Arochukwu
Ọchịchị ime obodo Arochukwu Gee ntị mgbe ụfọdụ a na-akpọ Arochuku ma ọ bụ Aro Oke Igbo bụ mpaghara gọọmentị nke atọ kachasị ukwuu na Steeti Abia(mgbe Aba na Umuahia gasịrị) na ndịda ọwụwa anyanwụ Naịjịrịa na ala nna nke ndị Igbo, Ndị Aro.[1] Arochukwu nọ na mpaghara Abia North nke Steeti Abia, Naịjịrịa. [2]
O nwere agbụrụ ise bụ Abam, Aro, Ihechiọwa, Ututu na Isu. Arochukwu bụ isi obodo akụkọ ihe mere eme n'ala Igbo. Ọ bụkwa otu n'ime obodo ndị dị na Southern protectorate nke gọọmentị Britain na-achị. Ọtụtụ ebe nlereanya ndị njem nleta dị n'obodo ahụ. Ndị njem nleta na-eleta ụlọ nsọ Ibini Ukpabi, ụzọ ndị ohu na ihe ncheta ndị ọzọ nke oge ahịa ohu ugboro ugboro. Ọ dịkwa na 'belt' nri nke Steeti Abia ebe a na-emepụta ọtụtụ nri.[1]
Tupu ndị Igbo abịarute n'ókèala Aro, otu ìgwè ndị Ibibio kwagara n'ógbè ahụ wee guzobe Alaeze Ibom n'oge mgbasawanye Bantu. Otu Ibibio a sitere na Usak Edet (Isanguele), akụkụ nke Ejagham na Southern Cameroon nke oge a. Ndị Igbo mbụ rutere n'ógbè ahụ bụ ótù nke Eze Agwụ nke onye ndú ha Agwu Inobia si Abiriba duziri. Esemokwu dị n'etiti ndị Igbo bi ebe ahụ na ndị Ibibio bụ nwa afọ dugara n'Agha Aro-Ibibio. Ndị Efik sitere n'alaeze Ibom, nwere ike ịhapụ tupu ma ọ bụ n'oge Agha Aro-Ibibio. Na mbụ agha ahụ kwụsituru n'enweghị onye mmeri ma ótù Eze Agwụ mechara kpọọ onye ụkọchukwu aha ya bụ Nnachi sitere n'ezinụlọ Edda nke ugwu ọwụwa anyanwụ Alaigbo. Eze Agwụ na Nnachi jikọtara aka na nwa eze Akakpokpo Okon nke Alaeze Ibom. Akakpokpo Okon bụ nwa sitere n'alụmdi na nwunye n'etiti ụmụ nwanyị Igbo nke ezinụlọ Eze Agwụ na Eze Obong Okon Ita na mgbalị nke nkwekọrịta udo. Òtù Eze Agwụ / Nnachi kpebiri inyere Akakpokpo aka ịnwa iwepu nwanne ya nwoke bụ eze Akpa Okon. Nnachi kpọrọ ndị Akpa site n'ebe ọwụwa anyanwụ nke Ofe Osimiri Ndị agha Akpa nke Osim na Akuma Nnubi duziri, nyeere ìgwè ndị nnupụisi aka weghara mpaghara ndị ọzọ. Nke a guzobere njikọ nke steeti ọhụrụ na nke ochie 19 n'ógbè a maara dị ka alaeze Arochukwu n'ihe dị ka 1650-1700. Eze mbụ (ma ọ bụ Eze Aro) nke Arochukwu dị n'otu bụ Akuma mana mgbe ọ nwụsịrị, nwa Nnachi bụ Oke Nnachi weghaara ya ma ụmụ ya nwere ocheeze ruo taa.[3]
- 1 2 places (1970-01-01). Towns & Villages in Arochukwu « Abia State « Nigeria. (en-US). Towns & Villages. Retrieved on 2023-07-26.places (1970-01-01). Kpọpụta njehie: Invalid
<ref>tag; name ":3" defined multiple times with different content - ↑ David. "30 years after, Sen Kalu constructs abandoned roads in Arochukwu", The Sun, 2022-04-20. Retrieved on 2025-06-25. (in en-US)
- ↑ Aro History (en). Notable Aros. Retrieved on 2023-07-26.