eo
|
fr
|
en
|
+
Ĉefpaĝo
Numero de la monato
Arkivoj
Le Monde diplomatique en Esperanto - la "Diplo"
Ĉi-monata ĉefartikolo
laŭtlegado de la artikolo
Banala tago
Benoît BRÉVILLE
, Majo 2026
Ĉi tiam estis banala tago, sama kiel aliaj. En la franca televido, tiun mardon 7-an de aprilo, la kanalo TF1 estis elsendanta novan epizodon de "Koh-Lanta, la aventuristoj", je la 21-a, M6 vetis pri (…)
→
Humilaĉa diplomatio
Serge HALIMI
&
Pierre RIMBERT
, Majo 2026
La anonco farita la pasintan 31-an de marto de la israela ministrejo pri defendo verŝajne sonis kvazaŭ vangofrapo en la koridoroj de la franca ministrejo pri eksterlandaj aferoj : Telavivo "decidis redukti (…)
→
La venonta financa krizo
BLOGOJ de Le Monde diplomatique
&
Frédéric LORDON
, Aprilo 2026
Antaŭ ĉiu nova financoreguligo, la sektoro manovras por eviti ĝin. La franca filozofo Frédéric Lordon, unu el la unuaj kiuj denuncis la vezikon de la hipotekoj subprime, nun avertas pri nova risko por la (…)
→
Militaj bardoj
Anne-Cécile ROBERT
, Aprilo 2026
Kial balastiĝi per juro kiam la moralo estas niaflanka
? Laŭ iuj politikaj respondeculoj aŭ komplezemaj juristoj, oni devas aprobi la kontraŭleĝan atakon de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano, tial ke ĝi estas (…)
→
Manovroj de Vaŝingtono por elpeli Pekinon el Kongo
Fanny PIGEAUD
, Marto 2026
La Demokratia Respubliko Kongo, unua tutmonda produktanto de kobalto kaj dua de kupro, iĝis unu el la ĉefaj scenejoj de la usona ofensivo por al si certigi aliron al strategiaj resursoj sur fono de (…)
→
En la fruktoĝardenoj de Kalifornio, infanoj ŝvitlaboras kaj teruriĝas
Robert LOPEZ
, Marto 2026
Jen reporteraĵo farita de Capital & Main kun subteno de Fund for Investigative Journalism (Fonduso por enketa ĵurnalismo). De antaŭ jardekoj, infanoj naskiĝintaj en Usono rikoltas fruktojn en (…)
→
Kial Gronlando
?
Philippe DESCAMPS
, Februaro 2026
Por la unua fojo ekde la subskribo de la Nord-Atlantika Traktato, trupoj estis deplojitaj por deadmoni unu el ĝiaj membroj akapari teritorion de alia. La imperiista kaprico de s-ro Donald Trump pri (…)
→
Mito de liberigaj bombadoj...
Mathias DELORI
, Aprilo 2026
"Alcelaj frapoj", ĉas-aviadiloj satelite regataj, misiloj plenplenaj je teknologioj … Tia milito unuavide ŝajnas tiel simpla kaj senerarigita kiel video-ludo, ebligus efike detrui strategiajn celojn (…)
→
Endas savi multflankismon
Pedro SANCHEZ
, Aprilo 2026
"For la milito". En la koncerto de regnoj, Hispanujo aŭdigas sian apartan voĉon. Unu fojon plian, post la usona agreso kontraŭ Venezuelo, post la genocido en Gazao. La prezidanto de la hispana registaro (…)
→
Surstrataj scenoj en Ĉinujo
Renaud LAMBERT
, Aprilo 2026
Ses jarojn post la monda epidemio de Kovim-19, kiel statas la ĉinuja socio
? Precipe la junuloj naskiĝintaj en la 21-a jarcento. Por tion scii oni povas ensorbiĝi en la ekonomiajn indikilojn, statistikajn (…)
→
Irano, meze de la uragano
Marmar KABIR
, Februaro 2026
Brutala subpremo surfalas sur la irananojn ekde la pasinta 8-a de Januaro. La agadlibero donita al la polico sugestas ke la aŭtoritatoj sentas sin en senelirejo kaj konscias ke ili riskas sian propran (…)
→
Eŭropo, en senelira situacio antaŭ Moskvo
Hélène RICHARD
, Februaro 2026
Laŭdata kiel simbolo de unueco kaj forto, la eŭropa politiko de subteno al Ukrainujo entenas gravan kontraŭdiron : plilongigante militon, kiu ne povas efektiviĝi sen usona helpo, Eŭropa Unio sin metis en la (…)
