Articlo d'os 1000

Un árbol[1][2] u abre[1][nota 1] (d'o latín < arbor)[3] ye una planta que puet creixer dica mas de cinco metros d'altaria gracias a una estructura que forma un tronco, y eventualment ramificacions ditas ramas y brancas.[4] Os árbols son plantas perennes que por un regular viven muitos anyos. En o sentito botanico, os árbols son plantas con fusta. A fusta, conoixita tamién como xilema secundario, se produce por una capa de celulas, o cambium vascular, situata baixo a crosta.

Un caixico en Dinamarca.
Árbols nevatos en o Fornigal.

A formación d'a fusta ye un proceso repetitivo que superposa una nueva capa dencima d'as anteriors. O resultato a sobén ye visible en forma d'aniellos de creiximiento. Os solos grupos que contienen plantas con fusta, y por tanto árbols en o sentito estricto d'o termin, son as chimnospermas y as anchiospermas dicotiledonias. Os árbols presentan una mayor lonchevidat que atros tipos de plantas. Bellas especies d'árbols (como as secuoyas) pueden blincar d'os 100 metros d'altaria, y gosan vivir mils de anyos.

Os primers árbols apareixen en a Tierra fa bels 370 millons d'anyos,[5] en o periodo Devoniano, y yeran os antipasatos d'as coniferas actuals. O desarrollo en altaria y a ramificación d'as brancas permiten a los árbols agrandir a suya capacidat d'espleitación d'o espacio aerio. A distribución d'as fuellas a diferents livels permite a l'árbol agrandir a superficie d'intercambio ta la fotosintesi.[5] A suya gran capacidat fotosintetica fa que os árbols chuguen un papel important en os ciclos ecolochicos terrestres, gracias a la suya capacidat d'almagacenamiento de carbonio, o suyo rol en o ciclo de l'augua, y a formación d'os ecosistemas complexos que son as selvas, fuent y refuchios d'a biodiversidat.[5][6]

Os árbols tamién representan una fuent considerable de recursos ta la especie humana, tanto de materials (prencipalment fusta) como de provisions (particularment fruitos), entre atros. Ocupan un puesto real y simbolico important en cuasi totas as culturas d'o mundo.

Bibliografía

editar
  • (en) Pakenham, Thomas . Remarkable Trees of the World. (2002). ISBN 0-297-84300-1
  • (en) Pakenham, Thomas. Meetings with Remarkable Trees.(1996). ISBN 0-297-83255-7
  • (en) Colin Tudge. The Secret Life of Trees. How They Live and Why They Matter. Allen Lane. Londres (2005). ISBN 0-7139-9698-6.

Se veiga tamién

editar
  1. Con a variant arbre.

Referencias

editar
  1. 1 2 (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
  2. (an) Silbia Garcés Lardiés,Francho Rodés Orquín:Un borguil de parolas.Bocabulario dialeutal escolar, Gubierno d'Aragón, 2006, ISBN 84-689-7358-0, p.13
  3. (es) José María Enguita Utrilla:Un vocabulario agrícola turiasonense de 1382, Turiaso n°8, 1989, ISSN 0211-7207, p.139-178
  4. (ca) Arbre. Enciclopèdia Catalana
  5. 1 2 3 (en) The Quiet Evolution of Trees. McLamb, E. & Hall, J. C. Earthwork & Systems. Ecology.com
  6. (en) Amazon Rainforest, Amazon Plants, Amazon River Animals. World Wide Fund for Nature

Vinclos externos

editar