Tenebrismo

Tenebrismo (itale:  Il tenebrismo, de la itala tenebroso  - malgaja, malhela) estas termino el pentrarto, derivita de la itala aŭ hispana *tenebroso*, "malbonaŭgura, malhela". Ĝi rilatas al forta, aparte kontrasta formo de klaroskuro, en kiu figuroj kaj/aŭ objektoj elstaras pli hele kontraŭ tre malhela aŭ nigra fono. La ĉefaj koloroj uzataj estas nigra, kun brunaj, grizaj kaj olivverdaj tonoj en la ombroj, kiuj nuligas la naturajn kolorojn, dum la naturaj koloroj estas enigitaj en la helajn partojn de la pentraĵo. Specialaj lumefektoj, kiel ekzemple la flamo de brulanta kandelo, ankaŭ ofte estas prezentitaj.

Johano la Baptisto (Johano en la Sovaĝejo), de Caravaggio, 1604, en la Nelson-Atkins Muzeo de Arto, Kansasa Urbo

Tenebrismo ne nur estis uzata por malhelaj, teruraj aŭ malbonaŭguraj temoj, sed ofte pruntedonas religiajn bildigojn, precipe senton de mistero, intimeco kaj mistikismo. Eneca simbolismo de lumo (en la senco de bono, sankta) kaj mallumo (en la senco de pekema, malbona) ankaŭ eblas kaj ofte probablas, precipe en kristanaj bildigoj.

Tenebrismo estis uzata en norditala pentrado en la dua duono de la 16-a jarcento ( maniera tenebrosa, tenebroso ) kaj en baroka pentrado, precipe en la verkoj de Caravaggio kaj liaj sekvantoj (Karavagjismo ), same kiel Rembrandt kaj la studentoj de lia skolo.  Inter ili estis, plej notinde, Gerard Dou, Barent Fabritius, Gerbrand van den Eeckhout, Nicolaes Maes, Ferdinand Bol, Aert de Gelder.

Pentristoj laborantaj en ĉi tiu stilo, konvencie nomataj tenebristi, ne konsistigis apartan artan grupon kaj ĉi tiu nomo estis donita al ili poste. Italaj artistoj influitaj de Tintoretto kaj Caravaggio laboris en napolaj kaj veneciaj rondoj, interalie - ankaŭ apartenantaj al la familio Bassano, kiel ekzemple Jacopo Bassano kaj Francesco Bassano.

En literaturo, la termino estas kelkfoje difinita tre mallarĝe kaj aplikata, ekzemple, al stiloj de hispana kaj itala baroka pentrarto, aŭ eĉ nur al la 17-a jarcento, sed tio ne sufiĉas. Fortaj similecoj kaj koncipaj interkovroj ekzistas kun la tiel nomata nokturno.

Eksteraj ligiloj

• Tenebrismo ĉe Arta Leksikono
• Pliaj detaloj angle
• Art Lexicon