Vikipedija

Cezarija Evora

Цезариjа Евора (Cesária Évora)Cesária Évora (IPA:sɨˈzaɾiɐ ˈɛvuɾɐ (27 avgusta 1941 — 17 dekembra 2011), GCIH, byla kapverdskoju pěviceju, znajemoju blagodare pěvanju morna, žanra muziky od Kapverda, na jej rodnom kapverdskom kreolskom jezyku. Jej pěsnje sut često posvečene temam ljubvi, tugy po domovu, nostalgije i historije kapverdskogo naroda. Ona byla znamenita za izstupjenja s bosymi nogami i svojemu privyčaju kuriti i piti na sceně medžu pěsnjami. Muzika Evory jest dostala mnogo akolad, vključno Nagrady Grammy v 2004 godu, i ona jest ovplyvnila mnogyh muzikantov iz kapverdsoj diaspory, kako i amerikansku popovu pěvicu Madonu. Evora jest takože znajema kako Cize, Bosonoga Diva, i Kraljevna morny.

Cezarija Evora
port.: Cesária Évora
GCIH
Cezarija Evora v San-Paulo, 2008
Rodil(-a) se(1941-08-27)27 avgusta 1941
Mindelu, Portugalsky Kapverd
Umrl(-a)17 dekembra 2011(2011-12-17) (vo věku 70 lět)
Mindelu, Kapverd
Druge imenaBosonoga Diva
Cize
Kraljevna morny
Rod dějateljnostiPěvica, avtorka pěsnij
Žanr:
Aktivne lěta
  • 1957–2011
Lejbl
Sajtcesaria-evora.com

Evora jest izrastla v bědě. Ona počela svoju spěvnu karieru v městnyh barah vo věku šestnadseti lět. V daljših lětah ona jest poznala odnositelnu popularnost v ramkah Kapverda, jednako prěstala pěvati, kogda tuto ne prinosilo jej dost grošov da by dbati se o dětah. Evora vozvratila se do muziky v lětu 1985, kogda ona učestvovala v albumu antologije ženskoj muzyky v Portugaliji. Tam ona jest se zapoznala s producentom Žoze "Džo" da Silvoju, so zvukozapisnym lejblom ktorogo Lusafrica jest podpisala kontrakt. Ona jest izdala svoj debutovy album, La Diva Aux Pieds Nus, v lětu 1988. Evora stala znamenitoju v cělom světu poslě izdavanja jej četvrtogo i petogo albumov: Miss Perfumado (1992) i Cesária (1995). Na koncu 2000-h lět u njej sut razvili zdravne problěmy, i ona jest umrěla od nedostatočnosti dyhanja i hipertenzije v 2011.

Životopis

praviti

Rannji život i muzikalna kariera

praviti

Cezarija Evora se narodila 27 avgusta 1941 goda v Mindelu, San Visent (v toj čas kolonija Portugalsky Kapverd), v rodině s sedměmi dětmi. Jej otec Žustino byl skripač; on umrěl, kogda ona byla ješče dětetom. Jej mati Žoana byla kuharka i služka, koja byla prinudžena rastiti svojih mnogyh dětij sama poslě smerti jej muža.[1][2][3] Běda rodiny, ravno kako i cěloj kolonije, označala, že ona jest dostala malo formalnogo obrazovanja.[3] Evoru jest rastila babuška,[1] i k času, kogda jest jej stalo deset lět, jej privedli do sirotišča, zato že jej rodina ne mogla jej poddrživati.[4]

Evora počela pěvati v dětinstvu. Kogda ona iměla uže 16 lět, ona jest počela romantične odnošenja s gitaristom, ktory ubědil jej počinati izpolnjati muziku morna i koladera, i ona jest počela pěvati na barah.[2][3] Žitje v Mindelu davalo jej prědnost, ako li jego stanje kako medžunarodnogo portnogo grada označalo, že v gradu byla velika scena nočnogo života.[5] Ona jest stala solistkoju v Café Royal v Mindelu prěd tym, kako dosegla večšego uspěha na Kap Verdu pri izsylanju jej pěsnij na Radio Mindelo.[1]