→
La milito estas mia ofico
S. H.
, Februaro 2026
La 4-an de Januaro, ĵus komenciĝinta la jaro, la usona prezidanto revenis Vaŝingtonon per sia aviadilo. Li aspektis bonfarta. Li ludis golfon en Mar-a-Lago kaj, dum la antaŭa tago, li rekte spektis la (…)
→
Jack London, ankaŭ sociologo
Gérard MAUGER
, Februaro 2026
Inspiriĝante de sia propra vivo, tiu de vagulo iĝinta sukcesplena aŭtoro, Jack London verkis sian romanon "Martin Eden " en 1909. Tro ofte vidata kiel verkisto pri aventuroj, grandaj spacoj kaj sovaĝa (…)
→
La “oligarkia respubliko de Ukrainujo“
Sébastien GOBERT
, Januaro 2026
En Novembro, ukrainaj enketistoj rivelis la ekziston de vasta sistemo de malversacio en la energisektoro. Tiu skandalo rivelas persistadon de konstanta korupto malgraŭ la milito, kiu ŝajnis malfortigi la (…)
→
Anatomio de kalumnio
Francesca ALBANESE
, Marto 2026
De pli ol du jaroj, mia mandato estas celo de zorge orkestrataj polemikoj, per kreskanta akreco. La 8-an de februaro franca deputito atakis mian personon laŭ stumpigita citaĵo dirigante al mi, ke Israelo (…)
→
Japanujo kaj ĝia “unupartia reĝimo”
Emil PACHA VALENCIA
, Februaro 2026
Anoncita laŭ surpriza maniero, la antaŭtempa ĝenerala elektado de la 8-a de Februaro celas plifirmigi la ĉefecon de la ekstremkonservativa ĉefministro de Japanujo, s-ino Sanae Takaichi, kiu estras la regnon (…)
→
Usono senmaska, Eŭropo senviva
B. B.
, Februaro 2026
Ĉu pli da Eŭropo por kontraŭi Usonon kaj ĝian neverŝajnan prezidanton
? Gurdita de la regantoj de La Malnova Kontinenton ĝis trosatigo, tiu refleksa respondo forpuŝas evidentaĵon, kiun tamen bone komprenis (…)
→
Ĉu Jeffrey Epstein spiono de Mossad
?
S. H.
, Marto 2026
Alan Dershowitz estas unu el la plej konataj advokatoj de Usono. Fervora defendanto de Israelo, li ankaŭ estis advokato de Jeffrey Epstein. La pasintan 13-an de Februaro, dum vizaĝ-al-vizaĝa debato kun la (…)
→
La demagogio de la modelo Bukele
Tom STEVENSON
, Marto 2026
Por la latinamerika dekstrularo, la salvadora prezidanto staras kiel modelo en la batalo kontraŭ la organizata krimularo. Lia “rigora” politiko, kiu multobligas malobservojn de homaj rajtoj nome de (…)
→
La ardantaj braĝoj de 1945
R. L.
, Februaro 2026
Ĉu post Venezuelo, Tajvano
? Laŭ parto de la okcidenta gazetaro, la usona puĉo en la Kariba maro ŝajnas malfermi vojon al simila operaco de Pekino kontraŭ Tajpeo. Ĉu pruvoj
? La 29-an kaj 30-an de Decembro, (…)
→
2026 : Ĉu la jaro de la granda milito
?
