Война (Вайна) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

Uuenna
Weine
Паходжаньне
Мова(-ы) германскія
Іншыя формы
Варыянт(ы) Воін, Вайна
Вытворныя формы Віна
Зьвязаныя імёны Вайнейка, Вайніла, Войніш, Войнар, Войнат
Барвойн, Бівойна, Гервойна, Гердвойна, Годвайн, Даргвойн, Давойна, Нявойна, Увойна
Зьвязаныя артыкулы
якія пачынаюцца з «Война»

Паходжаньне

рэдагаваць

Вуйна, Вуна або Вона (Uuenna, Wuono[1], Vunna, Wunne[2], Wona) і Вайн (Wein) — імёны германскага паходжаньня[3][4]. Іменная аснова -вуйн- (-войн-, -вун-) паходзіць ад старагерманскага wunna, гоцкага wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', ісьляндзкага vænn 'прыемны', нямецкага gewohnt 'задаволены'[5] або ад асновы -він- (-вайн-)[6][a]. Такім парадкам, імя Война азначае 'шчасны'[4]. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Вайнейка, Вайніла, Войніш, Войнар, Войнат, Барвойн, Гервойна, Годвайн, Давойна, Пэрвайн. Адзначаліся германскія імёны Wonnecke / Weinecke, Weinel, Weinisch, Wunar / Weiner, Voinot, Barwein, Geruuni, Gottwein, Dewein, Perwein.

Гісторык Павал Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што імя Война сустракалася сярод старажытных польскіх імёнаў, а пра чэскага князя Войну пісаў таксама Казьма Праскі[9][b].

Імя Война гістарычна бытавала ў Польшчы: Woyna (1396, 1399, 1400, 1465 і 1471 гады)[11]. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Wojnar (Wojner, Wujner)[12].

У Прусіі бытавалі імёны: Wayne (1398 год), Woniko[c] (1360 год)[15], Wanalge / Wonalge (1306 год), Waynebut, Waynigede / Waynegede (1393 і 1394 гады), Woymir[d] (1343 год)[17].

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: братъ Гедиминовъ, князя Литовъского, Воини Полотскыи князь (Наўгародзкі першы летапіс)[18]; Woynis (18 студзеня 1401 году)[19]; Woynus Gedorotsky (15 траўня 1432 году)[20]; Woynus [sigilla] (20 студзеня 1433 году)[21]; Woynus Kernowiensis [tenutarii] (27 лютага 1434 году)[22]; Любко князь, Воиневъ сынъ Полоцкого (Наўгародзкі чацьверты летапіс)[23]; Любко князь Литовьской, Войневъ сынъ Полотьского князя (Сафійскі першы летапіс)[24]; кгедроитскыи паны у головах: Доумонтъ Воиневич (1469—1477 гады)[25]; земли в Рудоминскомъ повете на имя Воиновъщины (17 ліпеня 1496 году)[26]; небожчика Немеру Воинина отца (28 красавіка 1498 году)[27]; Война Яцковичъ (каля 1501 году)[28]; Voyna Fineleyewycz (30 кастрычніка 1501 году)[29]; Nyekrasz et filio eius Voyna (27 траўня 1504 году)[30]; людемъ нашимъ Мерецъкого повета… а Родвилу Воиневичу (люты 1510 году)[31]; земля пустовская въ Еишишском повете на имя Воиневщина (1511 год)[32]; Войно Бумонтовичъ (1517 год)[33]; въ Пустынце… Егорій Войновичъ (1528 год)[34]; Война Бумонтовичъ (люты 1529 году)[35]; земянъ Городецкихъ… въ Павла а у Войны Войниловичовъ (29 красавіка 1533 году)[36]; З Берестья… Воина Воинич (1533—1535 гады)[37]; хоружы ковенъски Воина Пацович (25 ліпеня 1539 году)[38]; на пана Воину Пацовича (27 траўня 1543 году)[39]; панъ Иванъ и панъ Война Богувитиновичи (11 красавіка 1546 году)[40]; боярин земли Полоцкое Война Петрович Епимах (1551 год)[41]; Война Федорович Збаражский (29 лютага 1555 году)[42]; Война Плотницкий (12 ліпеня 1560 году)[43]; Панъ Дороминъ Воина, державъца квасовски[44], Размусъ Воина[45], Юры Яновичъ Воитеховичъ Воино[46], Бартошъ Воина[47], Воина Похабовичъ[48], Воина Бокгушевичъ[49] (1565 год); Войну Лазоровича[50], Война Похабовичъ[51], Война Люмонтовичъ[52], Война Лопотъ[53], Иванъ Войничъ Боговитинъ[54] (1567 год); Война Тируненко (1649 год)[55]; Jan Łukaszewicz Waynowicz na miejscu rodzica swego Łukasza Woynowicza (1667 год)[56]; Michał Woynowicz[57], Jan Woynowicz[58] (1690 год); Antoni Woynicz… Alexander Woynicz (4 кастрычніка 1765 году)[59][e].

