Milvus milvus
| Milvus milvus | |
|---|---|
| Milana u milano (Milvus milvus) | |
| Denominacions populars | |
milana, milano, milaneta, esparvero reyal, esparvero abadeixero, pollero | |
| Estau de conservación | |
| Clasificación cientifica | |
| Eukaryota | |
| Animalia | |
Filo: |
Chordata |
| Aves | |
| Accipitriformes | |
| Accipitridae | |
| Milvinae | |
| Milvus | |
| M. milvus | |
| Descripción | |
| Distribución cheografica | |
| Distribución de M. milvus en Eurasia. Narancha = En verano. Verde = Tot l'anyo. Azul = Hibierno | |
A milana[1] u milano[1] (nombre cientifico Milvus milvus (L., 1758)) ye un au rapinyadera d'a familia Accipitridae, subfamilia Milvinae. Ye, a mas, por a suya mida a especie mas chicota d'ista subfamilia en Eurasia, mas que no a suya parient o esparvero negro. En Aragón tamién conoix altros nombres populars. En Espanya encara ye prou común de trobar-lo, pero en a resta d'Europa ista especie se troba en firme regresión.
As suyas midas varían d'entre os 62 y os 71 cm de lonchitut, pero como toz as especies de Milvinae ye un animal esencialment planiador que tiene unas alas luengas y estreitas, as cuals cuan se desplegan obren dica 190 cm d'amplaria.
Tiene as plumas royencas por a tripa y as partes baixas d'o cuerpo, con a cabeza mas grisenca que a resta. Dos mallas blancas concabidas en o negro de debaixo d'as alas, en chunto con a suya caracteristica coda bifurcada, la fan inconfundible cuan se la vei volar.
Nombres populars
editarEn Aragón, os terminos mas frecuents ta referir-se-ie dimanan d'o latín milānus, que coinciden con as formas equivalents en altras luengas romances: "milana" y "milano" son as prencipals. Tamién se documenta a forma milaneta[2], que talment fa referencia a la suya mida mas chiqueta que en altras especies semellants.
A demás, como totas as especies de Milvinae, tamién se troban formas relacionadas con o potencial arabismo lexico "alforocho", anque leixos d'estar as chenerals, no se i documentan si que en a comarca d'a Chacetania: "alforocho" en Aragüés de lo Puerto y Chaca[2], y con mas frequencia "alforrocho" que se documenta en Ansó, Echo, Embún, Aragüés, Xabierregai y Puent d'A Reina en a dita comarca[2], y en un punto nomás, que ye Santolaria de Galligo, en a vecina Plana de Uesca[2].
Cualques autors han dau en os suyos estudios que tamién ye frecuent o termino "abadejo" (AFI /abadexo/), como López Pardo[3] u Adolfo Aragüés Sancho, anque enquestas posteriors (R. Vidaller) muestran como se ixa parola no se i aplicase si que en a localidat d'Uncastiello[2] (as Cinco Villas), aplicando-se en realidat en cuasi tot Aragón tradicionalment a lo peix Gadus morhua. Sí que tiene mas repercusión en territorio aragonés a parola pareixida "abadejero" (AFI /abadexeɾo/) que se documenta en Santolaria de Galligo[2] (Plana de Uesca), en Borrés[2] (Alto Galligo) y en Luesia[2] (Cinco Villas). Pareix que toz istes casos acotan a distribución d'ixes terminos en o sector occidental d'o domenio lingüistico aragonés. Atamas de tot ixo, Inacio Arizón y Francho Rodés citan, en 1996, un caso de pronunciación aragonesa d'ixe termino que por demás siempre ha estau documentable con pronunciación castellana: "abadeixero" (AFI /abadeʃeɾo/) anque no ofreixen a procedencia cheografica d'ixa forma.[4] Un atra denominación ye pollero[1].
Y ya en zagueras, cal destacar que como totas as aus de presa de mida meyana, recibe tamién en muitos puestos d'Aragón o nombre inespecifico d'esparver/o, que ye mas especifico ta altras especies que se i pareixen anque no son filocheneticament relacionadas con os milanos (se veiga Buteo), asinas se troban os nombres esparvero reyal[1] y esparvero abadeixero[1].
Imáchens
editarSe veiga tamién
editarReferencias
editar- 1 2 3 4 5 (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 (an) Libro de as matas y os animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals. Rafel Vidaller Tricas. Ediciones La Val de Onsera. ISBN 978-84-8986-235-7. 2004.
- ↑ (es) BERNIS MADRAZO, Francisco, Diccionario de nombres vernáculos de aves; Ed. Gredos. Madrid 1995. ISBN 84-249-1691-3
- ↑ (an) ARIZÓN ALLUÉ, Inacio, PLATEUW, Marteen et RODÉS ORQUÍN, Francho. Bocabulario aragonés d'abes d'Uropa; Ed. Publicacions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa. Uesca, 1996.
Vinclos externos
editar
Wikispecies tiene un articlo sobre Milvus milvus.
Se veigan as imáchens de Commons sobre a milana.