شرق
شَرق یا خاوَر یکی از چهار جهت اصلی است که در نقشهها بهطور قراردادی معمولاً به سوی راست است. خاور، نقطه روبروی باختر است و °۹۰ با شمال و جنوب اختلاف زاویه دارد و خود در زاویه °۹۰ جای دارد. این سو، سویِ برآمدن خورشید است.
| جهتهای جغرافیایی |
|---|
ریشهشناسی
ویرایش«شرق» ریشه در زبان عربی دارد و برابرِ فارسیِ آن «خاور» است. گرچه در ابیات رودکی و شاهنامه،[۱] باختر بهعنوان شرق و خاور بهعنوان غرب نام برده شدهاست ولی در دیگر نوشتههای سدههای میانه خاور به معنای شرق و غرب معرفی گشتهاست.[۲]
رودکی میگوید مِهر (خورشید) به سوی خاور میشتابد و پنهان میشود که مینمایاند او خاور را در معنای غرب دانسته:[۳]
| مهر دیدم، بامدادان چون بتافت | از خراسان سوی خاور میشتافت | |
| نیمروزان بر سرِ ما برگذشت | چو به خاور شد ز ما نادید گشت |
فخرالدین اسعد گرگانی ریشهٔ واژهٔ خراسان را مرتبط با «جایی که خور (خورشید) از آنجا میآید» میداند که شرق است:[۴]
| خراسان را بود معنی خور آیان | کجا از وی خور آید سوی ایران | |
| چه خوش نامست و چه خوش آب خاکست | زمین و آب و خاکش هر سه پاکست |
در نوشتههای امروزی نیز خاور در معنای شرق به کار میرود و باختر در معنای غرب.
جهتیابی
ویرایشمنابع
ویرایش- ↑ حماسه ملی ایران، تئودور نولدکه، ص ۲۰۹.
- ↑ برهان قاطع، تصحیح محمد معین ص۷۱۰ مدخل خاور و خاوران.
- ↑ https://ganjoor.net/roodaki/masnaviha/kalila-sand/sh2/
- ↑ «گنجور» فخرالدین اسعد گرگانی» ویس و رامین» بازگشتن شاه موبد از کهستان به خراسان». ganjoor.net. دریافتشده در ۲۰۱۹-۱۲-۰۱.