Носьбіты

рэдагаваць

Прыдомкам Война карысталіся шляхецкія роды Асмалоўскіх, Грычыны, Кердзеяў, Лінеўскіх і Ясянецкіх[89].

Войны (Wojna) — прыгонныя зь вёскі Сёмкаў (каля Сьвіру), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі[90].

Войны — парафіяне царквы ў Лапічах (Меншчына) на 1870—1883 гады[91].

Войны (Wojna, Woyna) і Войнічы (Wojnicz) — літоўскія шляхецкія роды з Троцкага павету[92].

Войны гербаў Прыяцель і Трубы, Войны Сідаровічы гербу Трубы, Войны Ясянецкія гербу ўласнага — літоўскія шляхецкія роды.

Войнічы, Балакер-Войнічы і Войнічы-Сенажэнцкія — літоўскія шляхецкія роды[93].

Война (Wojna, Woyna) і Вайновіч (Wojnowicz, Woynowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў[94].

У XVI ст. існавалі «зямля» Войнішкі (Войнишки) і «грунт» Войнаўшчызна (Войновщизна) у Жамойцкім старостве[95].

На 1904 год існавала вёска Войнаўшчына (Вайноўшчына) у Смаленскім павеце Смаленскай губэрні[96].

На гістарычнай Ваўкавышчыне існуе вёска Войнаўка, на гістарычнай АшмяншчынеВойнеўка, на гістарычнай ГарадзеншчынеВойнаўцы. Назву Войны маюць вёскі ў гістарычнай Прусіі і на Мазовіі, назву Войневічы — на гістарычных Ашмяншчыне і Слонімшчыне.

