Варута

Варута — летапісны «горад» (умацаванне, крэпасць) аднойчы згаданы Галіцка-Валынскім летапісам, яго пэўная лакалізацыя дыскусійная і ёсць мноства гіпотэз наконт гэтага. Нягледзячы на такую нявызначанасць, канцэпцыя Варуты як сталіцы Міндоўга ў XIII стагоддзі даволі папулярная ў Літве.

Гістарыяграфія

У «горадзе» Варуце аднойчы ў 1251 годзе абараняўся Міндоўг падчас вайны са сваімі пляменнікамі Таўцівілам і Едзівідам (руск.) (бел. і жамойцкім князем Вікінтам. Звесткі пра гэта дае Галіцка-Валынскім летапіс у адзінай згадцы. Рэзідэнцыя Міндоўга (curia nostra — «двор наш») згадваецца яшчэ двойчы ў крыніцах, але ні імя гэтага «двара» (замка), ні яго месцазнаходжанне невядомы. Не ясна датычаць гэтыя згадкі аднаго месца ці некалькіх^[1].

Аднак, некаторыя гісторыкі ў XIX і XX стагоддзях называлі «горад» «першай сталіцай Літвы» і спрабавалі вызначыць яго месцазнаходжанне. Агулам выказана не менш за шаснаццаць версій лакалізацыі Варуты. Імаверней за ўсё, горад размяшчаўся ў памежжа Літвы і Лівоніі.

У пачатку XXI стагоддзя гісторыкі праяўляюць павышаную цікавасць да версіі пра лакалізацыю Варуты на Шеймінішкельскім гарадзішчы ў Анікшчэйскім раёне (руск.) (бел. (такую версію прапанаваў і трымаецца яе Томас Баранаўскас)^[2].

Іншыя даследчыкі сцвярджаюць, што Варута — не «горад», а няслушнае тлумачэнне слова, якое значыць «капітал». На думку Казімераса Бугі, слова «варут» значыць проста «замак».

Спіс магчымых месцаў

Лакалізацыі, прапанаваныя рознымі гісторыкамі ў розны час:^[3]

Бярзгайняй у Укмяргскім раёне (руск.) (бел., па версіі Пятра Тарасенкі^{[крыніца?]}
Бутейкяй у Анікшчайскім раёне (руск.) (бел., па версіі Казіміраса Жэбрыса
Гарадзішча каля Навагрудка, па версіі Тэадора Нарбута
Гальшаны, па версіі Аляксандра Краўцэвіча^[4]
Кярнаве, па версіі па Фрыдэрыка Папее
Карэліх побач Навагрудка, па версіі Мікалая Ермаловіча
Лішкява, па версіі па Джонас Тотарайціса
Мядзінінкай, па версіі па Эвалдаса Гечыаўскаса
Рочышке ў Расяйнейскім раёне, па версіі Людвіка Кшівіцкага (руск.) (бел.
Шеймінішкельскае гарадзішча ў Анікшчайскім раёне, па версіі Эдуардаса Вальтэрыса
Утурай у Расейнскім раёне, па версіі Войцеха Кентшыньскага (руск.) (бел.
Варняны ў Гродзенскай вобласці Беларусі, па версіі Юліўша Латкоўскага
Вільнюс, па версіі Ромаса Батуры
Раён Даўгай-Варэна, па версіі Генрыка Лаўмянскага
Раён Медвегаліс-Варней, па версіі Антанаса Сцепанайціса

Крыніцы

↑ Gudavičius, Edvardas (1998). Mindaugas(літ.). Vilnius: Žara. ISBN 9986-34-020-9. Архівавана з арыгінала 13 мая 2019. Праверана 13 красавіка 2017.
↑ Томас Баранаускас. Замок Ворута (нявызн.)(недаступная спасылка). viduramziu.istorija.net. Архівавана з першакрыніцы 20 верасня 2018. Праверана 25 сакавіка 2017.
↑ Zabiela, Gintautas (1995). Lietuvos medinės pilys. Vilnius: Diemedis. p. 175. ISBN 9986-23-018-7. {{cite book}}: Пададзена больш чым адно значэнне |ISBN= і |isbn= specified (даведка)
↑ Pawet: Міндоўг. Пачатак вялікага гаспадарства (нявызн.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 студзеня 2016. Праверана 29 снежня 2015.

[1] Gudavičius, Edvardas (1998). Mindaugas(літ.). Vilnius: Žara. ISBN 9986-34-020-9. Архівавана з арыгінала 13 мая 2019. Праверана 13 красавіка 2017.

[viduramziu-2] Томас Баранаускас. Замок Ворута (нявызн.)(недаступная спасылка). viduramziu.istorija.net. Архівавана з першакрыніцы 20 верасня 2018. Праверана 25 сакавіка 2017.

[3] Zabiela, Gintautas (1995). Lietuvos medinės pilys. Vilnius: Diemedis. p. 175. ISBN 9986-23-018-7. {{cite book}}: Пададзена больш чым адно значэнне |ISBN= і |isbn= specified (даведка)

[4] Pawet: Міндоўг. Пачатак вялікага гаспадарства (нявызн.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 студзеня 2016. Праверана 29 снежня 2015.

[1]