Borno
Jiha Borno jiha ji la arewa mana dar ga Najeriya' Ita gontan iyaka yobe ko zoni, Gombe ko aushi mana dar Adamawa ko aushi yayin la iyaka ko dar Antun iyaka ko woli ga woli ga karatu in zoni kala le hade ji ga yanki.(1)(2)(3)
| Inception | 3 Fabuweru 1976 |
|---|---|
| Native label | Borno State |
| Official language | English |
| Continent | Africa |
| Country | Nigeria |
| Capital | Maiduguri |
| Located in the administrative territorial entity | Nigeria |
| Located in time zone | UTC+01:00 |
| Coordinate location | 11°30′0″N 13°0′0″E |
| Office held by the head of government | Governor of Borno State |
| Head of government | Babagana Umara Zulum |
| Executive body | executive council of Borno State |
| Legislative body | Borno State House of Assembly |
| Shares border with | Adamawa State, Gombe State, Yobe State, Diffa Region |
| Replaces | North-Eastern State |
| Official website | https://www.bornostate.gov.ng/ |
Jiha Barno itaji jiha in balau (2) ga siri woli koga jahohi 36. Ga Nijeriya boii jiya Neja. Amma shaff sirito itaji In kohmodi, (11) ga godon miyya ga lokaci la aji kiyasi miyya ga kalla kimani miliyan 5.86 ga soninshe dubu balau ga kobaccimodi (2016).(4)(5) Ga fanni yanayi woli semi-desert sahelian savannah ko gudi ga kala sudaniya savanna ko zoni ko dalla ga aushi ga jiha kala miyya mandara plateau koga yanki aushi mana dar.6)
Jiha Barno ita ga kabilu la dowasu ga yanki ye in lokaci garan mana min Dghwede, Glavda, Guduf, Laamang, Mafa, Kanuri, ga mandara ga dalla yanki ye Afade, Yedina ( Buduwa). Ga kala kanembu kaga tetteke yanki zoni mana dar Harshe waja ga karyar aushi yanki ga kala kyibaku, kamwe, kilba, margi, ga kala siri ga yanki aushi jaha, ga yayinga harshe Kanuri ga shuwa Ga rabke Rayuwa ga yankuna dalla ga godon jiha ko fanni adin mafi godom miyya jiha(85%) musulwa ji, ga tsirarusu kiristanci ga mabiyaadin gargajiya, ga kaso 7% lama yallaji (7)(8)(9)(10)
Yanki karni in (7 century), inko aji Mona jiha Barno kasantan koga yanki Daular kanem-Bormu. Daular ga fetengo ko yanki aushi Libya, ko inso (Fezzan) harzuwa yanki cadi har Zuwa yanki jiha Borno ko inso . Koboii karni in 13. Tilastin ga kanem Bornu kami ji koboii yankoki ga nasara sa inko, majjito masarauta Borno, kafin Ishin sauwi gedau kala ita mulkan yanki har tadawo soninshe dalam badi (500). Har zuwa karni in 18 (soninshe 1800) lokaci jaha ye Filanti, mate raunanan masarauta Borno, har masarauta zalan sikita gadau. Bikkantun mafi godonsu yanki masarauta inko aji gonta yanki jiha Adamawa inko inso ga wolwoli Daular Halifancin Sokoto, soninshe 80 koboii sheji, Ribah az-Zubayr, modi nem washi ga woli Sudan malliku Daula soninshe kala yina mulki ko dina karni in soninshe alif 1900 lokaci ga sojoji faransa' mate duwan Ishin ji yanki kousseri, Har inso Turawa mulki mallaka tantun masarauta Adamawa ga Washi, inko Daula Jamus ga in Burtaniya, mate Tina ga yaki. Shaffinsu yankuna woli Rabh ga kala masarauta Adamawa bissan su ko dalla su tubbayi muliki mallaka inko sashi masarauta Borno ko inso ko wasi wolwoli mulki Jamus ga Burtaniya.