Montsarat

Críoch thar lear de chuid na Ríochta Aontaithe is ea Montsarat. atá suite in Oileáin na Fothana in aice le hAntigua i Muir Chairib

Montsarat
Montserrat (en)
Bratach Armas
Aintiún	God Save the King
Mana	«A people of excellence, moulded by nature, nurtured by God»
Suíomh
16° 45′ N, 62° 12′ O
Stát ceannasach	an Ríocht Aontaithe
Designation for an administrative territorial entity of a single country (en)	Críocha Briotanacha Thar Lear
Príomhchathair	Plymouth agus Brades
Daonra
Iomlán	5,440 (2023)
• Dlús	53.33 hab./km²
Teanga oifigiúil	Béarla
Tíreolaíocht
Cuid de	Oileáin na Fothana na Mion-Aintillí Muir Chairib
Achar dromchla	102 km²
Sonraí stairiúla
Leanann sé/sí	West Indies Federation (en)
Cruthú	1632
Eagraíocht pholaitiúil
Comhlacht feidhmiúcháin	Cabinet of Monteserrat (en)
Comhlacht reachtach	Comhthionól Reachtaíochta Mhontsarat
• Gobharnóir Mhontsarat	Andrew Pearce (en) (2018–2022)
• Taoiseach Mhontsarat	Reuben Meade (en)
Eacnamaíocht
Airgeadra	dollar na Cairibe Thoir
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama	UTC−04:00
Fearann Idirlín barrleibhéil	.ms
Glaochód	+1664
Cód tíre	MS

Ba é Plymouth an phríomhchathair roimh bhrúchtadh bolcánach Chnoc Soufrière sa bhliain 1995. Tá an rialtas suite in Brades anois ar an taobh thuaidh den oileán.

2009

Olveston House, a bhí ag George Martin.

tithe tréigthe

Stair

Tugadh Alliouagana ar Mhontsarat sa teanga dhúchasach, Kalinago, ainm a chiallaíonn ‘Tír an Toim Dheilgnigh’. Críostóir Colambas a thug an t-ainm ‘Santa María de Montserrate’ air in 1493.

Áitríodh Montsarat le Caitlicigh Éireannacha in 1632 nuair a sheol an Gobharnóir Thomas Warner iad ansin ó San Críostóir, oileán sna hIndiacha Thiar. Faoi lár na haoise, bhí na Gaeil ina dtromlach ar an oileán. I ndiaidh bhua Chromail in Éirinn, díbríodh 10,000 Caitliceach go dtí na hIndiacha Thiar, go príomha ó Dhroichead Átha, Corcaigh, agus Cill Chainnigh. Faoi 1678, Éireannaigh a bhí i 70% de na lonnaitheoirí.

Cuireadh an tromlach acu faoi dhintiúr ar phlandálacha tobac. Is í an fhírinne shearbh í gurbh úinéirí sclábhaithe iad go leor lonnaitheoirí Éireannacha freisin áfach. Bhí siad dian agus cruachroíoch, ag bagairt phionós an bháis agus teascadh ar na seirbhísigh faoi dhintiúr. Bhunaigh roinnt clanna Angla-Éireannacha plandálacha siúcra, ag brath ar Afracaigh faoi dhaoirse. Cuireadh deireadh leis an sclábhaíocht, faoi dheireadh, in 1833.

20ú haois

Tá an t-oileán tar éis dul i ngleic lena sháith de chruachás. In 1989, bhuail Hairicín Hugo an t-oileán. In 1997, bhrúcht an bolcán, Cnoc Soufrière, agus scrios sé leath an oileáin, an phríomhchathair Plymouth san áireamh. Cailleadh 19 duine. Tá méadú ag teacht ar achar talaimh an oileáin fós mar gheall ar oibriú bolcánach.

Lean eisimirce na sluaite dá bharr, géaraithe le tairiscint na dticéad aonbhealaigh ón mBreatain. Tá an zón eisiamh sa deisceart anois oiriúnach d’eitiltí turasóireachta amháin, tránna gainimh dhuibh, agus an chathair mhillte a dtugtar ‘Pompeii’ uirthi inniu.