  1. Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменнай асновы -вайн- зь летувіскай мовы vainà 'загана; віна; прычына'[7] (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведнага слова з такімі значэньнямі ў летувіскіх слоўніках, тым часам значэньне 'віна; прычына' для vainà упершыню фіксуецца толькі ў слоўніку 1897 году, але было ўжытае ў каралявецкай бібліі 1590 году[8])
  2. Сярод іншага, у Кракаве адзначалася прозьвішча Birwain (Bir-wain): Jan Birwain упамінаецца ў 1395 годзе[10]
  3. Адзначалася старажытнае германскае імя Vunnico[13], пазьнейшае Wonnecke[14]
  4. Адзначалася старажытнае германскае імя Uunimar (Wonamar)[16]
  5. Таксама:
    • Войнін (адзначалася старажытнае германскае імя Vinin, пазьнейшае Weinen[60]): Васильевая Войниновича Картиная Соня Рафаловна (1552 год)[61], у актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналася сяло Вайненічы (Войненичи) каля Дрысьвятаў[62];
    • Войнут: Павел Воинутович (1537 год)[63];
    • Вонбар (адзначалася германскае імя Weinbar[64], германскае імя Wimber[65]): Петраш Вонборович (1537 год)[66];
    • Ванібут, Вонбут, Войнбут, Вамбут (адзначалася германскае імя Weinbot[67], старажытнае германскае імя Uinebod[68]): Вонибоут (умова 1219 году), Ивашко Вонибутовичъ (1528 год)[69], Енко Вонбутович… Ян Воинбутович… Минеико Вонбутович (1537 год)[70], Вамбуты (Ванбуты) з Давойняў — літоўскі шляхецкі род[71];
    • Войнеўт (адзначаліся германскія імёны Wunolt[14] і Weinoldt, Weinelt[72]) Ошменьское волости… землю конюшскую Воиневътовщину (17 жніўня 1525 году)[73];
    • Вайнегед (адзначалася германскае імя Weingad[74]): Waynegede von Rangnit (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах)[75];
    • Вангін (адзначалася германскае імя Weingen[76] германскае імя Winneken[77]): Ванґіны — літоўскі шляхецкі род[71], Аляксандар і Мікалай Вангіны — беларусы з ваколіцаў Дзісны на 1912 год[78];
    • Ванжад: Ванжады — літоўскі шляхецкі род[71];
    • Скарвойн: Jan Skorwojn (1621 год)[79]
  1. Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 480.
  2. Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 2: Tilnavne. — København, 1964. S. 1292.
  3. Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 1664.
  4. 1 2 Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 21.
  5. Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 17.
  6. Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.
  7. Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23.
  8. vainà, Lietuvių kalbos žodynas
  9. Урбан П. Старажытныя ліцьвіны: мова, паходжаньне, этнічная прыналежнасьць. — Менск: 2001. С. 48.
  10. Katalog testamentów z krakowskich ksiąg miejskich do 1550 roku. — Warszawa, 2017. S. 49.
  11. Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 6. — Wrocław, 1981—1983. S. 174.
  12. Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 277.
  13. Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 355, 1663.
  14. 1 2 Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. S. 65.
  15. Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 738.
  16. Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 1665.
  17. Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 113, 115, 121.
  18. ПСРЛ. Т. 3. — СПб., 1841. С. 73.
  19. Akta unji Polski z Litwą, 1385—1791. — Kraków, 1932. S. 38.
  20. Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. С. 191.
  21. Akta unji Polski z Litwą, 1385—1791. — Kraków, 1932. S. 94.
  22. Akta unji Polski z Litwą, 1385—1791. — Kraków, 1932. S. 105.
  23. ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. С. 188.
  24. ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. С. 223.
  25. Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 35.
  26. Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 1 (6). Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики. — М.; СПб., 2012. P. 119.
  27. Lietuvos Metrika. Knyga 6 (1494—1506). — Vilnius, 2007. P. 173.
  28. Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 31.
  29. Akta unji Polski z Litwą, 1385—1791. — Kraków, 1932. S. 148.
  30. Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji Wilenskiej. T. 1, z. 3: 1501—1507. — Kraków, 1948. S. 694.
  31. Lietuvos Metrika. Knyga 25 (1387—1546). — Vilnius, 1998. P. 96.
  32. Lietuvos Metrika. Knyga 9 (1511—1518). — Vilnius, 2002. P. 195.
  33. Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. С. 497.
  34. Археографический сборник документов: относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 2. — Вильна, 1867. С. 10.
  35. Lietuvos Metrika. Knyga 225 (6) (1528—1547). — Vilnius, 1995. P. 73.
  36. Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом княжестве Литовском, с присовокуплением грамот и привилеев. — Вильна, 1867. С. 347.
  37. Popisy wojskowe pospolitego ruszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego (1524—1566). — Białystok, 2018. S. 31.
  38. Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 396.
  39. Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 397.
  40. Метрыка Вялікага Княства Літоўскага. Кніга 30 (1480—1546 гг.). — Менск, 2008. С. 116.
  41. Метрыка Вялікага Княства Літоўскага. Кніга 28 (1522—1552 гг.). — Менск, 2000. С. 179.
  42. Lietuvos Metrika. Knyga 248 (34) (1554—1556). — Vilnius, 2018. P. 84.
  43. Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. С. 131.
  44. Popisy wojskowe pospolitego ruszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego (1524—1566). — Białystok, 2018. S. 161.
  45. Popisy wojskowe pospolitego ruszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego (1524—1566). — Białystok, 2018. S. 178.
  46. Popisy wojskowe pospolitego ruszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego (1524—1566). — Białystok, 2018. S. 333.
  47. Popisy wojskowe pospolitego ruszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego (1524—1566). — Białystok, 2018. S. 349.
  48. Popisy wojskowe pospolitego ruszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego (1524—1566). — Białystok, 2018. S. 357.
  49. Popisy wojskowe pospolitego ruszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego (1524—1566). — Białystok, 2018. S. 361.
  50. Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 810.
  51. Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 823.
  52. Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 830.
  53. Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 864.
  54. Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1203.
  55. Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 134.
  56. Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 6. — Warszawa, 2016. S. 291.
  57. Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 175.
  58. Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 180.
  59. Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 112.
  60. Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 1611.
  61. Полоцкая ревизия 1552 года. — Москва, 1905. С. 149.
  62. Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 164.
  63. Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 268.
  64. Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Weinbar, MyHeritage
  65. Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. S. 531.
  66. Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 95.
  67. Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Weinbot, MyHeritage
  68. Morlet M.-T. Les noms de personne dans les registres de comptes de l’Hôtel-Dieu de Soissons au XVe siècle // L’Onomastique, témoin de l’activité humaine. Actes du Colloque d’onomastique du Creusot (mai/juin 1984). — Paris, 1985. P. 558.
  69. Перапіс войска ВКЛ 1528 года. Метрыка ВКЛ. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 63.
  70. Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 59, 94, 121.
  71. 1 2 3 Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В, Згуртаваньне беларускай шляхты
  72. Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. S. 64.
  73. Lietuvos Metrika. Knyga 12 (1522—1529). — Vilnius, 2001. P. 405.
  74. Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Weingad, MyHeritage
  75. Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. S. 676.
  76. Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Weingen, MyHeritage
  77. Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. S. 261.
  78. 1 2 Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 11.
  79. Rejestry popisowe pospolitego ruszenia szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1621 r. — Warszawa, 2015. S. 58.
  80. Akta unji Polski z Litwą, 1385—1791. — Kraków, 1932. S. 91.
  81. Именной список №241 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. С. 3854.
  82. Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 6.
  83. Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 15.
  84. Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год. С. 4.
  85. Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 4.
  86. Приложение к № ? Минских Губернских Ведомостей, 1912.
  87. Маракоў Л.У. Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўнаслужыцелі Беларусі 1917—1967: Энцыклапедычны даведнік: У 2 т. Т. 1. Кн.1. — Мн:, 2007. С. 116.
  88. 1 2 Беларусь: жертвы сталинских репрессий, Белорусский «Мемориал»
  89. Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897. S. 133.
  90. Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 48.
  91. Яўген Анішчанка, церковь Лапичи Игуменского уезда. Прихожане, Архіў гісторыка Анішчанкі, 10 чэрвеня 2015 г.
  92. Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 448.
  93. Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В, Згуртаваньне беларускай шляхты
  94. Professor Jerzy Wisniewski, List of the XIXth century Suvalki region family names, Suwalki Genealogical Society
  95. Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. 59.
  96. Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 371.

Літаратура

рэдагаваць