Aitzinzelta

Aitzinzelta
	baliorik ez
Datu orokorrak
Hizkuntza sailkapena
	giza hizkuntza; indoeuropar hizkuntzak; hizkuntza zeltak
Informazio filologikoa
Hizkuntza-tipologia	hizkuntza malgukaria eta aditza-subjektua-objektua
Genero gramatikalak	genero maskulinoa, genero femeninoa eta genero neutroa
Kasu gramatikalak	nominatiboa, bokatiboa, akusatiboa, genitiboa, datiboa, ablatiboa, instrumentala eta lokatiboa
Alfabetoa	baliorik ez
Aurrekaria	aitzinindoeuropera
Hizkuntza kodeak
Wikipedia	cel-pro

Aitzinzelta^[1]^[2] berreraikitako aitzin-hizkuntza da, aitzinindoeuroperaren ondorengoa, ezagutzen diren hizkuntza zelta guztien arbaso komuna zatekeena. K.a. 1300-800 bitartean mintzatua,^[3] ipar-mendebaldeko Europan hedatu zen lehenbiziko indoeuropar hizkuntza izanen zatekeen. Errauts-kutxatilen zelaietako kulturarekin lotu ohi da, eta Hallstatt kulturarekin bereziki.

Fonologia

Bokalak

Aitzinzeltaren sistema bokalikoa eta Antoine Meilletek aitzinindoeuroperarentzat berreraikitakoa oso antzekoak dira:^[3]

Mota	Aitzinekoak		Erdikoak		Atzekoak
Mota	luzea	motza	luzea	motza	luzea	motza
Itxiak	iː	i			uː	u
Erdi-itxiak	eː	e				o
Irekiak			aː	a

Diptongo hauek berreraiki dira:

	-i	-u
a-	ai	au
o-	oi	ou

Kontsonanteak

Kontsonante hauek berreraiki dira aitzinzeltarentzat:^[3]

Mota	Biezpainkariak	Hobikariak	Sabaikaria	Belarrak
Mota	Biezpainkariak	Hobikariak	Sabaikaria		Ezpainkaritua
Leherkariak	b	t, d		k, ɡ	kʷ, ɡʷ
Sudurkariak	m	n
Igurzkariak	ɸ	s		x
Hurbilkariak		l	j		w
Dardarkaria		r

Aitzinindoeuroperako leherkari ahostun hasperenduek (*bh, *dh, *gh/ǵh) hasperentzea galdu zuten, eta leherkari ahostunekin (*b, *d, *g/ǵ) batu, *gwh ahostun hasperendu ezpainkari-belarra izan ezik.^[3]
Aitzinindoeuroperako p-a galdu zen aitzinzeltan, bai hitzaren hasieran, bai bokalen artean.^[4] Lehenago, ordea, *φ (<*ph) eta *h aldietatik igaro zen. Era horretan, aitzinindoeuroperako *ph₂tḗr "aita" (> latinez pater, ingelesez father) *ɸatīr bilakatu zen aitzinzeltan, athair, athir irlandera zaharrean, athair irlanderan, eta *atir (nominatiboa), ater (bokatiboa) Galiako zeltan.

Gramatika

Substantiboen eta adjektiboen morfologiak ez du erakusten aldaketa handirik ama hizkuntzarekiko. Hiru genero (maskulinoa, femeninoa eta neutroa), hiru numero (singularra, plurala eta duala) eta 5-8 kasu (nominatiboa, bokatiboa, akusatiboa, datiboa, genitiboa, ablatiboa, leku-denborazkoa eta instrumentala) zeuden. Sustantiboek bederatzi deklinabide zituzten, erradikalaren arabera.^[3]

Aditz sistemak hiru modu (indikatiboa, agintera, subjuntiboa) eta lau denbora (orainaldia, lehenaldia, burutugabea, geroaldia) zituen.^[3]

Erreferentziak

↑ «Salaberri Zaratiegi, Patxi: Gipuzkoa Antzinaroan. Atariko hitz batzuk» GIPUZKOA ANTZINAROAN:HIZKUNTZAK ETA EREMU LINGUISTIKOAK ONOMASTIKAREN ARGITAN (Euskaltzaindia): 11..
↑ https://www.uibapuntebankua.com/uploads/9/8/1/6/98160710/ehg-garatzeko_gaiak.pdf 16- Zein da aditz perifrastiko zaharrena? Argudiatu zergatik. 82. or.
1 2 3 4 5 6 Perdicoyianni-Paleologou, Helene. Análisis Lingüístico de Las Antiguas Lenguas Celtas. worldhistory.org (kontsulta data: 2022-11-17).
↑ García Alonso, Juan Luis. Lenguas indoeuropeas prerromanas en el Noroeste Peninsular. Palaeohispánica; 9. zenbakia (2009), ifc.dpz.es (kontsulta data: 2022-11-17).

Kanpo estekak

An etymological lexicon of protoceltic inkeri.cz

Datuak: Q653649

[1] «Salaberri Zaratiegi, Patxi: Gipuzkoa Antzinaroan. Atariko hitz batzuk» GIPUZKOA ANTZINAROAN:HIZKUNTZAK ETA EREMU LINGUISTIKOAK ONOMASTIKAREN ARGITAN (Euskaltzaindia): 11..

[2] ttps://www.uibapuntebankua.com/uploads/9/8/1/6/98160710/ehg-garatzeko_gaiak.pdf 16- Zein da aditz perifrastiko zaharrena? Argudiatu zergatik. 82. or.

[perdicoyianni-3] 1 2 3 4 5 6 Perdicoyianni-Paleologou, Helene. Análisis Lingüístico de Las Antiguas Lenguas Celtas. worldhistory.org (kontsulta data: 2022-11-17).

[4] García Alonso, Juan Luis. Lenguas indoeuropeas prerromanas en el Noroeste Peninsular. Palaeohispánica; 9. zenbakia (2009), ifc.dpz.es (kontsulta data: 2022-11-17).

[1]