz jarlıqları, jartaslı qumli promontorlar hám plyajlar menen ajıralıp turadı.

Karachi Hindstan tektonikalıq plitası Arabstan tektonikalıq plitası menen tutasqan úlken jarılıw sızıǵına júdá jaqın jaylasqan[56]. Biraq Karachi Hindstan plitasınıń batıs shetinde, Hind-Gang tegisliginde jaylasqan. Karachi qalası ishinde arqa-batısta jaylasqan hám Arqa Nazimobod hám Orangi arasında tosıq wazıypasın atqarıwshı Xasa hám Mulri tóbeleri dep atalıwshı eki kishi taw dizbekleri bar[57]. Karachi taw dizbekleri ónimsiz bolıp, úlken Kirthar dizbeginiń bir bólegi esaplanadı hám maksimal biyikligi 528 metr (1 732 fut)[58].

Tóbelikler aralıǵında qurǵaq dárya ultanları hám suw ótkelleri menen aralasqan keń jaǵalıq tegislikleri jaylasqan. Karachi Malir dáryası hám Lyari dáryaları átirapında rawajlanǵan bolıp, Lyari jaģası Kolachi qalashasınıń ornı bolǵan. Karachidin shıǵısında Hind dáryası tasqan tegislikler jaylasqan[59].

Hawa-rayı

redaktorlaw
Karachi klimatına Arab teńizi tásir etip, Sind wálayatınıń basqa aymaqlarına qaraganda qalada ortasha temperatura bolıwın támiyinleydi.

Karachi tropikalıq yarım qurǵaq klimat (Kóppen: BSh), burın shól klimatı, uzaq "Jaz máwsimi" húkim súredi hám Arab teńizinen okean tásiri menen jumsartıladı. Qalada jıllıq ortasha jawın-shashın muǵdarı (shama menen. 296 mm (12 in) jıllıq, tiykarǵı bólimi iyun-sentyabr aylarınıń aqırǵı musson máwsimine tuwra keledi. Jazı ıssı hám ıǵal, Karachi bolsa ólimshi ıssı tolqınlarǵa beyim. Sońǵı 20 jıl dawamında jawın-shashın kóbeyip barmaqta. Tropikalıq boranlar hám gúldirmamalar, suw tasqınları, ásirese, jazǵı musson dáwirinde kóbirek ushırasadı[60]. Ekinshi tárepten, salqın teńiz samalları ádette ıssı jaz aylarında jeńillik beredi. Tekstli xabar tiykarında erte eskertiw sisteması adamlardı saqlıq ilajların kóriw haqqında eskertedi hám hádden tıs kúshli ıssılıq tolqını yamasa gúldirmama waqtında nabıt bolıwdıń aldın alıwǵa járdem beredi[61]. Qıs klimatı qurǵaq bolıp, dekabr-fevral ayları aralıǵında dawam etedi. Ol mart ayında baslanatuǵın hám oktyabrge shekem dawam etetuǵın jıllı ıssı máwsimge salıstırǵanda qısta qurǵaq hám jaǵımlı boladı. Teńizge jaqınlıq jıl dawamında ıǵallıq dárejesin derlik turaqlı dárejede uslap turadı. Solay etip, klimat ıǵallı tropikalıq klimatqa uqsas bolıp, Hindstan shegarasına jaqın jerdegi Tar shóliniń tásiri nátiyjesinde jawın-shashınnıń az bolıwı hám ayırım waqıtları temperaturanıń 100 F tan (38 C) joqarı bolıwı esapqa alınadı.

Qalada jıllıq eń kóp jawın-shashın shaması 750-850 mm átirapında bolıp, ol 1970-jıllardıń aqırında jazılǵan. Qaladaǵı eń kóp aylıq jawın-shashın 1967-jıldıń iyul ayına tuwrı keledi[62][63]. Qalada 24 saat ishindegi eń kóp jawın-shashın 1953-jıldıń 7-avgust kúnine tuwrı keledi[64].

Karachi qalasında eń joqarı temperatura 48,0 °C (118,4 °F) bolıp, ol 2017-jil 22 hám 23-aprelde, eń tómen temperatura 0 °C (32 °F) 1934-jil 21-yanvarda baqlanǵan[65].

Ekonomikası

redaktorlaw
Klifton Pakistannıń eń bay máhállelerinen biri esaplanadı.