Evora jest počela izstupovati po cěloj krajině zajedno s muzikantom Luisom Moraisom. V 1950-h lětah u njej sut takože objevili se privrženci v Niderlandah i v Portugaliji, ale tuto ne razširilo se i Evora ne iměla na tom nikakoj izgody.[2] V 1960-h ona jest zapisala mnogo pěsnij za radio i izdala dva singly.[5] Jej rannje usilja v muzikě takože byli v razporu s těmi, kdo uvažal tradične genderne rolje, zatom že muzika mněvala se mužskoju dějnostju na Kapverdu.[3] Jej takože bylo trudno vslěd jej měšanoj rasy i jej socialnoj klasy. Da by izraziti svoje razočarovanje, ona poněkogda pisala pěsnje osoblivo o tutyh problemah, vědajuči, že večšinstvo jej čudžezemnoj publiky ne bude razuměti tekstam.[3]

Evora razvodila se tri raza,[2] i byla samotnoju materju. Ona iměla treh dětij, každo od raznogo otca, ale toliko dva sut dožili staršego věka.[4] Ona ne mogla poddrživati svoje děti na dohod odnositelno neznanogo muzikanta.[6] Čto vyše, ona trpěla od alkoholizma, depresije i nedojedanja. Vslěd tutyh pričin Evora ostavila muziku v 1970-h.[3] V tutyh lětah ona prěměstila se nazad k svojej materi.[4] Jej problemy se stali natoliko surovymi, že mnoge jej občudovatelji v Mindelu počeli sbirku fonda na jej poddržku. Evora mněvala svoju desetilětu ostavku kako "temne gody".[3]

Vozvračenje v muziku i medžunarodny uspěh

praviti

Evora vozvračaje se k muzikě v lětu 1985, po tom, kako Organizacija žen Kap Verda jej poprosila putovati do Portugalije i zapisati pěsnji v album antologije ženskoj muziky,[2][6] Mudjer (Žena).[5] V lětu 1987 ona iměla tur v Sjedinjenyh Štatah s pěvcom morna Banoju, koj potom poprosil jej izstupovati v jego restoranu v Lisabonu.[1][5] Pri jej izstupjenju tam v 1987-m jej odkryl živši vo Francije muzikalny producent Жозе "Джо" да Силва (José "Djô" da Silva)José "Djô" da Silva, so ktorym ona odvezla se do Pariža.[5] Oni iměli problem najdti distributora na jej muziku, dokud ona konečno ne počela surabotati s francuzskym producentom Dominikom Buskajom.[3] V 1988 ona zapisyvala svoj prvy album, La Diva Aux Pieds Nus (Bosonoga Diva), s zvukozapisnym lejblom da Silvy Lusafrica. Potom ona jest izpustila Distino di Belita (Sudba Belity) v lětu 1990 i Mar Azul (Sinjo morje) v 1991-m.[2] Hot jej prve dva albumy ne byli uspěšne, Mar Azul se stal hitom.[1]

V lětu 1992 Evora izdavaje svoj četvrty album, Miss Perfumado. Tuty album imaje veliky uspěh, prodavajuči sotky tyseč kopij i prinoseči njej mnogo privržencev vo Franciji i v Portugaliji. Ona počinaje koncertovati po světu, posečaje Braziliju, Kanadu i Sjedinjene Štaty, i takože državy v Afrikě i Evropě.[2] V tomtom lětu nastal i prvy veliky koncertovy uspěh, s polnoju zaloju na prědstavjenju v Théâtre de la Ville v Parižu.[5] V lětu 1995, poslě uspěšnogo tura v SŠA Evora izdavaje svoj pety album, Cesaria Evora, s amerikanskim lejblom Nonesuch Records.[2] Tutoj album byl vo vyše pozitivnom tonu, než prědhodne,[7] i dostal medžunarodno poznanje, vključno jejnu prvu nominaciju na nagradu Grammy.[1][8] V naslědujučih lětah ona jest izdala ješče několiko albumov, po dva ili tri goda medžu njimi.[9]