An Ghaeilge

Inniu, is iad na príomhtheangacha ar Mhontsarat ná Béarla agus Criól Mhontsarat; is é an t-oileán ceann de choilíneachtaí deireanacha na Breataine. Ach bhí an Ghaeilge faoi bhláth sna 1700idí. Lean sí uirthi go dtí tús an fichiú haois i measc daoine gorma agus daoine geala araon. Thug Mícheál D. Ó hUigínn cuairt ar an oileán sa 20ú haois chun na ‘Gaeil Ghorma’ a chomóradh.

Tá blúiríní beaga le cloisteáil fós. Is ó ‘bainne clábair’ a thagann an focal ‘banikleva’ (uachtar géar), agus is ó ‘minseach’ a thagann an focal ‘mensha’ (gabhar).

Tá tionchar ag an gceol traidisiúnta Gaelach agus ag an sean-nós ar cheol an oileáin, agus roinneann an mhias náisiúnta – ‘uisce gabhair’ – a fhréamhacha le stobhach Gaelach.

Tionchar na hÉireann

Léiríonn go leor siombailí ar Mhontsarat a oidhreacht Ghaelach. Tá an bandia Ériu ar an mbrat, ag caitheamh gúna glas agus cruit á hiompar aici. Is é an suaitheantas náisiúnta ná an tseamróg, siombail atá ar a stampaí pas.Tá sloinnte ar nós Farrell, Ryan, agus Sweeney coitianta, agus tá sráidbhailte ann darb ainm Kinsale, St. Patrick’s, agus Cork Hill.

Tá Lá Fhéile Pádraig ina lá saoire poiblí ann fós. Is ceiliúradh bríomhar ilghnéitheach é Lá Fhéile Pádraig ar Mhontsarat. Ní thugann sé onóir do chultúr Gaelach an oileáin amháin, déanann sé comóradh ar Éirí Amach 1768 i gcoinne úinéirí sclábhaithe Angla-Éireannacha. Cuirtear tús leis an lá le ‘rás saoirse’, ag ceiliúradh an reibiliúin a raibh Cudjoe i gceannas air. Maisítear an t-oileán le seamróga agus óltar Guinness. Measctar tionchair Ghaelacha agus Afracacha i ndamhsa traidisiúnta na háite, agus líonann ceol soca agus calypso an t-aer. Mar is cuí, tugtar ‘Díoltas an Leipreacháin’ ar an bhféasta oíche faoi na réaltaí.

Geilleagar

Tá an t-oileán fós ag brath ar an mBreatain ó thaobh na heacnamaíochta de. Tá siad ag obair ar fhuinneamh geoiteirmeach a tháirgeadh, áfach, a chomhlíonann a leasainm glas. Meallann an nasc Éireannach turasóireacht ó Ghael-Mheiriceánaigh freisin.

In 1979, osclaíodh stiúideo le Associated Independent Recording in Salem le George Martin, an “cúigiú Beatle”. D’óstáil sé seisiúin de chuid Elton John, Paul McCartney, The Rolling Stones, agus Eric Clapton. Thaifead The Police an físeán ceoil le haghaidh ‘Every Little Thing She Does Is Magic’ ar an oileán freisin.

D’oibrigh Martin gan stad gan staonadh chun tacú le hobair fóirithinte, ag eagrú ceolchoirmeacha carthanachta agus ag díol eagrán teoranta de liteagraif de chuid The Beatles.

Chan Arrow, ceoltóir ó Mhontsarat, amhrán oifigiúil Chorn an Domhain in 1986 agus taifeadadh an rian in AIR. Tá an stiúideo anois ina fhothrach, slogtha ag an dufair.

Spórt

D’fhill Montsarat ar aird dhomhanda in 2002 nuair a d’imir an t-oileán cluiche sacair i gcoinne na Bútáine sa ‘Cluiche Ceannais Eile’. Imríodh an cluiche seo idir an dá fhoireann is measa ar domhan ar an lá céanna le cluiche ceannais Chorn an Domhain. In ainneoin a dhaonra bhig, is as an oileán a thagann duine a bhuaigh Gradam Turner, beirt imreoirí a d’imir sa Phríomhshraith, agus cruicéadaí na nIndiacha Thiar.

Féach freisin

• An Ghaeilge i Muir Chairib

• Na Mion-Aintillí
• Antigua agus Barbúda