Eń iri qala sıpatında Karachi, sonday-aq, Pakistannıń finanslıq hám kommerciyalıq paytaxtı esaplanadı. Pakistan ǵárezsizlikke eriskennen berli Karachi mámleket ekonomikasınıń orayı bolǵan[66]. 1980-jıllardıń aqırı hám 1990-jıllarda sociallıq-siyasiy tınıshsızlıqlar aqıbetinde júzege kelgen ekonomikalıq turǵınlıqqa qaramastan, Pakistannıń eń iri qalalıq ekonomikası bolıp qalmaqta. Qala Karachidan qasındaǵı Haydarabad hám Tattaga shekem sozilgan ekonomikalıq koridor orayın quraydı[67].

2021-jıldaǵı maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, Karachidiń JIÓ (PPP) 190 mlrd. dollardı qurap, jıllıq ósiw páti 5,5 procentti quraydı[68][69]. Karachi Sind jalpı ishki óniminiń 90% in[70][71][72][73] hám Pakistan jalpı ishki óniminiń shama menen 25% in quraydı[74]. Qalada úlken rásmiy emes ekonomika bar bolıp, ol ádette JIÓni bahalawda sáwlelenbeydi[75]. Rásmiy emes sektor Pakistan ulıwma ekonomikasınıń 36% in qurawı múmkin, Hindstan ekonomikasınıń 22% in hám Qıtay ekonomikasınıń 13% in qurawı múmkin[76]. Rásmiy emes sektorda qaladaǵı jumısshı kúshiniń 70% ine shekem jumıs penen támiyinlengen[77]. 2018-jılı Global Metro Monitor esabatı Karachi ekonomikasın Pakistandaǵı eń jaqsı kórsetkishtegi paytaxt ekonomikası dep bahaladı[78].

I. I. Chundrigar jolı Karachi qalasınıń "qala orayı" esaplanadı.
Karachi DHA da qurılıs jumısları alıp barılmaqta

Pakistannıń dawamlı ekonomikalıq keńeyiwi menen birge Karachi házirgi waqıtta tutınıw qárejetleriniń ósiwi boyınsha dúnyada úshinshi orında turıptı, onıń bazarı 2018-jılı real kólemde 6,6 procentke ósiwi kútilmekte[79]. Sonday-aq, ol 2025-jılǵa barıp mámleketlik-jeke menshik sheriklik qatnasıqları bahalarında esaplanǵan jıllıq dáramatı 20 mıń dollardan joqarı bolǵan bir qatar úy xojalıqlarınıń (1,3 million úy xojalıǵı) kóbeyiwi boyınsha dúnyadaǵı eń jaqsı qalalar qatarına kiredi[80]. "Financial Times" baspası tárepinen járiyalanǵan 2017—2018-jıllardaǵı Globallıq sırtqı investiciyalar boyınsha razvedka esabatı Karachi qalasın sırtqı investiciyalar strategiyası boyınsha Aziya tınısh okeanındaǵı keleshektegi eń jaqsı 10 qala qatarına kirgizedi[81]. Anatol Livenniń pikirinshe, Karachi qalasınıń ekonomikalıq ósiwi 1940-jıllardıń aqırı hám 50-jıllardıń baslarında Karachi qalasına muhajirlerdiń keliwi nátiyjesinde júzege kelgen[82].

Federal dáramatlar basqarmasınıń 2006-2007-jıllar kitabına qaraǵanda, Karachi qalasındaǵı salıq hám bajıxana bólimleri tuwrı salıqlardıń 46,75 procenti, federal akciz salıǵınıń 33,65 procenti hám ishki satıw salıǵınıń 23,38 procenti ushın juwapker bolǵan[83] Importta bajıxana bajısınıń 75,14 procenti hám satıw salıǵınıń 79 procenti Karachi qalasına tuwra kelip[83], Federal dáramatlar keńesiniń ulıwma jıyımlarınıń 53,38% in jıynaydı, sonnan 53,33% in importqa bajıxana bajısı hám satıw salıǵı quraydı[83].

Demografiyası

redaktorlaw
Bahadurabad aymaǵında xalıqtıń tıǵızlıǵı joqarı.