Akram BELKAID
, Februaro 2026
Grandega milito verŝajne eksplodos : tion asertas impresa nombro de Kasandroj —politikistoj, esploristoj, altrangaj oficistoj kaj ĵurnalistoj— surbaze de la malordoj de ĉi pasinta jaro. “Mi raportis pri pli (…)
→
Kaŭzo nia :
Nia Diplo, senpartieca gazeto
B. B.
&
P. R.
, Novembro 2023
laŭtlegado de la artikolo De la financa frakaso de 2008 ĝis la incendio de Proksim-Oriento tra la klimata krizo kaj la invado de Ukrainio, dum la pasintaj dek kvin jaroj nia mondo trafis sinsekvon de (…)
→
La dimanĉa poreo
B. B.
, Septembro 2023
Dum la feria manko de temoj, la komunikiloj estis vivtenataj de la terura historio de la Journal du dimanche (Dimanĉo-gazeto). Tiu semajnulo, biblio de la liberala burĝaro, famas pro siaj komplezaj (…)
→
pri la japana socio
Japanujo, alia lando de komunistoj
R. L.
, Aŭgusto 2025
La unua eldono de la kompleta verkaro de Karlo Markso ne estis germana, angla aŭ franca. Ĝi aperis en Japanujo, kiu naskis unu el la plej grandaj komunistaj partioj en la mondo. La jaroj pasis kaj tiu (…)
→
Japaninoj ne plu volas silenti
Christine LEVY
, Januaro 2022
La triumfon de la Liberala Demokratia Partio en Japanio en la parlamentaj elektadoj de Oktobro 2021 akompanis malvenko por feminismo, kun malkresko de la nombro de parlamentaninoj. Sed, danke al la movado (…)
→
En Japanio, ŝtatoficistoj laboras ĝis elĉerpiĝo
Yuta YAGISHITA
, Aprilo 2021
Kontraste kun la kliŝo de la ŝtatoficisto vivanta senĝenan vivon, altrangaj ŝtatoficistoj en Japanio laboras sub stresigaj kondiĉoj, laborante tiom, kiom 300 kromhorojn ĉiumonate. La socialaj leĝoj pri (…)
→
"Sklaveca lingvo" kaj submetiga socio
Akira MIZUBAYASHI
, Aŭgusto 2020
Ne eblas, en la japana lingvo, alparoli en similaj vortoj ĉefon kaj samrangulon, ne eĉ alparoli sian pliaĝan fraton same kiel sian plijunan fraton. La lingvo enradikiĝas en vertikala socio, en kiu submetiĝo (…)
→
En la lando de "jiko sekinin"
Y. Y.
, Majo 2020
Fama pro sia respekto de la tradicio kaj sia sento pri kolektiveco, Japanio havas alian malpli konatan flankon : individuismon. Depost la Azia krizo (1997-1998), kiu malfortigis ĝian nacian ekonomion, la (…)
