Adamantano
Adamantanoa konposatu organiko ziklikoa da, C10H16 formula duena, hidrokarburo aliziklikoen klasekoa. Egitura lau ziklohexano-eraztun elkartuz osatzen da, diamantearen karbono-atomoen antolamendu bereko egiturarekin. Formula horretako isomerorik egonkorrena da. Solido kristalino zuria da. Narritagarria da[1][2].
| Adamantano | |
|---|---|
 | |
| Formula kimikoa | C10H16 |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | karbono |
| Mota | konposatu kimiko |
| Ezaugarriak | |
| Errefrakzio indiziea | 1,568 |
| Fusio-puntua | 267 ℃ |
| Formazio entalpia estandarra | −197,2 kJ/mol |
| Masa molekularra | 136,125 Da |
| Identifikatzaileak | |
| InChlKey | ORILYTVJVMAKLC-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 281-23-2 |
| ChemSpider | 8883 |
| PubChem | 9238 |
| Reaxys | 1901173 |
| Gmelin | 40519 |
| ChEBI | 26963 |
| ChEMBL | CHEMBL1230831 |
| EC zenbakia | 206-001-4 |
| ECHA | 100.005.457 |
| MeSH | D000218 |
| Human Metabolome Database | HMDB0247997 |
| KNApSAcK | C00061240 |
| UNII | PJY633525U |
Adamantanoa eta bere deribatu ordezkatu batzuk petrolioaren osagaien artean daude[3].
Sintesia
aldatuAdamantanoaren sintesia diziklopentadienoaren hidrogenazioarekin abiatzen da triziklodekanoa lortzeko zeinek Lewis azido batek, aluminio kloruroak adibidez, katalizatutako berrantolaketa pairatzen duen[4].
Erabilera
aldatuAdamantanoak ez du aplikazio handirik. Bi nabarmentzen dira: lubrifikatzaile sintetikoen eta zenbait produktu farmazeutikoen sintesia[1]. Aitzitik adamantanoaren zenbait deribatu ordezkatuk erabilera zabalagoa dute, amantadinak botika gisa esaterako[5].
Adamantanoaren deribatuak
aldatuBehean medikuntza baliatzen diren adamantanoaren deribatuak biltzen dira.
 |
 |
 |
|---|---|---|
| Adapalenoa | Adapromina | Amantadina |
 |
 |
 |
| Bromantanoa | Memantina | Errimantadina |
 |
 |
 |
| Saxagliptina | Tromantadina | Bildagliptina |
Erreferentziak
aldatu- 1 2 Adamantano. Zientzia eta teknologia hiztegin entziklopedikoa. Elhuyar fundazioa.
- ↑ (Ingelesez) PubChem. «Adamantane» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (kontsulta data: 2025-10-29).
- ↑ (Ingelesez) Landa, S.; Macháček, V.. (1933). «Sur l'adamantane, nouvel hydrocarbure extrait du naphte» Collection of Czechoslovak Chemical Communications 5: 1–5. doi:. ISSN 1212-6950. (kontsulta data: 2025-10-29).
- ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» orgsyn.org (kontsulta data: 2025-10-29).
- ↑ (Ingelesez) Blanpied, Thomas A.; Clarke, Richard J.; Johnson, Jon W.. (2005-03-30). «Amantadine Inhibits NMDA Receptors by Accelerating Channel Closure during Channel Block» Journal of Neuroscience 25 (13): 3312–3322. doi:. ISSN 0270-6474. PMID 15800186. (kontsulta data: 2025-10-29).
Datuak: Q351461
Multimedia: Adamantane / Q351461