Karachi qalasında urdu tilinde sóylesiwshi muhajırlardıń ulıwma sanı kóp, olardan keyin ekinshi orında pushtunlar, úshinshi orında Sindler, onnan keyin sáykes túrde bir millionnan aslam adam jasaytuǵın panjablılar turadı. Baloxlar, Saraikisler hám Hindkovanslardıń basqa iri jámáátleri menen bir qatarda brahuisler, kashmirliler, shinalar, Baltiyler, gujaratlılar, memonlar, borlar, kutchilar, kalashalar hám basqa da kishi jámáátler bar[84]. Ol Pakistandaǵı til, etnikalıq hám diniy jaqtan eń hár qıylı qala esaplanadı[85]. Qala pútkil Pakistannan kelgen etnolingvistikalıq toparlar, sonday-aq, Aziyanıń basqa bólimlerinen kelgen migrantlardıń eritilgen qazanı esaplanadı. 2017-jıldaǵı statistikalıq maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, Karachi xalqınıń sanı 14 million 910 mıń 352 adamdı quraǵan.1998-jılda jılına 2,49% ósip, Karachi xalqınıń sanı shama menen 9,3 million adamdı quraǵan. Pakistan 2023-jıldaǵı statistikalıq maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, Karachi qalasınıń ulıwma xalqı 20,3 million adamdı quraǵan. Karachi - dúnyadaǵı eń tez ósip atırǵan qalalardan biri.

