Margot Sponer
Margot Sponer (Neisse, 1898ko otsailaren 10a - Berlin, 1945eko apirilaren 27a) alemaniar filologo, irakasle eta itzultzaile independentea izan zen. 1929tik 1932ra eta 1937tik 1942ra Friedrich Wilhelm Unibertsitatean gaztelaniako irakasle aritu zen. Unibertsitatetik kaleratu ondoren, Sponerrek itzultzaile independente gisa lan egin zuen nazismoarekiko erresistentzia alemaniarrean aktibo egon zen bitartean, bere nazioarteko kontratuak pertsonei gobernuaren jazarpenetik ihes egiten laguntzeko erabiliz, eta 1942an atxilotu zuten. Txostenen arabera, 1945ean hil zen, Schutzstaffeleko kideek etxetik arrastaka atera eta Berlingo guduan kalean tiro egin ondoren. Hertha Sponer fisikari eta kimikariaren ahizpa gazteena zen.
| Margot Sponer | |
|---|---|
.jpg) | |
| Bizitza | |
| Jaiotza | Opoleko voivoderria, 1898ko otsailaren 10a |
| Herrialdea |  Alemania |
| Heriotza | Berlin, 1945eko apirilaren 27a (47 urte) |
| Familia | |
| Haurrideak | ikusi
|
| Hezkuntza | |
| Heziketa | Berlingo Humboldt Unibertsitatea |
| Hizkuntzak | alemana |
| Jarduerak | |
| Jarduerak | hizkuntzalaria eta filologoa |
Bizitza
aldatuBizitzako eta hezkuntzako lehen urteak
aldatuMargot Sponer 1898ko otsailaren 10ean jaio zen Neissen, Silesian, orduan Alemaniar Inperioaren parte zena. Robert Franz Sponer merkatariaren eta Elsabeth Heerderen alaba zen, Hertha Sponer ahizpa hiru urtera jaio zelarik. 1919an, Sponerrek bigarren hezkuntza amaitu zuen Quedlinburgen, eta, ondoren, filologia erromanikoa eta germanikoa ikasi zituen, baita arabiera ere zenbait hiritako unibertsitateetan: Halle, Leipzig, Napoli, Grenoble, Madril eta Berlin.[1]
1929ko apirilean, Sponer Friedrich Wilhelm Unibertsitateko gaztelaniazko irakasle laguntzaile gisa hasi zen lanean, ekonomikoki mantentzeko, azterketetarako prestatzeko eta tesia osatzeko. Bere doktore tesia Altgalizische Urkundenek (euskeraz, «Antzinako galegozko dokumentuak») defendatu zuen 1931ko uztailean.[1] Bertan, X. mendetik XV.era bitartean galizieraz idatzitako 156 dokumentuak zein eskualdetan idatzi ziren zehaztu zuen, eta bilaketa indize batean eskuragarri jarri zituen.[2] Dokumentuak Galizian eta Portugalen 1926ko udan eta udazkenean aurkitu zituen beste hizkuntzalari batzuengandik lortu ziren.[3]
Irakasle postua 1932/1933ko neguko seihilekoan utzi zuen eta, urte horretan bertan naziek boterea hartu ondoren, Espainiara joan zen bizitzera. Espainian egin zuenaz ezer gutxi dakigu, baina 1934an bere ahizpak Madrilen emandako hitzaldietako bat itzuli zuela jakina da. 1935eko ekainaren 20an, tesia egin eta lau urtera, galiziar filologian doktoratu zen magna cum laude lortuz Espainian. Doktoretzako aholkulariak Ernst Gamillscheg eta Eduard Wechssler izan ziren. 1936an Espainiako gerra zibila piztu ondoren, Alemaniara itzuli zen.[1]
Karrera akademikoa
aldatuEspainian egon zen bitartean, Iberiar penintsulako hizkuntza erromanikoei buruzko hainbat lan argitaratu zituen, besteak beste, "Katalan dialektoak" (alemanez: Katalanische Mundarten), 1931n Berlingo Fonetika Ikerketa Institutuak disko fonografikoetan banatu zituenak. Kataluniako Iparraldeko dialektoen grabazioak ziren, itzulpenak, transkripzio fonetikoak eta sarrerako ezaugarri linguistiko bereziei buruzko ohar laburrak zituzten liburuxkekin batera. Gainera, Erdi Aroko iturri hispaniarren testu kritikak idatzi zituen, adibidez, Ramon Lullen 1313an idatzitako "Libre de Consolació s'Ermità"rena.[2]