→
La insulo Iki volas savi la tinusojn
Y. Y.
, Januaro 2018
Sur insuleto en la suda Japana maro, pli ol tri cent fiŝistoj luktas por malhelpi la maloftiĝon de ruĝaj tinusoj en Pacifika oceano. Ili akuzas intensan fiŝkaptadon kaj denuncas la registaran agentejon, kiu (…)
→
La japaninoj nebonvenaj en laboro
Johann FLEURI
, Aprilo 2016
Preskaŭ du trionoj da japaninoj ĉesigas sian karieron, kiam ili patriniĝas. Prizorgado de la infanoj, manko de profesia perspektivo, apartigo : la kialoj de tiu rezigno estas multaj. Tio metas la landon en (…)
→
Pri Gazao kaj Palestino
Gazao, aŭ la bankroto de Okcidento
Gilbert ACHCAR
, Junio 2025
Necesis dek ok monatoj da masakroj de civiluloj, kaj banaligo de genocidaj paroloj plej alte en la israela ŝtato, por ke Londono, Otavo kaj Bruselo konsideru ekonomian premadon sur Telavivon. Dum (…)
→
Malplenigi Gazaon, ja malnova israela revo
Alain GRESH
, Marto 2025
La propono de la usona prezidanto Donald Trump, deporti pli ol du milionojn da palestinanoj el Gazao al Egiptujo kaj Jordanio, naskis tre diversajn reagojn, sed gravan subtenon en Israelo. Ĝi konformas al (…)
→
Arboj : armiloj de koloniigo en Palestino
Aïda DELPUECH
, Oktobro 2024
Kiel forigi la restaĵojn de arabaj vilaĝoj malplenigitaj de sia loĝantaro dum la Nakba [‘katastrofo’ en la araba] de 1948
? Kiel devigi beduenojn de Negebo translokiĝi
? Per la plantado de arboj. Tasko de (…)
→
Senfina milito kontraŭ la Palestinanoj
A. G.
, Junio 2021
Post dek unu tagoj da milito, kiuj okazigis 230 Palestinajn mortojn kaj 12 Israelajn mortojn, Israelo kaj Hamas konkludis senkondiĉan militĉeson. Tiu militĉeso ne kvietigis la streĉan situacion en orienta (…)
→
Popolo staranta
S. H.
, Junio 2021
En dek kvin jaroj, Gazo suferis kvin punajn ekspediciojn : en 2006 (“Somerpluvo”)
; en 2008-2009 (“Malmoligita pluvo”)
; en 2012 (“Defendpiliero”)
; 2014 (“Protekta bordaĵo”)
; kaj en 2021 (“Murgardanto”). (…)
→
En Gazao, enkaĝigita popolo
Olivier PIRONET
, Septembro 2019
Dum la Israelanoj estas vokataj por elekti novan parlamenton, la 17-an de septembro, la Gazaa strio senfine sinkas. De dek tri jaroj, Tel Avivo trudas al la Palestina teritorio regata de Hamas ruinigan (…)
→
Pri Nov-Kaledonio
Kabiloj en Nov-Kaledonio
Ariane BONZON
, Julio 2025
La "Ŝtoneto" enhavas malmulte konatan komunumon. Pli ol du mil magrebanoj estis deportitaj tien en la 19-a jarcento. Ili estas aliaj "viktimoj de la historio", kun kiuj kanakoj decidis kunhavi sian rajton (…)
→
Historio de la kolero en Nov-Kaledonio
Marie SALAÜN
&
Benoît TRÉPIED
, Julio 2024
Decidinte trudi ŝanĝon en la konsisto de la balotantaro en Nov-Kaledonio, S-ro Emmanuel Macron fajrigis tiun insularon. La rezultanta kolero ne estingiĝas. La freŝdata enprizonigo en metropola Francio de (…)
→
Nov-Kaledonio : socio ekbolanta, malkoloniigo suspendita
Alban BENSA
&
Eric WITTERSHEIM
, Julio 2014
Laŭ la Interkonsento de Numeo, subskribita en 1998, Nov-Kaledonio devus kompletigi la procezon de malkoloniigo ĝis 2018 per referendumo pri mem-determinado. La periodon markis la kreskanta potenco de (…)
→
Nikelo, pridisputata valoraĵo
A. B.
&
E. W.
, Julio 2014
Inter 20% kaj 30% de la nikelaj rezervoj de la mondo troviĝas en Nov-Kaledonio. Esenca metalo por multaj industrioj, dum multaj jaroj ĝi estis eksportita kiel kruda erco - vera "prirabado" laŭ la (…)
→
Lastaj numeroj
Ĉiuj numeroj
majo
aprilo
marto
En Esperanto
La diverslingvaj eldonoj
Ligoj
Kelkaj vortoj pri nia lingvouzo
Le Monde diplomatique en Esperanto - la "Diplo"