Derekler

redaktorlaw
  1. ↑ Web Desk. «Who is Murtaza Wahab?». The Express Tribune (2023-jıl 15-iyun). 2023-jıl 15-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 15-iyun.
  2. ↑ "Karachiites to endure another powertariff hike". The News International (newspaper). 5 January 2022. https://www.thenews.com.pk/print/922612-karachiites-to-endure-another-powertariff-hike.
  3. ↑ «National Dialing Codes». PTCL. 2015-jıl 9-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 11-yanvar.
  4. ↑ «Postal Codes». Pakistan Post. 2023-jıl 11-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 19-dekabr.
  5. ↑ Web Desk. «Karachi Population in Digital Census rises above 20 mln». ARY NEWS (2023-jıl 8-avgust). 2023-jıl 12-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 12-avgust.
  6. ↑ «GaWC – The World According to GaWC 2008». Lboro.ac.uk (2009-jıl 3-iyun). 2016-jıl 11-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2009-jıl 14-sentyabr.
  7. ↑ «GAWC World Cities Ranking List». Diserio.com. 2010-jıl 22-fevral sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2009-jıl 14-sentyabr.
  8. ↑ «PIGJE». pigje.com.pk. 2014-jıl 30-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2016-jıl 25-fevral.
  9. ↑ Inskeep, Steve. Instant City: Life and Death in Karachi. Penguin Publishing Group, 2012 — 284 bet. ISBN 978-0-14-312216-6. 
  10. ↑ Abbas, Qaswar. "Karachi: World's most dangerous city". India Today. https://www.indiatoday.in/opinion/qaswar-abbas/story/worlds-most-dangerous-country-139936-2011-08-26. "Karachi, Pakistan's largest city, with a population of approx. 3.0 crore (Mumbai has 2 crore people) is the country's most educated, liberal and secular metropolis."
  11. ↑ "Pakistani journalists face threats from Islamists". Deutsche Welle. http://www.dw.com/en/pakistani-journalists-face-threats-from-islamists/a-16221061. "This all happened in the heart of Karachi – a relatively liberal city with a population of more than 15 million."
  12. ↑ Mahim, Maher (3 November 2013). "Karachi's Stone Age proves history didn't start with the Muslims". The Express Tribune. http://tribune.com.pk/story/626458/the-flintstones-karachis-stone-age-proves-history-didnt-start-with-the-muslims/.
  13. ↑ Askari, Sabiah. Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013. Cambridge Scholars Publishing, 2015. ISBN 978-1-4438-7744-2. 
  14. ↑ Gayer, Laurent. Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for City. HarperCollins Publishers, 2014 — 368 bet. ISBN 978-93-5116-086-1. 
  15. ↑ {{{title}}}. 
  16. ↑ Inskeep, Steve. Instant City: Life and Death in Karachi. Penguin Publishing Group, 2012 — 284 bet. ISBN 978-0-14-312216-6. 
  17. ↑ Talbot, Ian; Singh, Gurharpal (2009), The Partition of India, 120–121-bet, ISBN 978-0-521-67256-6, 11 March 2023da túp nusqadan arxivlendi, qaraldı: 20 April 2023, „Like Dacca, Karachi was a Hindu-majority city surrounded by a predominantly Muslim-populated hinterland. In 1941 Muslims formed 42 per cent of the population while caste and scheduled-caste Hindus together comprised 50.9 per cent. ... Between 1947 and 1953 Karachi's population increased from 400,000 to 1.3 million. The former Hindu-majority city became dominated by refugees who accounted for just under 60 per cent of the population in 1951 while the Hindu presence slumped to 0.5 per cent.“ {{citation}}: Unknown parameter |publisher= ignored (járdem)
  18. ↑ «Muhajir | people | Britannica». www.britannica.com. 2023-jıl 18-fevral sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 5-avgust.
  19. ↑ Talbot, Ian; Singh, Gurharpal (2009), The Partition of India, 120–121-bet, ISBN 978-0-521-67256-6, 11 March 2023da túp nusqadan arxivlendi, qaraldı: 20 April 2023, „Like Dacca, Karachi was a Hindu-majority city surrounded by a predominantly Muslim-populated hinterland. In 1941 Muslims formed 42 per cent of the population while caste and scheduled-caste Hindus together comprised 50.9 per cent. ... Between 1947 and 1953 Karachi's population increased from 400,000 to 1.3 million. The former Hindu-majority city became dominated by refugees who accounted for just under 60 per cent of the population in 1951 while the Hindu presence slumped to 0.5 per cent.“ {{citation}}: Unknown parameter |publisher= ignored (járdem)
  20. ↑ Brunn, Stanley. Cities of the World: World Regional Urban Development. Rowman & Littlefield, 2008 — 647 bet. ISBN 978-0-7425-5597-6. 
  21. ↑ «Four million added to Karachi's population» (en). DAWN.COM (2023-jıl 9-avgust). 2024-jıl 14-fevral sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2024-jıl 12-fevral.
  22. ↑ Kotkin, Joel «The World's Fastest-Growing Megacities». Forbes. 2017-jıl 29-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2017-jıl 2-sentyabr.
  23. ↑ «Falling back». Daily Times. 2011-jıl 5-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2010-jıl 24-avgust.
  24. ↑ «Chronology for Biharis in Bangladesh». Center for International Development and Conflict Management, University of Maryland (2007-jıl 10-yanvar). 2010-jıl 2-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2010-jıl 6-may.
  25. ↑ «| Ministry of Finance | Government of Pakistan |». finance.gov.pk. 2022-jıl 27-yanvar sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 30-aprel.