1937ko apirilaren 26an, Berlingo Unibertsitateko Filosofia Fakultatean lan egin zuen berriro, eta gaztelaniako irakasle postua lortu zuen.[1] Mexikora eta Estatu Batuetara ikerketa-bidaia egin zuen 1938an. Bidaiaren txostenean, joateko zituen pizgarri ekonomikoei buruz idatzi zuen, Mexikoko hezkuntza sistemari buruzko informazio zehatza eta herrialdeko atzerritarrei buruzko estatistikak emanez. Agintean zegoen ezkerreko gobernuaren ebaluazio kritikoa ere sartu zuen.[2]
1940an, bere irakasle postua Atzerriko Ikasketetako Fakultate berrira aldatu zuten. Urte bereko abenduan, gaztelaniazko irakasle ordezko gisa hasi zen lanean Berlingo Wirtschaftshochschule-n. Ikerketa bidaia gehiago egin zituen Espainiara, behin 1940an eta berriro 1941ean.[1]
Sponer unibertsitateko kargutik kaleratu zuten 1942ko urriaren 1ean, fakultateko gaztelania saileko buruarekin zuen "bateraezintasunagatik". Reich-eko Zientzia, Hezkuntza eta Kultura Ministerioak fakultatearen alde egin zuen eta bere helegitea baztertu zuen. Azaroan, berriro idatzi zion ministerioari bere kaleratzea bertan behera uzteko, baina hau ere baztertu egin zuten.[1]
Nazismoarekiko erresistentzia eta heriotza
aldatuUnibertsitatetik kaleratu ondoren, Berlinen geratu eta itzultzaile independente gisa aritu zen Sponer,[3] eta Alemaniako Atzerri Ministerioak tarteka kontratatu zuen.[2] Bitartean, nazioarteko kontratuen sarea erabili zuen gobernuak jazarritakoei laguntzeko.[2] 1942an, Gestapok atxilotu zuen juduak jazarpenetik ihes egiten laguntzeagatik, nahiz eta ez den askorik ezagutzen atxiloketa eragin zuten inguruabarrei buruz.[1]
Bere unibertsitateko artxiboetan, 1945eko otsailean hil zela dio Neuengammeko kontzentrazio-esparruan, baina ez dago hori baieztatzen duen iturririk.[1] Lekukoen arabera,[2] Berlingo Wilmersdorf auzoko bere etxetik atera eta Schutzstaffeleko kideek tirokatu zuten 1945eko apirilaren 27an, Armada Gorria Berlingo guduan hara iritsi baino hiru egun lehenago.[4]
Erreferentziak
aldatu- 1 2 3 4 5 6 7 8 «Eine vergessene Widerstandskämpferin» berlingeschichte.de (kontsulta data: 2026-02-17).
- 1 2 3 4 5 6 «Margot Sponer - Verfolgte deutschsprachige Sprachforscher» zflprojekte.de (kontsulta data: 2026-02-17).
- 1 2 (Gaztelaniaz) Lopo, María. (2018). «Figueroa Lorenzana, Antón (2017): "Margot Sponer: Do galego antigo ás fronteiras da resistencia". Santiago de Compostela: Laiovento, 128 pp.» Madrygal. Revista de Estudios Gallegos 21: 457–459. doi:. ISSN 1988-3285. (kontsulta data: 2026-02-17).
- ↑ (Alemanez) Jarausch, Konrad; Middell, Matthias; Vogt, Annette. (2013-01-09). BAND 3 Geschichte der Universität Unter den Linden 1810-2010: Sozialistisches Experiment und Erneuerung in der Demokratie - die Humboldt-Universität zu Berlin 1945-2010. Akademie Verlag doi:. ISBN 978-3-05-006313-3. (kontsulta data: 2026-02-17).
