O hynny ymlaen, byddai'n treulio'r wers honno yn dysgu talpiau allan o lyfr Oliver Twist neu The Parish Boy's Progress ar ei
chof. Felly roedd hi'n nabod y llyfr yn eitha da erbyn y diwedd.
Fe gollodd ei
chof yn llwyr a chyn hynny roedd yn hiraethu am gael gweld eu hwyrion.
Yn eu plith mae rhai cymeriadau sydd wedi aros yn glir yn ei
chof.
Yr hyn sy'n gwneud y gyfrol hon yw llygad craff a
chof da'r awdur, a hefyd y gallu i fynegi'r cyfan mewn ffordd syml a dirodres, ac eto'n afaelgar.
Petai modd dod o hyd i ffordd o fesur gallu'n gyson, a gwneud hynny'n deg, dyna fyddai'r ffordd orau; gan roi'r cyfle i bwyso a mesur sgiliau a fydd o ddefnydd gwirioneddol yn nes ymlaen, yn hytrach na
chof a thechneg.
Ei
chof a'i chlyw yn dda meddai hi, ond ei golwg yn wan.
Dyw hi ddim yn glir i fi beth yw'r rheolau ynghylch dathlu digwyddiad, er cof, er clod, neu i'n hatgoffa ein bod yn hen genedl -- "
chof hir, hen gof, y gwir".
Wrth fynd trwy Ddolbenmaen o fewn ychydig filltiroedd i ddiwedd ei thaith cafodd brofiad rhyfedd sydd wedi'i serio ar ei
chof. Ar y pryd roedd hi'n teimlo ei bod wedi dod ar draws golygfa oedd wedi digwydd o'r blaen ond a oedd yn cael ei hail-greu yr union adeg honno.
Mae hyn yn ddigon i ddod a'r wers hanes yn fyw i unrhyw "hogyn ysgol" a
chof plentyn sydd gennyf yn wir o gerdded fyny'r 115 stepan i'r top tra yn yr Ysgol Gynradd.
Am ganrifoedd roedd hon yn ardal o fynydd-dir anial a ffermydd unig, lle i teithwyr ar goll yn y niwl, a
chof gwlad yn adrodd am ysbrydion a gwrachod yn eu denu i ddifancoll.
Wel, efallai y bydd rhai ohonoch chi'n cofio colofn sgwennais i nl ar ddiwedd 2006 (iawn, byddai'n rhaid i chi fod
chof rhyfeddol ond dyna ni) am hen lyfr o'r enw 'Llyfr Pawb ar Bob Peth'.
Ond fel sy'n gwbl amlwg wrth wylio gemau rygbi di-baid cynghrair Magners ar S4C mae ein hamynedd fel cefnogwyr tua'r un maint
chof pysgod aur.