  26. ↑ «Karachi, Pakistan». Lloyd's City Risk Index 2015–2025. Centre for Risk Studies at the University of Cambridge Judge Business School. 2016-jıl 24-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2016-jıl 23-noyabr.
  27. ↑ «The importance of Karachi – The Express Tribune». The Express Tribune (2015-jıl 12-oktyabr). 2016-jıl 8-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2016-jıl 13-iyun.
  28. ↑ «The Karachi Coastline Case». The Trade & Environment Database. 2011-jıl 11-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2009-jıl 1-yanvar.
  29. ↑ Drivers of Long-Term insecurity and Instability in Pakistan: Urbanization. Rand Corporation, 2014 — 18 bet. ISBN 978-0-8330-8750-8. 
  30. ↑ Drivers of Long-Term insecurity and Instability in Pakistan: Urbanization. Rand Corporation, 2014 — 18 bet. ISBN 978-0-8330-8750-8. 
  31. ↑ «Details – The World Factbook». www.cia.gov. 2021-jıl 10-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2021-jıl 10-iyul.
  32. ↑ Isani, Aamna Haider (5 May 2013). "Fashion through the ages". Dawn (Pakistan). https://www.dawn.com/news/1026258.
  33. ↑ "Karachi the next fashion capital?". https://www.theglobeandmail.com/life/fashion-and-beauty/fashion/karachi-the-next-fashion-capital/article597194/.
  34. ↑ Khalid, Kiran. "Pakistan's fashionistas: We aren't revolutionaries". CNN. http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/02/23/pakistan.lahore.fashion.weel/index.html.
  35. ↑ Waraich, Omar (11 November 2009). "Fashion Week Comes to Pakistan Amid Mayhem". Time. ISSN 0040-781X. http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1937708,00.html.
  36. ↑ "2011 brings a violent and bloody year of ethnic conflict to Karachi, Pakistan". 19 January 2012. http://www.pri.org/stories/2012-01-19/2011-brings-violent-and-bloody-year-ethnic-conflict-karachi-pakistan.
  37. ↑ ur-Rehman, Zia (7 November 2015). "Crime Down in Karachi, Paramilitary in Pakistan Shifts Focus". The New York Times. https://www.nytimes.com/2015/11/08/world/asia/crime-down-in-karachi-paramilitary-in-pakistan-shifts-focus.html.
  38. ↑ «Karachi's ranking improves on World Crime Index». www.geo.tv (2021-jıl 29-aprel). 2021-jıl 1-may sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2021-jıl 2-may.
  39. ↑ Askari, Sabiah. Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013. Cambridge Scholars Publishing, 2015. ISBN 978-1-4438-7744-2. 
  40. ↑ Askari, Sabiah. Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013. Cambridge Scholars Publishing, 2015. ISBN 978-1-4438-7744-2. 
  41. ↑ The Dutch East India Company (VOC) and Diewel-Sind (Pakistan) in the 17th and 18th centuries, Floor, W. Institute of Central & West Asian Studies, University of Karachi, 1993–1994, p. 49.
  42. ↑ «The Dutch East India Company's shipping between the Netherlands and Asia 1595–1795» (2015-jıl 2-fevral). 2015-jıl 26-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2015-jıl 14-iyun.
  43. ↑ Hasan. «From Rambagh to Arambagh». The News International (2009-jıl 7-may). 2020-jıl 2-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 17-aprel.
  44. ↑ Kapoor, Subodh. Encyclopaedia of Ancient Indian Geography. Cosmo Publications, 2002. ISBN 978-81-7755-298-0. 
  45. ↑ Pithawalla, Maneck B.. An Introduction to Karachi: Its Environs and Hinterland. Times Press, 1950. 
  46. ↑ Pithawalla, Maneck B.. A Physical and Economic Geography of Sind: The Lower Indus Basin. Sindhi Adabi Board, 1959. 
  47. ↑ Samad, Rafi U.. The Greeks in ancient Pakistan. Indus Publications, 2002. ISBN 978-969-529-001-9. 
  48. ↑ McCrindle, John Watson. The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodoros, Plutarch and Justin: Being Translations of Such Portions of the Works of These and Other Classical Authors as Describe Alexander's Campaigns in Afghanistan, the Punjâb, Sindh, Gedrosia and Karmania. A. Constable and Company, 1896. 
  49. ↑ Pithawalla, Maneck B.. Identification and description of some old sites in Sind and their relation with the physical geography of the region, 1938. 
  50. ↑ «Karachi History». www.houstonkarachi.org. Houston Karachi Sister City Association. 2011-jıl 7-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  51. ↑ Cunningham, Alexander. The Ancient Geography of India: The Buddhist Period, Including the Campaigns of Alexander, and the Travels of Hwen-Thsang, 28 March 2013. 
  52. ↑ Elliot, Henry Miers. Appendix to the Arabs in Sind, Vol.III, Part 1, of the Historians of India [sic]. 
  53. ↑ Bloom, Jonathan; Blair, Sheila. Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set. OUP USA, 2009. ISBN 978-0-19-530991-1. 
  54. ↑ Baillie, Alexander Francis. Kurrachee: (Karachi) Past, Present and Future. Thacker, Spink, 1890. 
  55. ↑ Balocu, Nabī Bak̲h̲shu K̲h̲ānu. Sindh, Studies Historical. Pakistan Study Centre, University of Sindh, 2002. ISBN 978-969-8135-13-3. 
  56. ↑ «KARACHI: Karachi's earthquake history» (2005-jıl 26-oktyabr). 2021-jıl 15-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2021-jıl 28-avgust.
  57. ↑ «A story behind every name». The News International, Pakistan (2009-jıl 21-oktyabr). 2015-jıl 7-oktyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2015-jıl 14-iyun.