Devety album Evory, Voz d'Amor (Glas ljubvi), izygral nagradu Grammy v lětu 2004.[7] O god pozdněje jej zdravje počelo pogaršati i u njej sut diagnozovali problemy s srdcem.[4] Pri turu v Avstraliji v 2008 godu ona prěžila kolaps i musela ranše zakončiti tur. Potom v 2010-m ona iměla srdečny napad, ktory potrěboval hirurgije.[9] V septembru 2011 po zdravnym pričinam ona ušla v ostavku.[10] 17 dekembra 2011 Evora umrla v Mindelu vo věku 70 lět od nedostatočnosti dyhanja i hipertenzije. Špansky novinar soobčal, že 36 časin prěd tym ona kako prědže vitala ljudij (i dymila cigaretoju) v svojom domu.[11]

Nagrady i považanje

praviti

V lětu 1997 Evora jest dostala vseafrikansku muzikalnu nagradu KORA kako "Najlěpši artist zapadnoj Afriky" i "Premiju žuri", i dostala na tretje město s Cabo Verde kako "Najlěpšim albumom".[12] Evora iměla v cělom šest nominacij na Grammy, i vb 2004 izygrala Grammy za najlěpši muzikalny album v žanru Contemporary World Music za svoj album Voz d'amor.[1][3] Tutoj album jest takože izygral nagradu kako najlěpši album world music na Victoires de la Musique.[1] V 2010 ona jest dostala vtoru "Premiju žuri" nagrady KORA za cěloživotno doseženje.[13]

V lětu 2004 Evora se stala ambasadorkoju Světovogo programa za jedivo (World Food Programme) i jest byla proglašena vladoju Kapverda poslanniceju kultury i dostala si diplomatičny pasport.[3] V 1999 ona dostala portugalsky Veliky Križ ordena Infanta Dona Enrike,[14] i v 2009 byla nagradžena francuzskym Legionom Česti.[3]

Stilj muziky i obraz

praviti

Evora izpolnjala omal izključiteljno v Kapverdskyh žanrah muziky. Podčas kariery ona dostala několiko prězvišč kako Bosonoga Diva, Cize, i Kraljevna morny.[7] Pěsnje Evory sut često sentimentalne, ona opisyvala jih kako pěsnje o "ljubovnyh odnošenjah".[2] Mnoge iz jej pěsnij takože dotykajut se takyh tem kako tuga po domu i nostalgija, ktore sut česte temy v morna, v suglasu s tradicijeju sodade.[2][3] Ona spěvala vyše široko o životu kapverdcev, kako doma, tako i v značnoj kapverdskoj diasporě,[3] ravno i o žitju historičnyh kapverdcev, ktore sut prěživali kolonialnost i rabstvo.[7]

Evora glavno pěvala na svojem rodnom jezyku, kapverdskom kreolskom,[7] ale poněkogda pěvala na španskom jezyku i surabotala so španskojezyčnymi muzikantami.[15] Orkestrom Evory jest rukovodil Nando Andrade,[3] i on skladal se izključiteljno iz mladyh kapverdskyh mužov.[3] Ona rabotala s takimi avtorami pěsnij kako Nando da Kruz, Amandio Kabral i Manuel de Novas. Stryjec Evory, Francisko Šavier da Kruz, byl takože avtorom pěsnij, i ona takože izpolnjala jego pěsnje.[2] Jej muziku srvnivali s muzikoju Edit Piaf i Bili Holideja.[2][4]

Evoru sut često nazyvali Bosonoga Diva, zatože ona često izstupala bez obuvok, čto poněkogda objasnjali sposobom za Evoru kako čtiti bědnyh.[2][3] Podolg jejnogo menedžera, Evora jedno razula se na koncertu zatože jej bolěla stopa, i jej poklonniki potom sut vzeli jej obuvki i napolnjali jih grošami za napojnicu. Tuto bylo potom prěrabotano v personu "bosonogoj divy", da by sdělati jej lěpšy marketing prěd očami distributorov.[3] Evora tvrdila, že tomu ne jest nikako večšo objasnjenje, i tutoj privyčaj služil jedino referencijeju k jej prvomu albumu, Bosonoga Diva, i šlo o jej osobnom komfortu.[2][3][4]

Evoru občili s jej materinskym obrazom i tradicijnym oblečenjem bubu.[3] Ona byla takože znajema tym, že kupovala staru bižuteriju u ljudij v nudži i nosila jej pri izstupjenjah.[3] Prědstavjenja Evory byli često inspirovane jej korenjami kako barnoj artisky: ona iměla instrumentalne pauzy, podčas ktoryh sadila se k barnomu stolu v centru sceny, da by kuriti i piti.[3] Evora ne jest věrila v falšivu skromnost, i mogla govoriti, že ona se stala uspěšnoju prosto zatom, že ona byla dobra pěvica.[9] Ona iměla reputaciju za često kurenje i pitje,[2][7][9] ale prěstala piti v lětu 1994 iz zdravnyh pričin.[16]

Naslědstvo

praviti

Poslě doseganja cělosvětovoj popularnosti Evora jest zahotěla rasskazati povědku često zabyvajemogo Kapverda světu.[3] Na vrhu svojej slavy Evora byla samym izvestnym na světu izpolniteljem morna.[2] Profesor portugalistiky Fernando Arenas opisyval Evoru v 2011 godu kako samogo izvěstnogo kapverdca světa.[5] Evora igrala važnu rolju povyšanju poznavajemosti Kapverda i jego muziky v cělom světu.[5] Jej vplyv jest osobo značny v odnošenju muzikantov iz kapverdskoj diaspory, ktore velmi često starajut se naslědovati jej muzikě.[15]

Evora takože ovlivnila muzikantov, ktore ne imajut nikaku svez s Kapverdem: po strečanju s njeju amerikanska pěvica Madona zainteresovala se portugalskoju i kapverdskoju muzikoju, čto vplyvalo na studijny album Madony "Madame X" (2019) i naslědny tur Madame X Tour.[17] Brazilski pěvatelj Kajtanu Velozu nazyval ju svojeju inspiracijeju.[1] Belgijsky muzikant Stromae občudoval Evoru i v 2014 godu v jej čest izpustil pěsnju "Ave Cesaria".[18]

Obraz Evory sut pečatali na kapverdskyh poštovnyh markah[19] i na banknotah 2000 eskudo.[20] V lětu 2012 aeroport v Mindelu v jej čest sut nazvali Aeroport Cezarije Evory, i u vhoda v aeroport jest jej statuja vyšinoju 3 m raboty Domingosa Luisy.[21]

Diskografija

praviti

Za svoju karieru Evora jest izdala jedinnadset studijnyh albumov, i dvanadsety byl izpuščen po jej smrti.[22]