  58. ↑ Hasan, Arif; Pervaiz, Arif; Raza, Mansoor (January 2017). "Drivers of climate change vulnerability at different scales in Karachi" (in en). IIED Working Paper (International Institute for Environment and Development): 17. https://www.jstor.org/stable/resrep02723. Retrieved 30 March 2024.
  59. ↑ «The case of Karachi, Pakistan». University College London. 2013-jıl 15-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2016-jıl 1-iyun.
  60. ↑ Birch. «Where is the world's hottest city?» (2015-jıl 22-iyul). 2020-jıl 9-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2016-jıl 3-mart.
  61. ↑ "With Early Warning, Karachi Cools a Heat Wave Threat". 14 November 2017. https://www.voanews.com/a/early-warning-pakistan-heat-wave-threat/4115662.html.
  62. ↑ Bhutto, Fatima (27 September 2020). "Pakistan's Most Terrifying Adversary Is Climate Change". The New York Times. https://www.nytimes.com/2020/09/27/opinion/pakistan-climate-change.html?action=click&module=Opinion&pgtype=Homepage.
  63. ↑ «Climate data – Karachi». Pakistan Meteorological Department, Government of Pakistan. 2010-jıl 22-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2010-jıl 24-avgust.
  64. ↑ Report. «Rain havoc in Karachi». DAWN.COM (2006-jıl 18-avgust). 2010-jıl 26-oktyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  65. ↑ «Climate data – Karachi». Pakistan Meteorological Department, Government of Pakistan. 2010-jıl 22-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2010-jıl 24-avgust.
  66. ↑ «Annexures». City District Government Karachi. 2013-jıl 16-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2014-jıl 10-fevral.
  67. ↑ "Karachi City Diagnostic: livability, sustainability and growth in the city of Karachi". Pakistan Development Update: 45–49. November 2016. http://documents.worldbank.org/curated/en/935241478612633044/pdf/109961-WP-PUBLIC-disclosed-11-9-16-5-pm-Pakistan-Development-Update-Fall-2016-with-compressed-pics.pdf. Retrieved 29 November 2017.
  68. ↑ «Global city GDP rankings 2008–2025». PricewaterhouseCoopers. 2011-jıl 13-may sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2010-jıl 12-fevral.
  69. ↑ «Karachi, Pakistan». Lloyd's City Risk Index 2015–2025. Centre for Risk Studies at the University of Cambridge Judge Business School. 2016-jıl 24-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2016-jıl 23-noyabr.
  70. ↑ Kaiser Bengali; Mahpara Sadaqat «Provincial Accounts of Pakistan: Methodology and Estimates (1973–2000)». Social Policy and Development Center. 2008-jıl 10-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2009-jıl 1-yanvar.
  71. ↑ «Sindh, Balochistan's share in GDP drops». Dawn Group of Newspapers (2006-jıl 21-fevral). 2011-jıl 4-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2009-jıl 1-yanvar.
  72. ↑ «Sindh's GDP estimated at Rs 240 billion». Dawn (2007-jıl 16-iyun). 2008-jıl 14-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2009-jıl 1-yanvar.
  73. ↑ «Sindh share in GDP falls by 1pc». Dawn Group of Newspapers (2004-jıl 2-dekabr). 2008-jıl 10-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2009-jıl 1-yanvar.
  74. ↑ «The Karachi Coastline Case». The Trade & Environment Database. 2011-jıl 11-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2009-jıl 1-yanvar.
  75. ↑ When Karachi Bleeds, Pakistan's Economy Bleeds. http://www.cipe.org/blog/2013/08/22/when-karachi-bleeds-pakistans-economy-bleeds/. Retrieved 2 November 2016.
  76. ↑ "The Secret Strength of Pakistan's Economy". Bloomberg. 12 April 2012. https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-04-05/the-secret-strength-of-pakistans-economy.
  77. ↑ Hasan, Arif (April 2015). "Land contestation in Karachi and the impact on housing and urban development". Environment and Urbanization 27 (1): 217–230. doi:10.1177/0956247814567263. PMC 4540218. PMID 26321797.
  78. ↑ Bouchet, Max. «Global Metro Monitor 2018». Brookings Institution (iyun 2018). 2018-jıl 16-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 23-noyabr.
  79. ↑ «Euromonitor 2018 research». Euromonitor research (2018-jıl 27-mart). 2018-jıl 25-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 13-may.
  80. ↑ Mckinsey Urban Mapping (cities). https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Global%20Themes/Urbanization/Urban%20world/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx.
  81. ↑ Intelligence, fDi «fDi's Asia-Pacific Cities of the Future 2017/18 – the winners». fdiintelligence.com (2017-jıl 14-avgust). 2018-jıl 23-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 23-noyabr.
  82. ↑ Lieven, Anatol. Pakistan: a hard country. PublicAffairs. ISBN 978-1-61039-021-7. 
  83. 1 2 3 «Federal Board of Revenue Year Book 2006–2007». 2010-jıl 25-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2009-jıl 12-aprel.
  84. ↑ «TABLE 11 – POPULATION BY MOTHER TONGUE, SEX AND RURAL/ URBAN». Pakistan Bureau of Statistics. Qaraldı: 2024-jıl 20-iyul.
  85. ↑ Inskeep, Steve. Instant City: Life and Death in Karachi. Penguin Publishing Group, 2012 — 284 bet. ISBN 978-0-14-312216-6. 
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Karachi&oldid=215687» saytınan alınǵan