Linky i referencije

praviti
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Lima-Neves, Terza Silva (2011). "Evora, Cesaria (1941–2011)". V Gates, Henry Louis; Akyeampong, Emmanuel; Niven, Steven J. (red.). Dictionary of African Biography. Oxford University Press. ISBN 9780199857258.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Decker, Ed (1997). McConnell, Stacy A. (red.). Contemporary Musicians: Profiles of the People in Music. 19. Gale. str. 52–53. ISBN 0-7876-1064-X. ISSN 1044-2197.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Martin, Carla (2010). "Cesária Évora: 'The Barefoot Diva' and other stories". Transition. 103 (103): 82–97 – via Project MUSE.
  4. 1 2 3 4 5 6 "Cesaria Evora dies at 70; Grammy-winning singer known as the 'Barefoot Diva'". Los Angeles Times (na anglijskom). 18 dekembra 2011. Data dostupa: 1 oktobra 2023.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 Arenas, Fernando (2011). Lusophone Africa: Beyond Independence (na anglijskom). University of Minnesota Press. ISBN 978-0-8166-6983-7.
  6. 1 2 Moon, Tom (2008). 1,000 Recordings to Hear Before You Die (na anglijskom). Workman Publishing Company. str. 266. ISBN 978-0-7611-5385-6.
  7. 1 2 3 4 5 6 Abah, Adedayo L. (25 mareca 2021), "African Women in Music, Theater, and Performance", Oxford Research Encyclopedia of African History (na anglijskom), Oxford University Press, doi:10.1093/acrefore/9780190277734.013.499, ISBN 978-0-19-027773-4
  8. ↑ Grier, Chaka V. (8 novembra 2017). "Shocking Omissions: Cesária Évora's 'Cesária'". NPR.
  9. 1 2 3 4 Cartwright, Garth (17 dekembra 2011). "Cesária Évora obituary". The Guardian (na anglijskom). ISSN 0261-3077. Data dostupa: 1 oktobra 2023.
  10. ↑ "Cesária Évora termina a carreira aos 70" (na portugalskom). Publico.pt. Bylo arhivovano iz iztočnika 24 septembra 2011. Data dostupa: 24 septembra 2011.
  11. ↑ Serena, Marc (18 dekembra 2011). "Las últimas palabras de Césaria" [Cesária's last words]. Público (na španskom). Data dostupa: 17 dekembra 2011.
  12. ↑ Coetzer, Diane (25 oktobra 1997). "Evora Top Winner At S. Africa's KORAs". Billboard. str. 60.
  13. ↑ "P. Square Rules Africa At Kora 2010 in Ouagadougou". Daily Independent. 10 aprilja 2010. Bylo arhivovano iz iztočnika 13 aprilja 2010.
  14. ↑ Belanciano, Vítor (18 dekembra 2011). "Cesária Évora Morreu a senhora música do mundo". PÚBLICO (na portugalskom). Data dostupa: 17 oktobra 2023.
  15. 1 2 Hurley-Glowa, Susan (2015). "Walking Between the Lines: Cape Verdean Musical Communities in North America". The World of Music. 4 (2): 57–81. ISSN 0043-8774. JSTOR 43774594.
  16. ↑ "Legendary singer Cesaria Evora dies aged 70". France 24 (na anglijskom). 17 dekembra 2011. Data dostupa: 17 oktobra 2023.
  17. ↑ Lynch, Joe (21 maja 2020). "Why Madonna Brought 14 Cape Verdean Drummers on Tour – And What They Taught Her". Billboard (na anglijskom). Data dostupa: 17 oktobra 2023.
  18. ↑ "Stromae : découvrez son nouveau clip Avé Cesaria [Vidéo]". Télé Star (na francuzskom). 25 septembra 2014. Data dostupa: 27 avgusta 2019.
  19. ↑ "Timbres émis avec CV007.03". www.wnsstamps.ch (na francuzskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 10 aprilja 2012. Data dostupa: 19 dekembra 2017.
  20. ↑ "2000 Escudos Banknote". Banco de Cabo Verde. 12 septembra 2015. Data dostupa: 1 oktobra 2023.
  21. ↑ "Aeroporto de Cabo Verde recebe o nome de Cesaria Évora". Pop & Arte (na portugalskom). 9 mareca 2012. Data dostupa: 1 oktobra 2023.
  22. ↑ "Discography". Cesária Évora. Data dostupa: 1 oktobra 2023.

Vnješnje linky

praviti
Izvor: «https://isv.wikipedia.org/w/index.php?title=Cezarija_Evora&oldid=43961»